Küçük Âlimler Dönemi
Period Of The Minor Scholars
Mezheplerin Küçük Âlimleri Döneminde Fıkhın Gelişimi (M.S. 850-950) Yani İkinci Nesil Öğrenciler Dönemi, Aşağıdaki Etkenlerden Etkilenmiştir.
The Development Of Fiqh During The Period Of The Minor Scholars Of The Madh-habs (850-950 CE) That Is, The Second Generation Of Students, Was Affected By The Following Factors.
A. Fıkıh Derlemesi
A. Comopilation Of Fiqh
Hukuki hükümler vermek ve ilkeler ortaya koymak için önceki alimler, İslam Devleti'nin çeşitli bölgelerinde hadisleri ve âsârı (Sahâbe'nin ve tâbiîlerin sözleri ve fiilleri) araştırıp bulmak için büyük zaman ve emek harcamak zorundaydılar. Bu dönemde Peygamber'in ﷺ sünneti sistemli bir şekilde toplandı ve hadis kitaplarında derlendi; böylece alimler hadisin anlaşılması ve uygulanması üzerine yoğunlaşma özgürlüğüne kavuştu.
In order to make legal rulings and establish principles, previous scholars were obliged to spend a great deal of time and effort hunting in various parts of the Islamic State for Hadeeths and Athars (Sayings and acts of the Sahaabah and their students). In this period, the Sunnah of the Prophet (s.w.) was systematically collected and compiled in books of Hadeeth, thereby leaving scholars free to concentrate on the comprehension and application of Hadeeth.
Fıkıh da bu dönemde geniş çapta ve sistematik bir biçimde derlendi. Bazı âlimler kendi hükümlerini bizzat derlerken, İmam Ebû Hanîfe ve İmam Ahmed bin Hanbel gibi bazıları çeşitli meseleleri ve çözümlerini öğrencilerine ifade ettiler, öğrenciler de bunları daha sonra derlediler. İmam Mâlik'in el-Muvatta'ı, Hadislerle Sahâbe'nin görüşlerini kendi şahsi hükümleriyle birlikte içeren bir derlemedir; İmam eş-Şafiî'nin el-Umm adlı fıkıh kitabı ise hukuki hükümlerini delilleriyle birlikte içermektedir.
Fiqh was also compiled on a wide scale and in a systematic fashion during this period. Some scholars personally compiled their own rulings, while others, such as Imaam Abu Haneefah and Imaam Ahmad ibn Hambal, dictated various problems and their solutioins to their students, who subsequently compiled them. Imaam Maalik’s alMuwatta’ is a collection of Hadeethss and opinions of the Sahaabah along with his personal ruolingl, and Imaam ash-Shaafi’ee’s book of Fiqh entitled al-Umm contains his legal rulings supported by their proofs.
Derleme Türleri:
Types Of Compilation:
1. Erken dönem fıkıh kitapları genellikle hukuki hükümler, hadisler, sahabelerin ve sahabelerin öğrencilerinin görüşlerinin bir karışımıydı. İmam Malik'in el-Muvatta' adlı eseri bu aşamanın klasik bir örneğidir.
1. The early books of Fiqh were usually a mixture of legal rulings, Hadeeths, opinions of the Sahaabah and of students of the Sahaabah. Al-Muwatta’ of Imaam Maalik is a classical example of this stage.
2. Fıkıh alanında, hadislere yalnızca yazarların çıkarımlarının doğruluğunu kanıtlamak amacıyla yer verilerek, fıkhın temel ilkeleri üzerine yazılmış bazı eserler de vardır. İmam Ebu Yusuf'un Kitâbu'l-Harâc'ı ve İmam eş-Şâfiî'nin el-Ümm'ü bu türün güzel örneklerindendir.
2. Some books of Fiqh were written about the basic principles of Fiqh, Hadeeths being mentioned only in order to prove the correctness of the authors’ deductions. Kitaab al-Kharaaj by Imaam Abu Yoosuf116 and al-umm by Imaam ash-Shaafi’ee are both good examples of this type of writing.
3. Hadis referanslarına yalnızca az yer vererek fıkıh ilkelerinin uygulanmasına odaklanan diğer fıkıh kitapları. Bu kitaplar ele alınan konulara göre bölümler halinde düzenlenmiştir. İmam Muhammed b. el-Hasan'ın altı kitabı.117
3. Other books of Fiqh concentrated of the application of Fiqh principles with but little reference to Hadeeths. These books were arranged in chapters according to the issues under discussion. The six books of Imaam Muhammad ibn al-Hasan117
ve el-Mudevvene, İmam İbnü'l-Kasım'ın118 eseri de bu türdeki yazımın örneklerindendir.
and al-Mudawwanah by Imaam Ibn al-Qaasim118 are examples of this type of writing.
Başlangıçta, çeşitli konulardaki her fıkhi hükmün delillerinin derlenmesinde, hadislerin metinleri, râvi silsileleriyle birlikte yer alıyordu. Zamanla râvi silsilelerine verilen önem azaldı ve âlimler yalnızca ilgili hadisin metnini, onun bulunabileceği hadis kitaplarına yapılan bir atıfla birlikte nakletmekle yetindiler.
At first, the compilation of proofs for each legal ruling on various issues included the texts of Hadeeths along with their chains of narrators. Gradually concern for the chains of narration decreased, and scholars merely quoted the text of the appropriate Hadeeth along with a reference to the books of Hadeeth in which it could be found.
Hadis'in önemini azaltmak veya kaynaklarını ve sahihlik derecelerini zikretmeyi ihmal etmek suretiyle, mezheplerin görüşü en önemli husus haline geldi. Böylece mezheplerin görüşleri, İslam hukukunun temel kaynaklarından biri olan Sünnet'in önüne yavaş yavaş geçirildi. Bu gelişmelerde, daha sonra mezheplerin ayırt edici özelliği haline gelen katılığın başlangıçları yatmaktadır.
B. Mahkeme Tartışmaları
B. Court Debates
Bu dönemde, halifelerin ve saray mensuplarının ilgisini ve eğlencesini sağlamak amacıyla düzenlenen mahkeme münazaraları da yapılıyordu. Sihirbazlar, şarkıcılar, dansçılar ve soytarılar gibi bazı âlimler saray hayatının kalıcı bir parçası haline gelmişti. Bunlar halifelerin iltifatlarını kazanmak için birbirleriyle yarışıyor ve yalnızca münazara yapmak amacıyla meseleler uyduruyorlardı. Sonuç olarak, varsayımsal fıkıh, Sahâbe ve erken dönem âlimlerinin zamanındaki yüce kaynağından uzaklaşarak mahkeme münazaralarının gülünç bir ürünü haline geldi.
There were also court debates during this period which were held for the interest and amusement of the caliphs and members of the royal court. Some scholars like magicians, singers, dancers and jesters, had become a permanent fixture of the royal court.119 They competed among themselves for the favors of the caliphs, and they invented issues solely for the purpose of debate. As a result, hypothetical Fiqh took on new dimensions as it evolved from sublime origins in the era of the Sahaabah and the early scholars, to the ridiculous product of court debates.
Saray münazaraları rekabetçiliğe ve dogmatizme de yol açtı; çünkü bir münazarayı kaybeden kişi yalnızca halifeden alacağı parasal ödülü değil, kişisel itibarını da kaybediyordu. Ayrıca kişisel itibarın kaybı, kişinin mezhebinin de itibar kaybına uğraması anlamına geldiğinden, doğru olsun ya da olmasın mezhebini savunmak bir erdem sayılmaya başlandı. Sonuç olarak saray alimleri arasında mezhepçilik hızla yayıldı.
Court debates also spawned competitiveness and dogmatism, since the loser of a debate not only lost monetary reward from the caliph but also personal prestige. Furthermore, because loss of personal prestige also entailed loss of prestige on the part of one’s Madh-hab, the principle of defending one’s Madh-hab, right or wrong, came to be considered virtue. As a result, Madh-hab sectarianism became rampant among the court scholars.
C. Hadis Derlemesi
C. Compilation Of Hadeeths
Ancak hadis derleme ve tenkidi alanındaki uzmanlar arasında, bunun karşısında yer alan bir eğilim ortaya çıktı. Bu eğilime göre fıkıh meseleleri, önceki âlimlerin geleneksel hükümlerine bağlı kalınmadan, mevcut olduğunda sahih hadislere dayanılarak ele alınıyordu; sadece meşhur âlimler tarafından verilmiş oldukları için önceki hükümlere körü körüne uyulmuyordu. Fıkıh sorunlarını çözmek için hadise yoğunlaşan Buhârî İmam (810-870 M.S.) ve Müslim İmam (817-875 M.S.) gibi büyük hadis âlimleri, Peygamberimizin ﷺ sahih hadislerini ve Sahabenin âsârını her mümkün kaynaktan toplamak için büyük çaba harcadılar.
However, there arose an opposing trend among specialists in Hadeeth compilation and criticism, where by issues of Fiqh were tackled without dependence on the traditional rulings of existing the earlier scholars by basing their positions on authentic Hadeeths wherever available, rather than slavishly following earlier rulings merely because they had been made by prominent scholars. Focusing on Hadeeth to resolve the problems of Fiqh, great scholars of Hadeeth like Imaam al-Bukhaaree (810-870 CE) and Imaam Muslim (817-875 CE) went to great pains to collect from all possible sources authentic Hadeeths of the Prophet (s.w.) and Athars of the Sahaabah.
Bunları, Fıkıh âlimlerinin oluşturduğu düzene göre bablara ayırdılar. Bu akımın öncüsü, büyük imamların sonuncusu olan Ahmed b. Hanbel'dir; o, el-Müsned adlı en kapsamlı hadis eserini derlemiştir.120 İmam el-Buhârî ve İmam Müslim de onun öğrencileri arasındaydı.121
These, they arranged in chapters according to the format established by the Fiqh scholars. The initiator of this trend was the last of the major Imaams, Ahmad ibn Hambal, who compiled the most extensive work of Hadeeth called al-Musnad.120 Both Imaam alBukhaaree and Imaam Muslim were among his students.121
D. Fıkhın Düzenlenişi
D. The Organization Of Fiqh
Yunanistan, Roma, İran ve Hindistan'dan bilim ve felsefe alanındaki büyük eserlerin çevirileri yoluyla, 122 İslam âlimi yeni akıl yürütme, tümdengelim ve çıkarım sistemleriyle tanıştı. Bu yeni bilgi, fıkha yaklaşımlarını etkiledi; fıkhı da usûl (temel ilkeler) ve furû' (ikincil ilkeler) olarak düzenlediler. Zamanla Tefsir (Kur'an'ın açıklanması), Hadis ve Nahiv (gramer), bu etkiler altında uzmanlaşmış ilim dalları olarak gelişti.
Through translations of the great books of science and philosophy from Greece, Rome, Persia, and India,122 Islamic scholars gained insight into new systems of reasoning, deduction and inference. This new knowledge influenced their approach to Fiqh which they proceeded to organize into fundamentals (Usool) and secondary principles (Furoo’). In time, Tafseer (explanation of the Qur’aan), Hadeeth and Nahw (grammer) developed under these influences into specialized branches of learning.
Fıkıh âlimlerinin görüşleri kaydedildi ve İslam hukukunun temel kaynakları belirlenip önem sırasına göre sınıflandırıldı. 123
The positions of major scholars of Fiqh were recorded and the primary sources of Islamic law were identified and classified in order of their importance. 123
115 Muhammed bin Ahmed bin Rüşd, Bidayetü'l-Müctehid, (Mısır: el-Mektebetü't-Ticariyyetü'l-Kübrâ, t.y.), c. 1, s. 405. Ayrıca bkz. es-Seyyid Sabık, Fıkhu's-Sünne, (Beyrut: Dâru'l-Kitâbi'l-Arabî, 3. baskı, 1977), c. 2, s. 378.
115 Muhammad ibn Ahmad ibn Rushd, Bidaayah al-Mujahid, (Egypt: alMaktabah at-Tajaareeyah al-Kubraa, n.d.), vol. 1, p. 405. See also as-Sayyid Saabiq, Fiqh as-Sunnah, (Beirut: Daar al-Kitaab al-Arabee, 3rd. ed. 1977), vol.2.p.378.
116 İmam Ebu Hanife'nin başlıca öğrencisi. 117 İmam Ebu Hanife'nin başlıca öğrencilerinden biri. 118 İmam Malik'in başlıca öğrencisi.
116 The main student of Imaam Abu Haneefah. 117 One of the main students of Imaam Abu Haneefah. 118 The main student of Imaam Maalik.
119 Hassan Ibrahim Hassan, Islam: A Religious, Political, Social and Economic Study, (Iraq: University of Baghdad, 1967) pp. 356-378.
119 Hassan Ibrahim Hassan, Islam: A Religious, Political, Social and Economic Study, (Iraq: University of Baghdad, 1967) pp. 356-378.