İslam Hukukunun Kaynakları
The Sources Of Islamic Law
Bu dönemin sonunda, İslam hukukunun kaynakları, belirtilen sırayla, çoğu alim tarafından geniş ölçüde kabul görmüş hâle geldi:
By The End Of This Period, The Following Sources Of Islamic Law In The Order Stated Became Widely Accepted By Most Scholars:
1. Kur'an
1. The Qur’aan
Kur'an, hukukun ilk kaynağıydı ve ayetleri sahih olduğu konusunda oybirliğiyle kabul edildi. Bununla birlikte, bazı ayetlerinin yorumlanmasında bazı görüş ayrılıkları vardı.
The Qur’aan was the first source of law and its passages were accepted unanimously as being authentic. However, there were some differences of opinion in interpretation of some of its passages.
2. Sünnet
2. The Sunnah
Peygamber'in (s.a.v.) hadislerinin önemi, bunları izleyen ikinci sırada yer alır.
Hadeeths of the Prophet (s.w.) wee next in importance.
Ancak âlimler, bunların kabul edilmesi ve uygulanması için çeşitli şartlar koymuşlardır.
However, scholars for their acceptance and application set various conditions.
3. Sahâbenin Görüşü
3. Opinion Of The Sahaabah
Sahabenin görüşü, ister topluluk olarak ister tek tek olsun, hüküm kaynaklarının üçüncü en önemlisi olarak kabul edilmiştir.
The opinion of the Sahaabah either as a group or individually was considered the third most important source of law.
Bu kaynak, Sahabenin takındığı tutumlara göre iki bölüme ayrılmıştır.
This source was divided into two parts according to the positions taken by the Sahaabah.
(a) Eğer bir görüş üzerinde birleşiyorlarsa, buna İcmâ denirdi.
(a) If they were united on an opinion it was referred to as Ijmaa’.
(b) Bir konuda görüşleri farklı olduğunda, her görüş Ra'y (şahsi görüş) olarak adlandırılırdı.
(b) If they had different opinions on a single issue, each opinion was referred to as a Ra’i (personal opinion)
4. Kıyas
4. Qiyaas
Kıyas esasına dayanan içtihat, Kur'an, Sünnet veya İcma'da bulunan delile dayalı içtihattan sonra gelen önemli bir yöntemdi. Kullanılan akıl yürütme yöntemi, kıyas adı verilen bir analojik çıkarım biçimiydi. Kıyasa bir örnek, Peygamber ﷺ'in "Her sarhoş edici madde hamrdır ve her hamr haramdır" sözüne dayanarak esrarın yasaklanmasıdır.124 Esrarın sarhoş edici bir etkisi olduğu için hamr olarak sınıflandırılabilir ve dolayısıyla haram (yasak) sayılır.
Ijtihaad based on evidence found either in the Qur’aan, the Sunnah or Ijmaa’ was next in order of importance. The method of reasoning used was a form of analogical deduction called Qiyaas. An example of Qiyaas is the prohibition of marijuana based on the Prophet’s statement: “Every intoxicant is Khamr and every form of Khamr is Haraam.”124 Since Marijuana has as intoxicating effect it can be classified as Khamr and thus Haraam (prohibited).
5. İstihsan (Hukuki Tercih)
5. Istihsaan (Legal Preference)
Bu ilke, bir ihtiyaç durumuna dayanan görüşün, kıyasa dayanan görüşe tercih edilmesini içerir. Çeşitli adlarla anılan bu ilkeyi, mezheplerin çoğunluğunun âlimleri kullanmıştır (örneğin İstislâh). İstihsânın bir uygulaması, imal edilecek bir eşyanın yapımı ve satışına ilişkin sözleşmenin ele alınışında görülür.
This principle involves the preference of an opinion based on a circumstantial need over an opinion based on Qiyaas. This principle, referred to by various names, scholars of most schools of thought used (e.g. Istislaah). An application of Istihsaan is seen in the treatment of a contract for the manufacture and salw of as item.
Qiyas'a göre, Peygamber ﷺ'in "Kim yiyecek satarsa, onu kendi mülkiyetine almadan satmasın" sözüne dayanarak, bu türden 125 akit geçersizdir, çünkü akit sırasında konu olan mal henüz mevcut değildir. Ancak bu tür akitler insanlar arasında evrensel olarak kabul görmüş ve bu tür akitlere duyulan ihtiyaç açıktır. Bu nedenle Qiyas'ın hükmü terk edilmiş ve akitlere, istihsan ilkesine dayanarak izin verilmiştir.
According to Qiyaas, based on the Prophet’s statement, “Whoever sells food should not do so until he has in his own possession”,125 contracts of this type are invalid, since the item is nonexistent at the time of the contract. However, since such contracts have been universally accepted by people and the need for such contracts is obvious, the ruling by Qiyaas was dropped and the contracts were allowed, based on the principle of preference (Istihsaan).
6. ‘Örf (Âdet)
6. ‘Urf (Custom)
Yerel örfler, bölgede hukuk kaynağı olarak, İslam hukukunun ilkelerinden hiçbiriyle çelişmediği sürece kabul edilmiştir; örneğin çeyiz (mehir) ödemesine ilişkin yerel evlilik âdetleri bunun bir örneğidir. İslam hukukuna göre mehir, nikâh akdinin bir parçası olarak kararlaştırılmalıdır, ancak ödenmesi için belirli bir zaman yoktur. Mısırlıların ve diğerlerinin âdeti, buna göre, mehrin bir kısmının, Mukaddem adı verilen kısmının nikâh töreninden önce ödenmesi, geri kalanının ise Müeahhar adı verilen kısmının ise yalnızca ölüm veya boşanma hallerinden hangisi önce gerçekleşirse, o zaman ödenmesinin gerekmesidir. 126 Örfün bir başka örneği ise kira âdetlerinde görülebilir.
Local customs were accepted as a source of law in a given region as long as they did not contradict any of the principles of Islamic law; for example local marriage customs concerning dowry’ payment. The dowry (Mahr) according to Islamic law, must be agreed upon as part of the marriage contract but it has no set time to be paid. It is the custom of Egyptians as well as others that a portion of it called the Muqaddam must be paid before the marriage ceremony while the reminder called the Mu’akhkhar is only required to be paid in the case of death or divorce, according to whichever occurs first.126 Another example of ‘Urf can be seen in rental customs.
İslam hukuku, satılan şeyin tamamen teslim edilmesine kadar bedelin ödenmesini zorunlu kılmaz. Ancak kiranın, kiralanan yer veya eşya kararlaştırılan süre boyunca kullanılmadan önce ödenmesi, kabul görmüş bir örftür.
Islamic law does not require the payment of a price until the thing being sold has been delivered completely. However, it is the accepted custom that rent is paid before the rented place or object has been used for the agreed time period.
Bu düzenleme ve sınıflandırma sürecinin çoğunlukla olumlu bir gelişme olmasına rağmen, mezhepçilik eğilimleriyle birleştiğinde Mezhepler arasındaki uçurumları daha da genişletmeye hizmet etmiştir. Böylece, aynı ilkeye verilen terminolojideki küçük farklılıkların, sürtüşme ve karşıtlık kaynağı haline geldiğini görüyoruz. Örneğin, Mâlikî Mezhebi Hanefî ilkesi olan İstihsan'ı kabul edilemez görmüş, ancak aynı ilkeyi Masâlih-i Mürsele adı altında uygulamıştır.
Although this process of organization and classification was, for the most part, positive development; nevertheless, when coupled with the prevailing trends toward factionalism, it served to further widen the gaps between the Madh-habs. Thus, we find slight variations in the terminology given to the same principle become sources of friction and opposition. For example, the Maalikee Madhhab considered the Hanafee principle of Istihsaan unacceptable yetapplied the same principle under the name Masaalih Mursalah.
Bölüm Özeti
Section Summary
1. Fıkıh, bu dönemde bağımsız bir İslami ilim olarak belirli bir şekil almıştır.
1. Fiqh took on a definite shape as an independent Islamic science during this period.
2. Emevî döneminin son dönemlerinde ortaya çıkan birçok mezhep gelişti ve Abbâsî devleti genelinde devletin himayesi sayesinde ilim merkezleri çoğaldı.
2. The many Madh-habs which had appeared in the latter part of the Umayyad period flourished and the centers of learning increased throughout the ‘Abbaasid state due to state patronage.
3. Mezheplerin fıkhı ilk kez büyük ve sistemli bir ölçekte başarıyla derlenmiştir.
3. For the first time the Fiqh of the various Madh-habs was successfully compiled on a large and systematic scale.
4. Fıkıh, düzenli hale gelmiş ve iki ana bölüme ayrılmıştır: Usûl (temel ilkeler) ve Fürû' (ikincil ilkeler). İslam hukukunun başlıca kaynakları da açıkça tanımlanmış ve derecelendirilmiştir.
4. Fiqh became organized and divided into two main segments: Usool (fundamental principles) and Furoo’ (secondary principles) and the main sources of Islamic law were clearly defined and graded.
5. Bu aşamanın sonunda Sünnet'in tamamı da Hadis kitaplarında toplanmış ve kaydedilmiştir.
5. The Sunnah in its entirety was also collected and tecorded in books of Hadeeth by the end of this stage.
6. Bu dönemin ilk yarısında, mezhepler kurucularının rehberliğinde fikir alışverişini büyük ölçüde sürdürdüler. Ancak ikinci nesil öğrenciler döneminde, büyük İmamların ve onlardan önceki âlimlerin dönemini karakterize eden esnekliğin yerini katılığa ve esnekliğin yıkılmasına doğru bir eğilim belirdi.
6. During the first half of this period, the Madh-habs under the guidance of their founders continued to experience a great deal of mutual exchange of ideas. However, under the second generation of students, there was a trend toward rigidity and a breaking down of flexibility which characterized the period of the great Imaams and the scholars before them.