ابن سعد گفت: پس از کشته شدن عثمان در مدینه، صبح روز بعد با علی به عنوان خلیفه بیعت شد. تمام صحابه‌ای که آنجا حضور داشتند، رضی الله عنهم، با او بیعت کردند.

Ibn Sacd said: cAli was pledged allegiance as khalifah the morning after the killing of cUthman in Madinah. All of the Companions, may Allah be pleased with them, who were there pledged allegiance.

گفته شده که طلحه و زبیر با ناخشنودی و از روی اکراه بیعت کردند. سپس به مکه رفتند و عایشه، رضی الله عنها، آنجا بود. آنان او را با خود بردند و برای خونخواهی عثمان به بصره رفتند. این خبر به علی رسید، پس به عراق رفت و در بصره با طلحه، زبیر، عایشه و کسانی که با آنان بودند دیدار کرد؛ این نبرد به «جنگ جمل» معروف است و در جمادی‌الآخره سال سی و شش هجری رخ داد. طلحه، زبیر و دیگران در آن جنگ کشته شدند و شمار کشتگان به سیزده هزار نفر رسید. علی پانزده شب در بصره ماند و سپس به کوفه رفت.

It is said that Talhah and az-Zubayr pledged allegiance with displeasure and unwillingly. Then they went to Makkah, and cA’ishah, may Allah be pleased with her, was there. They took her and went with her to Basra seeking retaliation for the blood of cUthman. That reached cAli so he went to Iraq and at Basra met Talhah, az-Zubayr, CA’ ishah and whoever was with them, which is known as the Battle of the Camel, and which occurred in Jumada al-Akhirah of the year 36 AH. Talhah, az-Zubayr and others were killed there, the dead reaching thirteen thousand. cAli spent fifteen nights at Basra and then he went to Kufa.

پس معاویہ بن ابی سفیان اور ان کے ساتھی شام میں ان کے خلاف نکل آئے۔ یہ خبر علیؓ تک پہنچی تو وہ ان کا مقابلہ کرنے کے لیے نکلے۔ دونوں صفر ۳۷ ہجری میں صفین کے مقام پر آمنے سامنے ہوئے۔ وہاں کئی دن تک جنگ جاری رہی، یہاں تک کہ شام کے لوگوں نے قرآن کے نسخے بلند کیے اور اس چیز کی طرف بلایا جو ان میں ہے، اور یہ عمرو بن العاص کی ایک چال تھی۔ لوگ جنگ سے بیزار ہو گئے اور ایک دوسرے کو مصالحت کی دعوت دینے لگے، اور دو حکم مقرر کیے گئے۔ علیؓ نے ابو موسیٰ الاشعری کو حکم مقرر کیا اور معاویہؓ نے عمرو بن العاص کو۔ دونوں نے آپس میں ایک فیصلہ نامہ تحریر کیا کہ سال کے آغاز میں اذرح کے مقام پر ملاقات کریں گے، جہاں وہ امتِ مسلمہ کے معاملے پر سنجیدگی سے غور کریں گے۔ پھر لوگ جدا ہو گئے؛ معاویہؓ شام کی طرف لوٹ گئے اور علیؓ کوفہ کی طرف۔

Then Mucawiyah ibn Abi Sufyan and those with him in Syria came out against him. That reached cAli and he went out to meet him. They met at Siffin in Safr of the year 37 AH. The fighting continued there for some days, until the people of Syria raised the mushafs calling to that which is in them, which was a trick of cAmr ibn al-cAs. People hated the war and they called each other to negotiate and appointed two arbiters. cAli appointed Abu Musa al-Ashcari and Mucawiyah appointed cAmr ibn al-cAs. They signed a decree between them that they should meet at the beginning of the year at al-Adhruh where they would consider seriously the command of the ummah. People separated, Mucawiyah returning to Syria and cAli to Kufa.

سپس گروهی از یاران او و همراهانش که به خوارج (کسانی که از دین بیرون رفتند؛ به معنای لغوی «آنان که بیرون می‌روند») معروف‌اند، علیه او قیام کردند. آنان گفتند: «حکمی جز حکم خداوند نیست» و در حروراء اردوگاه نظامی برپا کردند. او ابن عباس را نزدشان فرستاد که با آنان بحث کرد و قانعشان ساخت، به طوری که بسیاری از ایشان بازگشتند. گروهی از آنان بر موضع خود پافشاری کردند، به نهروان رفتند و راه را بستند. علی آنجا نزدشان رفت و ایشان را در نهروان کشت و ذوالثُدَیّه را نیز کشت.12

Then (a group known as) the Khawarij (the seceders - literally ‘those who go out’) from among his companions and those with him, went out against him. They said, ‘There is no judgement but (that) of Allah’, and they set up a military camp at Harura’. He sent Ibn cAbbas to them, who argued with them and convinced them, so that many of them returned. A group of them stayed firm, went to an-Nahrawan and obstructed the roadway. cAli went to them there and killed them at an-Nahrawan, killing Dhu’th-Thudayyah.12

ذو الثدیہ، یعنی «صاحب پستان کوچک»، مردی بود که پیامبر ﷺ پیش‌تر خبر داده بودند که از خوارج خواهد بود.

12 Literally, ‘the possessor of the little breast’, a man who had been foretold to be among the Khawarij by the Prophet, may Allah bless him and grant him peace.

آن در سال ۳۸ هجری بود.

That was in the year 38 AH.

در شعبان همان سال، مردم در «أذرُح» گرد آمدند، از جمله سعد بن أبی وقاص، ابن عمر و دیگر صحابه. عمرو به أبو موسی الأشعری اجازه داد که نخست سخن بگوید، به عنوان حیلهای که خود طرح کرده بود.

People gathered in al-Adhruh in Shacban of this year, among them Sacd ibn Abi Waqqas, Ibn cUmar and other Companions. cAmr allowed Abu Musa al-Ashcari to go first, as a trick he had devised.

او سخن گفت و علی را از مقام خلافت برکنار کرد. سپس عمرو برخاست و معاویه را در مقامش تثبیت کرد و با او بیعت نمود. مردم بر سر این موضوع دچار اختلاف شدند. علی چنان با یارانش مخالفت کرد که شروع به گزیدن انگشتان خود نمود و می‌گفت: «من نافرمانی می‌شوم و معاویه اطاعت می‌شود؟» سه مرد از خوارج به سرعت دست به کار شدند: عبدالرحمن بن ملجم مرادی، البرک بن عبدالله تمیمی و عمرو بن بکیر تمیمی. آنان در مکه گرد هم آمدند و با یکدیگر پیمان بستند که هر سه، علی بن ابی‌طالب، معاویه بن ابی‌سفیان و عمرو بن العاص را بکشند و بندگان (خدا) را از آنان آسوده سازند. ابن ملجم گفت: «من علی را برای شما می‌کشم.» البرک گفت: «من معاویه را برای شما می‌کشم.» عمرو بن بکیر گفت: «من عمرو بن العاص را برای شما کافی هستم.» آنان در همان یک شب، که یازدهم یا هفدهم رمضان بود، بر این پیمان بستند و سپس هر یک به سرزمینی که قربانی موردنظرش در آن بود روی آورد. ابن ملجم به کوفه رفت، با یاران خود از خوارج دیدار کرد و نقشه‌ای را که در سر داشت، پنهانی با آنان در میان گذاشت.

He (Abu Musa) spoke and removed cAli from office. Then cAmr spoke and confirmed Mucawiyah in office and pledged allegiance to him. People split up over this. cAli disagreed with his companions to such an extent that he began to bite his fingers saying, ‘I am disobeyed and Mucawiyah is obeyed?’ Three men of the Khawarij hastened to act: cAbd ar-Rahman ibn Muljam al-Muradi, al-Burk ibn cAbdullah at-Tamimi and ‘Amr ibn Bukayr at-Tamimi. They gathered in Makkah and made a covenant with each other that they three would kill: cAli ibn Abi Talib, Mucawiyah ibn Abi Sufyan and cAmr ibn al-cAs, and that they would give the slaves (of Allah) rest from them. Ibn Muljam said, ‘I will take cAli for you.’ Al-Burk said, ‘I will take Mucawiyah for you.’ cAmr ibn Bukayr said, ‘I will suffice you for cAmr ibn al-cAs.’ They made a covenant on that one night, either the eleventh or the seventeenth of Ramadan, and then each of them directed himself to the land in which his intended victim was. Ibn Muljam went to Kufa, met his companions of the Khawarij and told them secretly of what they intended to do.

در شب پیش از جمعه هفدهم رمضان سال ۴۰ هجری، علی پیش از سپیده‌دم بیدار شد. او به پسرش حسن گفت: «امشب پیامبر خدا ﷺ را دیدم و گفتم: "ای پیامبر خدا، از امت شما چه آزار و جدل‌هایی دیده‌ام؟" به من فرمود: "بر ضد ایشان دعا کن." گفتم: "خداوندا، در برابر آنان، آنچه برای من بهتر از ایشان است به من عطا کن، و آنچه برای ایشان بدتر از من است، به ایشان عطا فرما."» سپس مؤذن، ابن الذبّاح، نزد علی آمد و گفت: «نماز.» علی در حالی که فریاد می‌زد: «مردم، نماز، نماز!» از در بیرون رفت. ابن ملجم در برابرش ایستاد و با شمشیر به او زد، و ضربه به بالای پیشانی‌اش خورد و تا مغز رسید. مردم از هر سو به سوی او ریختند و او را گرفتند و بستند. علی تا جمعه و شنبه زنده ماند و شب پیش از یکشنبه درگذشت. حسن، حسین و عبدالله بن جعفر پیکرش را غسل دادند، حسن بر او نماز گزارد، و سپس شبانه در خانه امارت در کوفه به خاک سپرده شد. بعدها دست و پای ابن ملجم را بریدند، او را در سبدی از نی نهادند و در آتش سوزاندند.

On the night preceding the Jumucah of the seventeenth of Ramadan of the year 40 AH, cAli woke up before dawn. He said to his son al-Hasan, ‘This night I saw the Messenger of Allah, may Allah bless him and his family and grant them peace, and I said, “Messenger of Allah, what distress and argumentation I have received from your ummah\” He said to me, “Supplicate Allah against them.” I said, “O Allah, give me in exchange for them what is better for me than they are, and give them in exchange for me what is worse for them than I am.’” Then the mu’adhdhin Ibn adh-Dhabbah came in to cAli and said, ‘The prayer.’ cAli went out the door crying out, ‘People, the prayer, the prayer!’ Ibn Muljam stood before him, struck him with the sword, and it hit the top of his forehead reaching the brain. People rushed upon him from every side, and he was held and bound. cAli lingered for the Jumufah and Saturday, and died the night before Sunday. Al-Hasan, al-Hussein and “Abdullah ibn Jacfar washed his body, al-Hasan led the prayer over him, then he was buried in the house of the Amirate in Kufa at night. Later they cut off the limbs of Ibn Muljam, he was put in a reed basket, and they burnt him in a fire.

تمام آنچه گفته شد، سخنان ابن سعد است. او این رویدادها و نبردها را به شکلی بسیار نیکو خلاصه کرده و برخلاف دیگران، آنها را چندان گسترش نداده است. این شیوه برای این مقام شایسته‌تر است. او گفت: «هنگامی که یارانم یاد می‌شوند، خودداری کنید (از سخن گفتن)» و گفت: «برای یارانم همین بس است که (از کشته شدنشان) یاد شود.» در المستدرک آمده است که السدی گفت: عبدالرحمن بن ملجم به زنی از خوارج به نام قطام به شدت دلباخته شد و با او ازدواج کرد و مهریه‌اش را سه هزار درهم و کشتن علی قرار داد. الفرزدق دربارهٔ آن سروده است:

All of the above are the words of Ibn Sacd. He summarised all of these events and battles excellently well, and he didn’t expand on them greatly as others did. This is more befitting to this occasion. He said, may Allah bless him and grant him peace, ‘When my companions are mentioned, restrain yourselves (from speaking)’, and he said, ‘It is sufficient for my Companions (to mention) their killing.’ There is in al-Mustadrak that as-Suddi said: cAbd ar-Rahman ibn Muljam fell passionately in love with a woman of the Khawarij called Qatam, and he married her and gave her as a dowry three thousand dirhams and the killing of cAli. Al-Farazdaq said about that:

«من نَدیدم مهریهای که فرستاده شده باشد توسط کسی که بسیار سخاوتمند است، مانند مهریهٔ قَطَام، از انسانها (بردگان) و چهارپایان:»

‘I have not seen a dowry sent by a liberally generous one, Like the dowry of Qatam, of human beings (slaves) and beasts:

سه هزار، یک برده، یک کنیز و ضربت زدن علی با شمشیر برّان.

Three thousand, a slave, a maidservant And the striking of cAli with the penetrating sword.

هیچ مهریه‌ای گران‌بهاتر از علی نیست، هرچند بسیار پرهزینه باشد، و هیچ ترور و قتلی نیست مگر آن‌که کمتر از ترور ابن ملجم باشد.» ابوبکر بن عیاش گفت: قبر علی پنهان نگه داشته شد تا خوارج جسد او را بیرون نیاورند. و شریک گفت: پسرش حسن او را به مدینه برد. مبرّد از محمد بن حبیب روایت کرد: نخستین کسی که از گوری به گور دیگر منتقل شد، علی بود، که خداوند از او خشنود باشد.

There is no dowry dearer than cAli even if it were very expensive, And no assassination but that it is less than the assassination by Ibn Muljam.’ Abu Bakr ibn cAyyash said: The grave of cAli was concealed so that the Khawarij would not dig up his body; and Sharik said: His son al-Hasan carried him to Madinah. Al-Mubarrad said from Muhammad ibn Habib: The first to be transferred from one grave to another was cAli, may Allah be pleased with him.

ابن عساكر روایت کرده است که سعید بن عبدالعزیز گفت: هنگامی که علی بن أبی طالب، رضی الله عنه، کشته شد، جنازهٔ او را بردند تا کنار پیامبر ﷺ به خاک بسپارند. در حالی که شبانه با او در راه بودند، شتری که جنازه بر آن بود رم کرد. هیچ‌کس نمی‌دانست به کجا رفته است و نتوانستند به آن برسند. به همین سبب مردم عراق می‌گویند: «او در ابرهاست.» و برخی دیگر می‌گویند: «آن شتر به سرزمین قبیلهٔ طیء رسید، و در آنجا او را گرفتند و به خاک سپردند.» هنگام کشته شدن علی شصت و سه سال داشت. گفته شده است که شصت و چهار، شصت و پنج، پنجاه و هفت و پنجاه و هشت سال داشت. او نوزده کنیز داشت.

Ibn cAsakir narrated that Sacid ibn cAbd al-cAziz said: When cAli ibn Abi Talib, may Allah be pleased with him, was killed, they carried him to bury him with the Prophet, may Allah bless him and grant him peace. While they were journeying with him at night, the camel on which he was bolted. No-one knew where it had gone, and they couldn’t overtake it. For that reason the people of Iraq say, ‘He is in the clouds.’ Others say, ‘The camel arrived in the lands of Tayy, where they took him and buried him.’ When cAli was killed he was sixty-three years old. It has been said that he was sixty-four, sixty-five, fifty-seven and fifty-eight. He had nineteen women slaves.