در نهایت، یک مذهب فقهی واحد و یک پیکرهٔ فقهیِ پویا، آنگونه که پیشتر ترسیم شد، ضروری به نظر میرسد تا جوامع اسلامیِ زنده پدید آید و این جوامع در سراسر جهان در همکاریهایی متحد شوند که منافع مشترک بشریت را پاسداری کند و اسلام را در مقیاسی جهانی معرفی نماید.
Finally, a unified Madh-hab and a dynamic body of Fiqh envisioned above are felt to be needed in order to evolve vibrant Islamic communities and unite such communites throughout the world in the types of co-operative endeavors that would protect the common interest of mankind and project Islaam on a global scale.
با فرض مطلوب و معتبر بودن دو هدف یکپارچهسازی مذاهب فقهی و احیای فقهی پویا، چه گامهایی میتوان برای دستیابی به این اهداف برداشت؟ در وهله اول، باید تلاشهای هماهنگی انجام شود تا اختلافات میان مذاهب موجود و پیشینیان آنها به شیوهای واقعاً عینی حل شود، و این کار با استفاده از روششناسی علمای نخست، آنچنان که در گفتهها و رفتارهایی که در فصل‌های پیشین نقل شد تعریف شده است، انجام پذیرد.
Assuming the desirability and validity of the twin goals of unifying the Madh-habs and re-establishing a dynamic Fiqh, what are the steps that might be taken towards achieving these goals? In the first place, concerted efforts will have to be made to resolve in a truly objective way the differences between the existing Madh-habs and their predecessors, using the methodology of the early scholars as defined by their statements and practices quoted in the previous chapters.
مکانیسم آغاز اقدام مناسب مستلزم رهبری روشنفکرانهای است که از میان صفوف عالمان مترقی و بانفوذ و با توانایی بالا برخیزد؛ یعنی شخص یا اشخاصی که با شور و اشتیاق برای ایجاد تغییرات در راستای آنچه پیشنهاد شده است، باید ابتکار عمل را به دست گیرند و با سایر طرفهای علاقهمند ارتباط برقرار کنند، با هدف برنامهریزی و سازماندهی جزئیات اجرایی.
The mechanics of initiating appropriate action calls for enlightened leadership springing from the ranks of progressive and influential scholars of high calibre, that is, some person or persons imbued with the zeal to effect changes along the lines proposed will have to take the initiative to communicate with other interested parties with a view to planning nad organizing the procedural details.
بر اساس رویکردهای سیستمی امروزی در حل مسئله، این مراحل شامل موارد زیر است: تعریف عینی موانع واقعی بر سر راه حل؛ انتخاب مناسبترین راه حل؛ تعیین روشهای ممکن برای اجرا؛ انتخاب مناسبترین روش؛ و سپس به اجرا درآوردن راه حل. در هر مرحله از این نوع برنامهریزی، مراحل انتخابشده باید به‌طور مداوم با توجه به مشکلات و اهداف ارزیابی شوند.
Drawing on modern day systems approaches to problem solving, these steps would include: objective definition of the real obstacles to solution; selection of the nost appropriate solution; determination of possible methods of implementation; selection of the most appropriate method; then putting the solution into effect. At each stage in this type of planning, the steps chosen would have to be continuously evalutad with regard to the problems and the goals.
بدیهی است که وظیفهٔ وحدت بخشیدن به مذاهب و احیای فقه پویا با راهحلهای سادهانگارانه قابل دستیابی نیست، اما با توفیق الهی، در حوزهٔ امکان قرار دارد.
Obviously, the task of unifying the Madh-habs, and restoring dynamic Fiqh are not susceptible to simplistic solutions, but with Allaah’s blessings they are within the realm of possibility.
از نظر نظری، ارائهٔ پیشنهادهایی برای حل اختلافات تفسیری و کاربردی میان مذاهب فقهی نسبتاً آسان است. چارچوب زیر، که بر پایهٔ روششناسی ائمهٔ نخستین بنا شده، در مقاطع مختلف از سوی عالمان اسلامی با گرایش اصلاحطلبانه توصیه شده است.
On a theoretical level, it is comparatively easy to make sugestions for the resolutions of interpretational and application differences among Madh-habs. The following framework, based on the methodology of the early Imaams, has been recommended at various times by progressive-minded Islamic scholars.