İmam Ebû Hanîfe Nu'mân İbn Sâbit (702-767 M.S.)
Imaam Abu Haneefah Nu’maan Ibn Thaabit (702-767 Ce)
Ebu Hanife, öğrencilerinin kendi görüşlerini kaydetmesini genellikle caydırırdı; çünkü bu görüşler çoğunlukla kıyasa (analojik çıkarıma) dayanırdı. Ancak tüm öğrencileri tarafından iyice tartışılmış ve üzerinde ittifak edilmiş görüşleri bu kuraldan istisna tutardı. Öğrencisi Ebu Yusuf, İmam'ın bir gün ona şöyle dediğini rivayet eder: "Vay haline, ey Ya'kub! Benden duyduğun her şeyi yazma; çünkü bugün bir görüşe sahip olabilir, yarın onu bırakabilirim; yarın başka bir görüşe sahip olup ertesi gün onu da bırakabilirim."199 İmam'ın bu tutumu, öğrencilerini görüşlerine körü körüne bağlanmaktan alıkoydu ve onlarda kendi görüşlerine olduğu kadar başkalarının görüşlerine de saygı duymayı geliştirdi. İmam Ebu Hanife, kendi görüşlerine ve öğrencilerinin görüşlerine körü körüne uyulmasına dair de birçok kuvvetli ifade kullanmıştır. Nitekim delillerini ve bunları hangi kaynaklardan çıkardığını bilmeyen hiç kimsenin, onların görüşlerine uymasını veya bunlara dayanarak hüküm vermesini kesin olarak yasaklamıştır. Öğrencisi Zufer'in rivayet ettiğine göre İmam şöyle demiştir: "Delillerimi bilmeyen kimsenin sözlerime göre hüküm vermesi haramdır; çünkü biz ancak insanlarız, bugün bir şey söyleyip yarın onu reddedebiliriz."200
Abu Haneefah used to discourage his students from recording his opinions, since they were often based on Qiyaas (analogical deduction). However, he made an exception of those opinions which were thoroughly debated and agreed upon by all his students. His student, Abu Yoosuf, reported that the Imaam once told him, “woe be on you, Ya’qoob. Do not write down all you hear from me, for surely I may hold an opinion today and leave it tomorrow, hold another tomorrow and leave it the day after.”199 This attitude of the Imaam kept his students from blind imitation of his views, and helped to develop in them a respect for their own opinions as well as that of others. Imaam Abu Haneefah also made many strong statements concerning the blind following of his opinions and those of his students. In fact he strictly forbade anyone from following their opinions or making legal rulings based on them unless such a person was familiar with the proofs which he and his students had used and the sources from whence they had deduced them. The Imaam was reported by his student Zufar to have said, “It is forbidden for anyone who does not know my proofs to make a ruling according to my statements, for verily we are only humans we may say something’s today and reject it tomorrow.”200
Ebu Hanife, her zaman kendi sınırlarının farkındaydı.
Abu Haneefah was always aware of his limitations.
Buna göre o, öğrencilerine ve İslam'ın derin anlayışından faydalanmak isteyen herkese, doğru ile yanlışın nihai ölçüsünün Kur'an ve Sünnet olduğunu belirledi; onlara uygun olan doğru, uymayan ise yanlıştır. Öğrencisi Muhammed İbnü'l-Hasan, onun şöyle dediğini nakletmiştir: "Eğer Allah'ın kitabına veya Resûlullah'ın (s.w.) hadisine aykırı bir hüküm vermişsem, hükmümü reddedin." 201 Ayrıca kayda geçmiştir ki, onun mezhebini onun istediği şekilde takip etmek isteyen kimse için izlenmesi gereken ilke, sahih hadisi kabul etmektir. İmam İbn Abdilberr, İmam Ebû Hanife'nin şöyle dediğini nakletmiştir: "Bir hadis sahih (sağlam) olarak bulunursa, o benim mezhebimdir."202
Accordingly, he defined for his students and all who would benefit from his deep understanding of Islaam that the ultimate criterion for right and wrong was the Qur’aan and the Sunnah; what was in accordance with them was right and what was not was wrong. His student, Muhammad ibn al-Hasan, reported that he said, “If I have made a ruling which contradicts Allaah’s book or the messenger’s (s.w.) Hadeeth, reject my ruling.”201 It is also recorded that the pointed out the fact that the principle to follow, if one wanted to follow his Madh-hab as he intended it to be followed, is the acceptance of sound Hadeeth. Imaam Ibn’ Abdul-Barr reported that Imaam Abu Haneefah said, “If a Hadeeth is found to be Saheeh (authentic), it is my Madh-hab.”202
198 Allah'la birlikte başka tanrıların ortak koşulması (yani şirk).
198 Association of other gods with Allaah (i.e. idolatry).
199 'Abbâs ve Ed-Dûrî tarafından, İbn Mu'în'in et-Târîh adlı eserinde (Mekke: King Abdulaziz Üniversitesi, 1979), cilt 6, s. 88'de rivayet edilmiştir.
199 Reported by ‘Abbaas and AD-Dooree in at-Taareekh by Ibn Mu’een (Makkah: King’Abdul Aziz University, 1979), vol. 6, p. 88.
200 Ibn ‘Abdul-Barr, al-Intiqaa fee Fadaa’il ath-Thalaathah al-A’immah alFuqahaa, (Kahire: Maktab al-Qudsee, 1931), s. 145.
200 Ibn ‘Abdul-Barr, al-Intiqaa fee Fadaa’il ath-Thalaathah al-A’immah alFuqahaa, (Cairo: Maktab al-Qudsee, 1931), p. 145.
201 Al-Fulaanee, Eeqaadh al-Himam, (Kahire: al-Muneereeyah, 1935), s. 50. 202 İbn ‘Aabideen, al-Haashiyah, (Kahire: al-Muneereeyah, 1833-1900), c.
201 Al-Fulaanee, Eeqaadh al-Himam, (Cairo: al-Muneereeyah, 1935), p. 50. 202 Ibn ‘Aabideen, al-Haashiyah, (Cairo: al-Muneereeyah, 1833-1900), vol.
1, s. 63.
1, p. 63.