Yeni bir sorunla karşılaşan bu dönemin halifesi, onu çözmek için genellikle şu adımları sırasıyla izlerdi:

Faced with a new problem, the caliph of this period would generally take the following steps in order to solve it:.

(1) Önce sorunla ilgili belirli bir hüküm için Kur'an'a bakardı.

(1) He would first search for a specific ruling on the problem in the Qur’aan.

(2) Eğer cevabı orada bulamazsa, o zaman Sünnet'te, Peygamber ﷺ'in söz ve fiillerinde bu konuya dair bir hüküm arardı.

(2) If he did not find the answer there, he would then search for a ruling on it in the Sunnah, the sayings and actions of Prophet (s.w.).

(3) Eğer yine de cevabı bulamazsa, o zaman büyük Sahabe'yi bir araya toplar ve sorunun çözümü konusunda oybirliği sağlamaya çalışırdı. (Bu oybirliğine İcma' denirdi.)

(3) If he still did not find the answer, he would then call a meeting of the major Sahaabah and try to get unanimous agreement on a solution to the problem. (This unanimity was referred to as Ijma’.) .

(4) Oybirliği sağlanamazsa, o zaman çoğunluğun görüşünü benimserdi.

(4) If unanimity could not be arrived at, he would then take the position of the majority.

(5) Ancak görüş ayrılıkları o kadar büyük olsaydı ki çoğunluğun kesin bir görüşü belirlenemezdi, halife kendi ictihadını yapardı ve bu da hukuk haline gelirdi. Ayrıca halifenin icmaı geçersiz kılma hakkına sahip olduğu da not edilmelidir. 95

(5) If however, differences were so great that on over-whelming majority opinion could be determined, the caliph would make his own Ijtihaad, which would then become law. It should also be noted that the caliph had the right to over-rule the consensus. 95

Halifeler tarafından karar alınması amacıyla çağrılan büyük Sahabilerin resmî toplantılarına ek olarak, bireysel Sahabilerin hüküm vermekle görevlendirildiği birçok günlük durum da ortaya çıktı. Bu gibi durumlarda genellikle üç genel yol izlediler.

In addition to formal meetings of the major Sahaabah which were called by the caliphs for decision-making, there arose many day-to-day situations where individual Sahaabah were asked to make rulings. In such cases they tended to follow three general courses of action.

Öncelikle, karar verme konumunda bulunan Sahâbîler, çıkarımlarının mutlaka Allah'ın kastettiği gibi olmadığını açıkça belirtmişlerdir. Örneğin İbn Mes'ûd'a, mehir (çeyiz/mihir) belirlenmeden evlenmiş bir kadının miras hakkı sorulduğunda şöyle demiştir: "Bu konuda görüşümü söylüyorum. Doğruysa Allah'tandır, yanlışsa benden ve Şeytan'dandır." 96 İkincisi, bir meselede bireysel olarak farklı hükümler verdilerse ve sonradan konuyla ilgili Peygamber'in ﷺ sahih bir hadisini veya fiilini öğrendilerse, tüm ihtilaflarını bırakıp hemen bunu kabul ederlerdi. Örneğin Peygamber ﷺ vefat ettikten sonra Sahâbîler, onun nerede defnedileceği konusunda farklı görüşlere sahipti. Ebû Bekir, Peygamber ﷺ'in peygamberlerin öldükleri yerde defnedildiklerini söylediğini kendilerine aktardığında, ihtilaflarını bırakıp kabrini eşi Âişe'nin evinin altına kazdılar.

In the first place, Sahaabah who were in decision-making positions made it clear that their deductions were not necessarily as Allaah intended. For example, when Ibn Mas’ood was questioned about the inheritance rights of a woman who had been married without a defined Mahr (dowry), he said, “I am giving my opinion about her. If it is correct, then it is from Allaah, but if it is incorrect, then it is from me and Satan.” 96 Secondly, if they made different rulings on a problem in their individual capacities and were later informed of an authentic (Hadeeth) saying or action of the Prophet (s.w.) on the subject, they would immediately accept it dropping all differences. For example, after the Prophet’s (s.w.) death, the Sahaabah held different opinions as to where he should be buried. When Abu Bakr related to them that he had heard the Prophet (s.w.) say that prophets are buried in the spot where they die, they dropped their differences and dug his grave beneath his wife ‘Aa’eshah’s house.

Nihayet, sahih bir delil de icma da bulunamadığında, Peygamber'in (s.a.v.) ashabı birbirlerinin görüşlerine saygı gösterirdi ve diğer Sahabileri herhangi bir kişisel görüşe uymaya zorlamazdı. Bu kuralın tek istisnası, eskiden caiz olan ancak daha sonra yasaklanmış olan uygulamalara insanların devam ettiğini görmeleriydi. Örneğin, İslam'ın ilk dönemlerinde caiz kılınmış, ancak Peygamber'in (s.a.v.) vefatına kadar yasaklanmış olan, cahiliye döneminden kalma geçici bir evlilik şekli olan Mut'a nikâhı böyledir. Not: The task requires ﷺ after every mention of the Prophet, and the source uses "(s.w.)", which the rules say to write as ﷺ rather than abbreviated honorifics. Corrected version follows. Nihayet, sahih bir delil de icma da bulunamadığında, Peygamber ﷺ'in ashabı birbirlerinin görüşlerine saygı gösterirdi ve diğer Sahabileri herhangi bir kişisel görüşe uymaya zorlamazdı. Bu kuralın tek istisnası, eskiden caiz olan ancak daha sonra yasaklanmış olan uygulamalara insanların devam ettiğini görmeleriydi. Örneğin, İslam'ın ilk dönemlerinde caiz kılınmış, ancak Peygamber ﷺ'in vefatına kadar yasaklanmış olan, cahiliye döneminden kalma geçici bir evlilik şekli olan Mut'a nikâhı böyledir.

Sahâbe, fıkhî bazı meselelerde tartışmış ve görüş ayrılığına düşmüş olsa da, bu ayrılıklar çoğunlukla sonraki dönemlerde görülen ayrışma ve fırkalaşma düzeyine hiç ulaşmamıştır. Bunun başlıca sebebi, birliklerini koruyan şu etkenlerdir:

Although the Sahaabah debated and differed on various points of law, their differences rarely reached the level of disunity and factionalism, which characterized later periods. This was mainly due to the following factors, which tended to preserve their unity:.

(1) Halifelerin, bir hüküm varmak için karşılıklı istişareye (Şûrâ) dayanmaları.

(1) The Caliphs’ reliance on mutual consultation (Shooraa) to arrive at a ruling.

(2) Bir icmaya ulaşmanın kolaylığı. Erken dönem halifeleri Sahabenin İslam Devleti'nin başkenti Medine'den uzaklaşmasına izin vermediği için istişare toplantıları düzenlemek kolaydı.

(2) The ease with which a consensus could be arrived at. It was easy to hold consultative meetings since the early caliphs did not allow the Sahaabah to move far from the capital of the Islamic State, Madeenah.

(3) Sahâbenin genel olarak bireysel düzeyde hüküm (fetva) vermekten çekinmesi. Bunun yerine, zor görünen soruları cevaplamaya daha layık olan diğer sahâbilere yönlendirme eğilimindeydiler.

(3) The general reluctance of individual Sahaabah to make legal rulings (Fatwaas). Instead, they tended to re-direct puzzling questions to other Sahaabah who were better qualified to answer them.

(4) Sahabenin, özellikle belirli ve gerçek sorunlarla sınırlı tutma eğiliminde oldukları, hadisleri seyrek nakletmeleri. Bunun nedenleri şunlardı: (a) Peygamber'e ﷺ yanlış isnat etmekten duydukları korku; Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştu: "Kim benim adıma yalan söylerse, ateşteki yerini hazırlasın."98.

(4) The infrequent quotation of Hadeeth, which they tended to confine to specific and actual problems. This was due to: (a) Their fear of misquoting the Prophet (s.w.) who had said, “Whoever tells a lie in my name will find in my name find his seat in the fire.”98.

(b) Halife Ömer bin el-Hattab'ın hadis rivayetinin aşırıya kaçmasını yasakladığı ve Sahabe'ye Kur'an'ın rivayeti ve incelenmesine yoğunlaşmalarını emrettiği.

(b) The fact that Caliph ‘Umar ibn al-Khattab forbade excessive quotation of Hadeeth and ordered the Sahaabah to concentrate on the narration and study of the Qur’aan.

Fıkıh'ın tarihsel gelişimini izlediğimizde, siyasi ve sosyo-ekonomik gelişmelerin farklı dönemlerinde farklı karakteristik eğilimler gösterdiğini görürüz. Öncelikle, Hulefâ-i Râşidîn dönemindeki fıkhın öne çıkan özelliğinin gerçekçiliği olduğunu söyleyebiliriz; yani varsayımsal veya hayali meselelere değil, gerçekte yaşanan sorunlara dayanıyordu. Fıkhın bu gerçekçi biçimi, daha sonra Emevîler döneminde Irak'ın Kûfe şehrinde öne çıkan ve varsayımsal fıkhı savunan "Ehl-i Re'y" (akıl sahipleri) ekolünden ayırt etmek amacıyla Arapça'da el-Fıkhu'l-Vâkî'î (gerçekçi fıkıh) olarak adlandırılmıştır.

As we trace the historical development of Fiqh showed different characteristic trends during different periods of political and socio-economic development. First, we can discern that the outstanding characteristic of Fiqh during the period of the Righteous Caliphs was its realism; that is, it was based on actual problems rather than on hypothetical or imaginary ones. This realistic form of Fiqh was later referred to in Arabic as al-Fiqh al-Waqi’ee (realistic Fiqh) to distinguish it from the hypothetical Fiqh advocated by the “Reasoning People” (Ahl ar-Ra’i) who came to prominence in Kufah, Iraq, during the time of the Umayyads.

İkinci olarak, Râşid Halifeler yukarıda belirtildiği gibi hüküm vermek için belirli yöntemlere başvurma eğiliminde olsalar da, ne onlar ne de Sahâbe bütünüyle, İslâm ümmeti genelinde uyulacak sabit usuller belirlediler; ayrıca verdikleri hükümlerden doğan kuralları yazıya dökerek kayda geçirmediler. Şer'î olarak açıkça tanımlanmamış alanlardaki bu açık görüşlülük, öncelikle Sahâbe'nin bu tür konularda görüş özgürlüğüne duyduğu saygıyı yansıtır. Böyle bir tutum, sonraki bazı âlimlerin gösterdiği katılık görünümüyle keskin bir tezat oluşturur. İkinci olarak, bu tutum, Sahâbe'nin, Kur'ân'da tanımlanmamış konulardaki hükümlerin dikkatleri dağıtmasına izin vermeden, Kur'ân'ın dikkatle incelenmesini halk kitlelerine tavsiye etme siyasetiyle de uyumluydu.

Secondly, although the Righteous Caliphs tended, as we have noted above, to follow certain procedures to achieve legal rulings, neither they nor the Sahaabah as a whole prescribed set procedures to be followed throughout the Islamic nation (the Ummah); nor did they make a record of the laws resulting from their legal rulings. This open mindedness in areas not clearly defined by Sharee’ah reflects, in the first place, the Sahaabah’s respect for freedom of opinion in such matters. Such an attitude contrasts strongly with the appearance of rigidity on the part of certain later scholars. In the second place, it was in keeping with the Sahaabah’s policy of recommending for the masses the careful study of the Qur’aan without the distraction of legal rulings on matters not defined therein.

Bu dönemde Fıkıh'ın üçüncü özelliği, hukuki hükümler verirken şahsi görüşün kullanılmasıyla ilgilidir. Sahâbenin çoğunluğu, Kur'ân ve Sünnet metinlerinin lafzî anlamlarına sıkı sıkıya bağlı kalmayı tercih etmiştir. Genel uygulama olarak şahsi yorumlardan kaçınmışlardır. Madîne'de ömrünün sonuna kadar kalan, sahâbenin önde gelen fakihlerinden İbn Ömer de bu uygulamayı benimsemiştir. Öte yandan, Kur'ân ya da Sünnet'in tanımlamadığı alanlarda şahsi görüşün geniş ölçüde kullanılmasını savunan sahâbîler de vardır. Ancak bunlar, ortaya çıkan hataları Đslâm hukukuna leke sürmemek için tamamen kendilerine atfetmeye özen göstermişlerdir. (Daha sonra Irak'a yerleşen) Abdullah İbn Mes'ûd bu düşünce ekolünün temsilcisi olmuştur.

1. Tümevarıma dayalı olmayan (tümdengelimli) fıkıh ilkelerinin temeli, icma ve kıyas (içtihat) ise Hulefâ-i Râşidîn döneminde atılmıştır.

1. The basis of the deductive Fiqh principles, Ijmaa’ and Qiyaas (Ijtihaad)(, was laid during the time of thje Righteous Caliphs.

2. Büyük yeni toprakların ani biçimde eklenmesi, Müslümanları birçok farklı kültürle ani bir temasa soktu ve bu durum, Şeriat hükümlerinde özel olarak ele alınmamış pek çok yeni sorunu doğurdu.

2. The sudden addition of vast new territories brought Muslims into sudden contact with many different cultures, and this produced a host of new problems which were not specifically covered by the laws of Sharee’ah.

3. Hukuki hükümlere duyulan ihtiyaç giderek arttı ve Salih Halifeler, en az ihtilafla içtihat yapmaya yönelik belirli usuller geliştirmeye başladılar.

3. Legal rulings became increasingly necessary, and the Righteous Caliphs gradually developed certain procedures for arriving at Ijtihaad with minimum of disagreement.

4. Sahabe de genel olarak, kesin ve katı hükümlerden kaçınmalarına yardımcı olan karar verme usullerini izlerdi.

4. The Sahaabah in general also followed decision-making procedures which helped them to avoid hard and fast rulings.

5. Hulefa-i Raşidin ve Sahabenin hüküm meselelerindeki birleşik icmâı, İslam ümmeti içinde birliği teşvik etmiş ve fırkacılık için çok az ya da hiç fırsat bırakmamıştır.

5. The combined approval of the Righteous Caliphs and the Sahaabah in the matter of legal rulings tended to promote unity and to provide little of no occasion for factionalism within the Islamic nation.

6. Hulefâ-i Râşidîn döneminde yalnızca tek bir mezhep vardı. Fıkha yaklaşımdaki bu birlik, dönemin sonuna kadar devletle bağlantılı olmayan mezheplerin ortaya çıkmasını engelledi.

6. Only one Madh-hab existed during the period of the Righreous Caliphs. This unified approach to Fiqh prevented the rise of Madh-habs not linked to the state until the end of the period.

7. Halkın Kur’an’ı incelemesine özellikle önem verildi, buna karşılık hadislerin aşırı biçimde nakledilmesi caydırıldı.

7. Particular emphasis was placed on the study of the Qur’aan by the masses, while excessive quotation of Hadeeths was discouraged.

8. Sahabe arasında kişisel görüşün kullanılması konusunda bazı yaklaşım farklılıkları bulunmakla birlikte, bu farklılık incelenen dönemde fiilen herhangi bir mezhepçiliğe yol açmamıştır.