Fıkha Etki Eden Faktörler
Factors Affecting Fiqh
Fıkıh Tarihi ve Mezheplerin Evrimi açısından bu dönem son derece büyük bir öneme sahiptir. Bu nedenle, ilgili siyasi, sosyal ve dini yönler, aşağıda yer alan daha kapsamlı bir incelemeyi hak etmektedir.
In The History Of Fiqh And The Evolution Of Madh-habs, This Period Is One Of Extremely Great Significance. In View Of This, The Relevant Political, Social And Religious Aspects Merit The Fuller Treatment Which Follows.
A. Ümmetin Bölünmesi
A. Division Of The Ummah
Hicrî ilk yirmi beş yıl içinde Müslüman ümmet, birtakım yıkıcı siyasî ve toplumsal darbelere maruz kaldı; bu darbeler çeşitli mezhep ve fırkaların ortaya çıkmasına yol açtı. En ciddi olanları Hâricîlerin,100 Şîa'nın101 ve Abdullah ibn ez-Zübeyr ile taraftarlarının isyanlarından kaynaklananlardı.102 Bu rakip unsurların hükümet üzerinde denetim kurmak için sürekli çekişmesi, genel bir karışıklık ortamına yol açtı.
Within the first quarter of a century of this period, the Muslim nation suffered a number of devastating socio-political blows which caused a number of sects and factions to appear. The most serious were those caused by rebellions of the Khawaarij,100 the Shee’ah,101 and ‘Abdullaah ibn az-Zubayr and his followers.102 The constant vying of these contending elements for control of the government resulted in a general state of turmoil.
İlk iki fırka olan Hâricîler ve Şîâ, daha sonra kendilerine özgü fıkıh sistemleri geliştiren dinî mezheplere dönüştü. Kur'an ve Sünnet'i, kendi toplumsal ve siyasi görüşlerine uyan ortodoks olmayan yorumlara dayandırarak, Sahâbe'nin ve Râşid Halifeler'in çoğunluğunun katkılarını reddettiler, onları dinden çıkmış (mürted) ilan ettiler ve kendi önde gelen liderlerini kanun koyucu mertebesine yükselttiler.
The first two factions, the Khawaarij and the Shee’ah, later evolved into religious sects which developed their own particular systems of Fiqh. Relying on unorthodox interpretations of the Qur’aan and the Sunnah which suited their own socio-political views, they rejected the contributions of most of the Sahaabah and the Righteous Caliphs, declaring them to be apostates, and elevated their own leading figures to the rank of law makers.
A. Ümmetin Bölünmesi
A. Division Of The Ummah
Emevî halifeleri, Bizans, İran ve Hindistan gibi o dönemdeki İslâm dışı devletlerde yaygın olan bir takım uygulamaları benimsediler. Bu uygulamaların birçoğu, önceki dönemin fıkhına açıkça aykırıydı. Örneğin, merkezî hazine olan Beytülmâl, halifelerin ve ailelerinin şahsî mülküne dönüştürüldü ve servetlerini daha da artırmak için İslâm'ın meşrû kılmadığı vergiler konuldu. Halifenin sarayında müzik, dansöz kızlar, sihirbazlar ve falcılar eğlence biçimleri olarak resmen kabul edildi. Ayrıca, Muâviye'nin 679 yılında Yezid'in veliaht olarak zorla kabul ettirilmesiyle halifelik makamı, babadan oğula geçen bir krallığa dönüştürüldü. Böylece devlet ile fıkıh arasındaki bağ koptu ve mezhebin önemli birleştirici unsurlarından biri böylece kaybedildi.
The Umayyad Caliphs introduced a number of practices which were common in the non-Islamic states of that time, such as Byzantium, Persia, and India. Many of these practices were in clear contradiction to the Fiqh of the earlier period. For example, the central treasury, the Bayt al-Maal, was turned into the personal property of the Caliphs and their families, and taxes not sanctioned by Islaam were introduced to further increase their fortunes. Music, dancing-girls, magicians and astrologers were officially introduced as forms of amusement in the court of the Caliph. Furthermore, with the forced acceptance of Yazeed as crown prince imposed byCaliph Mu’aawiyah in the year 679 CE, the office of Caliph was converted into that of hereditary kingship. Hence the state-Fiqh link was broken and a significant unifying factor of the Madh-hab was thereby lost.
Bu etkenlerden dolayı bu dönemin İslam alimleri (‘Ulemâ) halifelerin meclislerinde oturmaktan kaçındı ve böylece Şûrâ (istişareye dayalı yönetim) ilkesi kayboldu. Her ardışık halifeyle birlikte yönetim, giderek o günkü İslam dışı yönetimlere benzeyen diktatoryal bir monarşiye dönüştü. Sonuç olarak, bazı halifeler sapmalarını meşrulaştırmak amacıyla Fıkıh'ı çarpıtmaya çalıştı. Bu tahrifle mücadele etmek ve otantik Fıkıh'ı sonraki nesiller için korumak amacıyla alimler, önceki döneme ait Fıkıh'ı toplamaya ve derlemeye başladı.
Due to these factors, the Islamic scholars (‘Ulamaa) of this period avoided sitting in the audiences of the caliphs, and thus the principle of Shooraa (consultative government) was lost. With each successive caliph the government steadily dereriorated into a dictatorial monarchy similar to the non-Islamic governments of that day. As a result, some of the caliphs attempted to manipulate Fiqh in order to justify their deviations. To combat this distortion, and preserve authentic Fiqh for later generations, scholars began to collect and compile the Fiqh of the earlier period.
C. Âlimlerin Dağılması
C. Dispersion Of The ‘Ulamaa
Emevi devletinin siyasi merkezlerinden, çeşitli rakip gruplardan gelen çatışma, karışıklık ve zulmü önlemek amacıyla kaçan birçok alim, bu hareketiyle İcma' ilkesinin (İslami hukuk konularında oybirliği ile varılan görüş birliği) çözülmesine yol açtı. Alimler devlet genelinde dağıldıkça, yeni bir hukuki konuda böyle bir oybirliğini sağlamak neredeyse imkânsız hale geldi. Bu da alimlerin, kendi bölgelerindeki çok sayıdaki yeni âdet ve sorunla başa çıkmaya çalışırken yaptıkları bireysel içtihatların önemli ölçüde artmasına neden oldu.
Many of the scholars of that fled the political centers of the ‘Umayyad state to avoid conflict and confusion as well as persecution from the various competing factions. This move resulted in a break-down the principle of Ijmaa’ (unanimous agreement on points of Islamic law). With the scholars scattered throughout the state, such unanimity on any new point of law became virtually impossible to establish. This in turn led to a significant increase in the individual Ijtihaads of scholars as they attempted to deal with the multiplicity of new customs and problems in their own areas.
Bir bölgede önemli bir fıkıh âlimi ortaya çıktığında, o bölgedeki talebeler ve âlimler etrafında toplanırdı. Çoğu zaman başka bölgelerden gelen talebe ve âlimler de onlara katılırdı ve bu şekilde bir dizi fıkıh mezhebi (Mezhebler) ortaya çıkmış oldu.
Whenever an outstanding scholar of Fiqh arose in an area, the students and scholars in that region would gather around him. Often, even students and scholars from other regions would join them and in that way a number of schools of Islamic law (Madh-habs)
Bu dönemde gelişerek ilerledi. Bu aşamada Kûfe'de Ebû Hanîfe ve Süfyân es-Sevrî, Medîne'de Mâlik b. Enes, Beyrut'ta el-Evzâî, Mısır'da ise el-Leys b. Sa'd öne çıktı; bunlar akla gelen birkaç örnektir.
evolved. During this stage Abu Haneefah and Sufyaan ath-Thawree became prominent in Kufah, Maalik ibn Anas in Madeenah, alAwzaa’ee in Beirut, and al-Layth ibn Sa’d in Egypt to mention a few.
D. Hadis Uydurma
D. Fabrication Of Hadeeth
Hadis rivayetleri, bilgiye duyulan ihtiyaç arttıkça çoğaldı. Devlet Sünnet'e resmî olmayan biçimde güvenmeyi bıraktığından, âlimler hüküm verebilmek için Sahâbe ve onların öğrencileri aracılığıyla nakledilen Peygamber'in (s.a.v.) Sünnet'ine ait tek tek rivayetleri çeşitli sıfatlarla araştırmak zorunda kaldılar. Aynı zamanda yeni bir olgu ortaya çıktı: Peygamber'e (s.a.v.) ilk kez uydurma sözler ve fiiller isnad edilmeye başlandı. Bir uydurmacının güvenilir sayılabilmesi için uydurmalarının yanında bazı doğru hadisleri de nakletmesi gerekiyordu. Bu durum, hadislerin derlenmesinin başlamasına ve sonraki âlimlerin içtihatlarına (hukuki hükümlerine) yardımcı olan hadis tenkidi ilminin gelişmesine yol açtı. Ancak hadis ilmi gelişmeden önce, doğru ve yanlış haberlerin karışımı İslâmî bilgi birikimine sızmış ve bazı âlimler tarafından farkında olmadan hüküm verirken kullanılmıştır. Bu şekilde, yanlış bir fıkıh birikimi oluştu; bu birikim, bazı doğru hadisleri, yalnızca kendi bölgelerindeki hadis uydurmacıları aracılığıyla bildikleri için reddeden âlimlerin fıkhî kararlarıyla daha da güçlendi.103
The narration of Hadeeths increased as the need for information grew. Since the state had unofficially stopped relying on the Sunnah of the Prophet (s.w.), scholars in their various capacities had to go in search of individual narrations of the Sunnah handed down by the Sahaabah and their students, in order to make their legal judgements. At the same time a new phenomenon developed: false sayings and actions began to be attributed to the Prophet (s.w.) for the first time. For a fabricator to be trusted he would have to relay some true Hadeeths along with his fabrications. This led to the beginning of the compilation of Hadeeths and the development of the science of Hadeeth critism, which aided later scholars in their Ijtihaads (legal rulings). However, before the science of Hadeeth evolved, a mixture of true and false reports worked their way into the body of Islamic knowledge and was inadvertently used by some scholars in making decisions. In this way, a body of incorrect Fiqh evolved, which was further bolstered by Fiqh decisions made by scholars who had rejected certain true Hadeeths because they were only known to them through the Hadeeth fabricators of their areas.103
2 Daha ayrıntılı bir inceleme için sözlüğe bakınız.
2 See the glossary for a more detailed treatment.
101 Daha ayrıntılı bir açıklama için sözlüğe bakınız. 102 Daha ayrıntılı bir açıklama için sözlüğe bakınız.
101 See the glossary for a more detailed treatment. 102 See the glossary for a more detailed treatment.
İsra Suresi, 17:36
104 Soorah al-Israa, (17): 36.
105 Benzerliklere Dayalı Mantıksal Akıl Yürütmeyle Bir Sonuca Varmak
105 Arriving at an answer by logical reasoning based on similarities.