Bu ikinci aşamada, yani Hulefâ-i Râşidîn döneminde, fıkhın icmâ' ilkesi gelişti ve içtihâd, kıyas adı altında bağımsız bir fıkıh ilkesi hâline geldi. Bu dönemdeki mezhep, aslında Hulefâ-i Râşidîn'in her birinin mezhebiydi; çünkü hukukî konularda son sözü onlar söylerdi. Bununla birlikte, bütün hukukî kararlar, Peygamber ﷺ'in rivayet edilen sözleri veya uygulamaları, yani Hadîs esas alınarak değiştirilebilirdi. Bu yüzden katı bir taassuba veya fırka bölünmesine yer yoktu.

In the following stage, that of the Righteous Caliphs, the Fiqh principle of Ijmaa’ (decisions by unanimity) evolved and Ijtihaad became an independent principle of Fiqh under the name Qiyaas. The Madh-hab during theis period was, in rality, that of each of the Righteous Caliphs, since the final say in legal matters rested with them. However, all legal decisions were subject to alteration on the basis of recorded statements or practices of the Prophet (s.w.): that is, Hadeeth. Therefore there was no room for rigidity of factionalism.

Emevi hanedanlığının erken döneminde, fıkıh âlimleri içtihat konusunda iki temel mezhebe ayrıldı: Ehl-i Re'y ve Ehl-i Hadis. Halife, hükümdar haline gelip artık mezhebin başı olmadığında, bu iki mezhep çok sayıda yeni mezhebe dönüştü. Âlimler ve öğrencileri Emevi devleti genelinde dağıldığından, yerel meseleleri çözmek amacıyla kişisel içtihatları arttı. Ancak şunu belirtmek gerekir ki, hem Emeviler döneminde hem de erken Abbasîler döneminde fıkıh öğrencileri öğretmenlerini serbestçe ve sık sık değiştirdi ve hukuki görüşlerini birbirleriyle paylaştı. Dolayısıyla, önceki dönemin esnekliği sürdürülmüş oldu.

The early period of the Umayyad dynasty saw the division of Fiqh scholars into two main Madh-habs with respect to Ijtihaad: Ahl ar-Ra’i and Ahl al-Hadeeth. These two Madh-habs evolved into a number of new Madh-habs during the shift from caliphate to monarchy when the caliph/King was no longer the head of the Madhhab. Since scholars and their students were dispersed throughout the Umayyad state, their personal Ijtihaad increased in order to solve local issues. It should be noted, however, that during both the period of the Umayyads and that of the early ‘Abbaasids, students of Fiqh freely and frequently changed teachers and exchanged legal opinions. In effect, therefore, the flexibility of the previous was maintained.

Bölüm yedi ve sekizde görüleceği üzere, Abbasi Hilafetinin son döneminde Fıkıh resmileştirilmiş ve sistemleştirilmiştir. Devlet bazı mezhepleri diğerlerine tercih ettiği ve mahkeme tartışmaları sonucunda mezhepler arası rekabet ortaya çıktığı için mezhep sayısı azalmış ve aralarındaki farklılıklar vurgulanmıştır. Abbasi Hilafetinin yıkılması ve içtihadın gerilemesinin sonunda ortadan kalkmasından sonra ise mezhep sayısı dörde inmiş; bu dört mezhep giderek birbirinden tamamen ayrı ve çoğu zaman birbirine düşman yapılara dönüşmüştür. Mensupları zihinlerinde aralarındaki farklılıklar aşılmaz hale gelmiş, mezhep taassubu ve mezhepçilik yaygınlaşmıştır. Şeriatın her zaman ve her yerde uygulanabilirliği büyük ölçüde içtihat ilkesine dayandığından, bu hayati ilkenin kaybedilmesi Fıkhın kaçınılmaz olarak durgunluğa ve gerilemeye uğramasına yol açmıştır.

As will be shown in chapters seven and eight, during the latter part of the ‘Abbaasid dynasty, Fiqh was formalized and systematized. The number of Madh-habs decreased and the differences between them became emphasized due to the state’s preference for some Madh-habs over others and the rise of inter Madh-habs rivalry promoted by court debates. And after the destruction of the ‘Abbaasid Caliphate and the decline of Ijtihaad culminating in its disappearance, the number of Madh-habs decreased to four which evolved into completely distinct and often times antagonistic entities. The differences between them became insurmountable in the minds of their adherents and Madh-hab fanaticism and sectarianism was rife. Since the applicability of Sharee’ah to all times and places depended largely upon the principle of Ijtihaad, the loss of this vital principle spelled the inevitable stagnation and decline of Fiqh.

Aşağıdaki iki bölümde mezhepleri, kurucularına, oluşumlarına ve temel ilkelerine göre kronolojik olarak daha yakından inceleyeceğiz. Ardından, aralarında ortaya çıkan farklılıkların başlıca sebeplerine bakacağız.

In the following two chapters we will examine more closely the madh-habs chronologically with respect to their founders, formation and fundamental principles. Then we will have a look at the main reasons for the differences which arose between them.