Bu dönem, 1258 yılında Bağdat'ın yağmalanması ve son Abbasi halifesi el-Müstasım'ın idamı ile başlayıp Hristiyan takviminin on dokuzuncu yüzyılının ortalarına doğru sona eren yaklaşık altı yüzyılı kapsamaktadır. Bu dönem aynı zamanda, 1299 yılında Türk lideri Osman I tarafından kurulan Osmanlı Devleti'nin yükselişini de temsil eder; devlet Avrupa sömürgeciliğinin saldırıları altında gerilemeye başlayana kadar bu yükseliş sürmüştür.

This stage covers approximately six centuries starting with the sacking of Baghdad in 1258 CE and the execution of the last ‘Abbaasid caliph, al-Musta’sim, and ending around the middle of the nineteenth century of the Christian era. This period also represents the rise of the Ottoman Empire, founded in 1299 CE by the Turkish leader ‘Uthmaan I, until its decline under the attacks of European colonialism.

Bu dönemin baskın özelliği, taklit (bir mezhebe körü körüne bağlılık) ve mezhep taassubu idi. Bu çöküş eğilimi, her türlü içtihadın terk edilmesine ve mezheplerin mezhep benzeri, birbirinden tamamen ayrı yapılara dönüşmesine yol açtı. Bu dönemde fıkıh birikimi, önceki eserlere şerh yazmakla sınırlı kaldı ve bireysel mezheplerin savunulmasına yönelik oldu. Böylece fıkhın dinamizmi kaybolmuş, birçok hüküm giderek eskimiş ve mevcut biçimleriyle uygulanamaz hale gelmiştir. Kullanımdan düşen bazı İslam hukuku kurallarının yerini doldurmak amacıyla, zamanla Avrupa hukuk kodları bu boşluğu kapatmak üzere tedricen yürürlüğe konmuştur.

The prevailing characteristic of this period was that of Taqleed (the blind following of a Madh-hab) and factionalism. This degenerative trend resulted in the dropping of all forms of Ijtihaad and the evolution of the Madh-habs into totally separate entities closely resembling sects. The compilation of Fiqh during this period was limited to commenting on previous works and was directed toward the promotion of individual Madh-habs. Thus, the dynamism of Fiqh was lost and many of the laws became increasingly outmoded and inapplicable in their existing forms. In order to fill this legislative gap, European law codes were gradually introduced in place of some of the Islamic laws, which had fallen into disuse.

Nihayetinde Avrupa sömürgeciliğinin ilerlemesi ve Müslüman İmparatorluğun parçalanmasıyla birlikte, İslam hukukunun yerini Avrupa hukuku aldı. Bazı reformcular, durgunluk ve gerilemenin akışını durdurmak amacıyla İslam'ın ve hukukunun özgün saflığına dönülmesi çağrısında bulundular. Ancak kurumsal düzeyde karşılaştırmalı Fıkıh öğretiminin artmasına rağmen, bugüne kadar mezhepçilik devam etmiştir.

Eventually with the advance of European colonialism and the breaking up of the Muslim Empire, European laws supplanted Islamic law. Certain reformers sought to stem the tide of stagnation and decline, calling for a return to the original purity of Islaam and its laws. However, factionalism has continued to the present day, in spite of an increase in institutional teaching of comparative Fiqh.

Bu dönemin alimleri her türlü içtihadı terk etti ve oybirliğiyle, içtihat kapısını kalıcı olarak kapatmayı amaçlayan bir hüküm verdi. Gerekçeleri, olası bütün meselelerin zaten ortaya konulup çözüme kavuşturulduğu, dolayısıyla artık içtihada gerek kalmadığı yönündeydi.184 Bu adımla birlikte yeni bir mezhep anlayışı ortaya çıktı: İslam'ın geçerli olabilmesi için dört mezhepten birinin takip edilmesi gerektiği fikri. Zamanla bu anlayış hem halk arasında hem de fıkıh âlimleri arasında sağlam biçimde yerleşti. Böylece İslam dini bizzat mevcut dört mezhebin, yani Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin sınırları içine hapsedildi. Bu hukuk okulları, İslam'ın ilahi olarak belirlenmiş tezahürleri sayılmaya başlandı. Hepsinin tamamen doğru, eşit ve hakiki İslam'ı temsil ettiği kabul ediliyordu; oysa aralarında sayısız ihtilaf vardı. Hatta bu dönemde bazı alimler, bazı hadisleri, Peygamber (s.a.v.) efendimizin imamların ve onların mezheplerinin ortaya çıkacağını bizzat haber verdiğini ispatlayacak şekilde yorumluyorlardı. Sonuç olarak, bu kanonik mezheplerin ötesine geçmeye yönelik her girişim bid'at sayıldı ve bu mezheplerden birini takip etmeyi reddedenler sapkın olarak nitelendirildi. Bu aşamanın aşırı muhafazakâr alimleri, bir mezhepten diğerine geçtiği yakalanan kimsenin yerel kadinin takdirine göre cezalandırılabileceği hükmüne kadar gittiler. Hanefî mezhebinde ayrıca bir Hanefî'nin bir Şâfiî ile evlenmesini yasaklayan bir hüküm de verildi.185 Hatta İslam'ın ikinci en önemli rüknü olan namaz bile mezhep taassubunun etkilerinden kurtulamadı. Çeşitli mezheplerin mensupları, diğer mezheplerin imamlarının arkasında namaz kılmayı reddetmeye başladı. Bu durum, birden fazla mezhebin bulunduğu cami cemaatlerinde ayrı namaz mihraplarının inşa edilmesine yol açtı.186 Bu türden mescitler bugün de Suriye gibi yerlerde görülebilir; orada Sünni Müslümanlar Hanefî veya Şâfiî mezhebini takip etmektedir. En mukaddes mescit olan, Müslümanların birliğini ve İslâm dinini temsil eden Mescid-i Harâm bile bundan etkilendi. Kâbe'nin etrafına her mezhebin bir imamı için ayrı namaz mahalleri kuruldu. Namaz vakti geldiğinde, mezheplerden birinin imamı kendi mezhebine bağlı cemaatine namaz kıydırır; sonra diğer mezheplerden başka bir imam kendi cemaatine namaz kıydırır ve bu böyle devam ederdi. İlginç olan, her mezhebe ait ayrı namaz yerlerinin Kâbe'nin etrafında yirminci yüzyılın ilk çeyreğine, yani Abdülaziz İbn Suud'un ordusunun Mekke'yi fethedip (Ekim 1924) bütün ibadet edenleri, mezhepleri ne olursa olsun, tek bir imamın arkasında birleştirdiği döneme kadar kalmış olmasıdır.

The scholars of this period left all forms of Ijtihaad and unanimously issued a legal ruling, which was intended to close the door of Ijtihaad permanently. They reasoned that all possible issues had already been raised and addressed, and there was therefore no need for further Ijtihaad.184 With that step, a new concept of Madhhab arose, namely that one of the four Madh-habs had to be followed for one’s Islaam to be valid. In time this concept became firmly embedded among the masses as well as the scholars of Fiqh. Thus, the religion of Islaam itself became restricted within the confines of the four existing Madh-habs; Hanafee, Maalikee, Shaafi’ee and Hamblee. These schools of law came to be considered divinely ordained manifestations of Islaam. All of them were supposed to be completely correct, equal and representative of true Islaam, yet there were innumerable differences among them. In fact there were scholars in this period who interpreted some Hadeeths in such a way as to prove that the Prophet (s.w.) him-self had predicted the appearance of the Imaams and their Madh-habs. Consequently, any attempt to go beyond these canonical Madh-habs was considered heretical and anyone who refused to follow one of these Madh-hab was classified an apostle. The hyper conservative scholars of this stage even went so far as to rule that whoever was caught transferring from one Madh-hab to another was liable to punishment at he discretion of the local judge. A ruling was also made in the Hanafee Madh-hab prohibiting the marriage of a Hanafee to a Shaafi’ee.185 And even the second most important pillar of Islaam, Salaah, was not spared the effects of Madh-hab fanaticism. The followers of the various Madh-habs began to refuse to pray behind the Imaams from other Madh-habs. This resulted in the building of separate prayer niches in the masjid186 communities where more than one Madh-hab existed. Masjids of this type can still be seen in places like Syria, where Sunni Muslims follow either the Hanafee or Shaafi’ee Madh-hab. Even the most holy masjid, al-Masjid alHaraam of Makkah, which represents the unity of Muslims and the religion of Islaam, was affected. Separate prayer niches were set up around the Ka’bah: one for an Imaam from each of the schools. And when the time for Salaah came, an Imaam from one of the Madhhabs would lead a congregation of followers from his Madh-hab in prayer; then another Imaam from one of the other Madh-habs would lead his congregation of followers and so on. It is interesting to note that separate places of prayer for each of the Madh-habs remained around the Ka’bah until the first quarter of the twentieth century when ‘Abdul-‘Azeez ibn Sa’oud and his army conquered Makkah (October of 1924) and united all worshippers behind a single Imaam regardless of his or their Madh-habs.

Taklid (körü körüne taklit) ile ittiba (akıl yürütmeye dayalı tabiiyet) birbirinden ayrılmalıdır. Selefimizin hükümlerini izleme ilkesi normal ve doğaldır. Nitekim İslam'ın mesajının zaman içinde bozulmadan kalmasının yolu, İslam'ın önceki yorumlarını yakından takip etmekten geçer. Çünkü o erken yorumlar, Peygamber'in (s.a.v.) ilahi vahye ve Allah'ın yönlendirdiği yaşam tarzına dayanıyordu. Peygamber (s.a.v.) de en hayırlı neslin kendi neslinin, ardından onu izleyen neslin ve sonra da onu izleyen neslin olduğunu söylemiştir.187 Bununla birlikte, Peygamber (s.a.v.) dışındaki önceki kuşak Müslümanlar masum olmadıkları için, bu önceki yorumlar bile doğru ile yanlışı ayırt etmemizi sağlayan bazı temel akıl ilkelerine dikkat edilmeden körü körüne izlenmemelidir. Bu kitapta taklid (körü körüne taklit) terimi, gördükleri hatalara rağmen tek bir mezhebi köle gibi izleyenlerin davranışlarını ifade etmek için kullanılmaktadır. Şüpheli durumlarda bağımsız karar verecek bilgiye sahip olmayan avam ise, kendilerine ulaşabilen bilgiyi takip etmeli, zihinlerini açık tutmalı ve mümkün olduğunca açık fikirli alimlere güvenmelidir.

Taqleed (blind following) has to be distinguished from Ittibaa’ (reasoned following). The principle of following the rulings of our predecessors is normal and natural. In fact, it is by closely following earlier interpretations of Islaam that the message of Islaam remains uncorrupted through time. For, those early interpretations were founded on the Prophet’s (s.w.) divine inspiration and his divinely guided life style. The Prophet (s.w.) himself said that the best generation was his generation, then the generation following his, and then the generation following that.187 However, since Muslims of earlier generation, with the exeption of the Prophet (s.w.), were not infallible, even those earlier interpretations should not be followed blindly without without regard to certain basic principles of reason which enable us to distinguish between right and wrong. In this book the term Taqleed (blind following) is used to refer to the actions to those who slavishly follow a single Madh-hab regardless of errors that they see. As for the common people who do not have the knowledge to make independent decisions in doubtful situations, it is for them to follow whatever knowledge is available to them, keep their minds open and rely on open-minded scholars as much as possible.

Taklit, Fıkhın gelişimini ve âlimlerin tutumunu etkileyen, mezheplerin hem içinden hem de dışından gelen bir dizi etkenin sonucuydu. Bu durgunluk aşamasının tek bir ana sebebi gösterilemez; bütün etkenlerin de tespit edilmesi mümkün değildir. Aşağıda bu duruma yol açan daha belirgin birkaç etken yer almaktadır.

Taqleed was the result of a number of factors, internal and external to the Madh-habs, which affected the development of Fiqh and the attitude of scholars. No one cause can be singled out as the main cause nor can all of the factors be identified. The following only a few of the more obvious factors which led to this stage of stagnation.