قرآن نخستین منبع قانون بود و آیات آن بدون اختلاف، اصیل پذیرفته شدند. با این حال، در تفسیر برخی از آیاتش اختلاف نظرهایی وجود داشت.

The Qur’aan was the first source of law and its passages were accepted unanimously as being authentic. However, there were some differences of opinion in interpretation of some of its passages.

احادیثِ پیامبر ﷺ در درجهٔ بعدی اهمیت قرار دارند.

Hadeeths of the Prophet (s.w.) wee next in importance.

با این حال، علما برای پذیرش و به کارگیری آن، شروط گوناگونی تعیین کرده‌اند۔

However, scholars for their acceptance and application set various conditions.

نظرِ صحابه، چه به‌صورت جمعی و چه به‌صورت فردی، سومین منبعِ مهمِ فقه به شمار می‌رفت.

The opinion of the Sahaabah either as a group or individually was considered the third most important source of law.

این منبع بر اساس مواضعی که صحابه اتخاذ کردند، به دو بخش تقسیم شده است.

This source was divided into two parts according to the positions taken by the Sahaabah.

(الف) اگر آنان بر رأیی متفق می‌شدند، آن را اجماع می‌نامیدند.

(a) If they were united on an opinion it was referred to as Ijmaa’.

(ب) اگر در یک مسئله واحد نظرات متفاوتی داشتند، هر نظر «رأی» (نظر شخصی) نامیده می‌شد.

(b) If they had different opinions on a single issue, each opinion was referred to as a Ra’i (personal opinion)

اجتهادی که بر پایه دلیلی از قرآن، سنت یا اجماع استوار باشد، در مرتبه بعدی از اهمیت قرار داشت. روش استدلال در این میان نوعی استنتاج قیاسی بود که قیاس نامیده می‌شود. نمونه‌ای از قیاس، حرام شمردن ماریجوانا بر پایه سخن پیامبر ﷺ است: «هر مست‌کننده‌ای خمر است و هر نوعی از خمر حرام است.»۱۲۴ از آنجا که ماریجوانا اثر مست‌کننده دارد، می‌توان آن را خمر دانست و در نتیجه حرام (ممنوع) شمرد.

Ijtihaad based on evidence found either in the Qur’aan, the Sunnah or Ijmaa’ was next in order of importance. The method of reasoning used was a form of analogical deduction called Qiyaas. An example of Qiyaas is the prohibition of marijuana based on the Prophet’s statement: “Every intoxicant is Khamr and every form of Khamr is Haraam.”124 Since Marijuana has as intoxicating effect it can be classified as Khamr and thus Haraam (prohibited).

این اصل مستلزم ترجیح دادن رأیی است که بر پایهٔ یک نیاز موقعیتی استوار است، بر رأیی که بر پایهٔ قیاس بنا شده است. این اصل که با نام‌های گوناگونی یاد می‌شود، نزد عالمانِ بیشترِ مذاهب فقهی به کار گرفته شده است (مانند استحسان). نمونه‌ای از کاربرد استحسان را در برخورد با قراردادِ ساختن و فروختنِ یک کالا می‌توان دید.

This principle involves the preference of an opinion based on a circumstantial need over an opinion based on Qiyaas. This principle, referred to by various names, scholars of most schools of thought used (e.g. Istislaah). An application of Istihsaan is seen in the treatment of a contract for the manufacture and salw of as item.

بر اساس قیاس، با استناد به فرمودهٔ پیامبر ﷺ که «هر کس طعام می‌فروشد، پیش از آنکه آن را در اختیار خود بگیرد، نباید آن را بفروشد»، ۱۲۵ این‌گونه قراردادها باطل‌اند، زیرا کالا در زمان عقد وجود ندارد. با این حال، از آنجا که چنین قراردادهایی میان مردم به‌طور گسترده پذیرفته شده و نیاز به آن‌ها آشکار است، حکم قیاس کنار گذاشته شد و این قراردادها بر اساس اصل استحسان مجاز شمرده شدند.

According to Qiyaas, based on the Prophet’s statement, “Whoever sells food should not do so until he has in his own possession”,125 contracts of this type are invalid, since the item is nonexistent at the time of the contract. However, since such contracts have been universally accepted by people and the need for such contracts is obvious, the ruling by Qiyaas was dropped and the contracts were allowed, based on the principle of preference (Istihsaan).

عرف‌های محلی در یک منطقه تا زمانی به‌عنوان منبعی برای قانون پذیرفته می‌شدند که با هیچ‌یک از اصول فقه اسلامی در تعارض نباشند؛ برای نمونه، عرف‌های ازدواج محلی درباره پرداخت مهریه. مهر، طبق فقه اسلامی، باید به‌عنوان بخشی از عقد نکاح توافق شود، اما زمان مشخصی برای پرداخت آن تعیین نشده است. در مصر و همچنین در میان دیگران، این عرف وجود دارد که بخشی از آن که «مقدّم» نامیده می‌شود باید پیش از مراسم ازدواج پرداخت شود، در حالی که باقی‌مانده، یعنی «مؤخّر»، تنها در صورت مرگ یا طلاق، هر کدام که زودتر رخ دهد، باید پرداخت گردد.۱۲۶ نمونه دیگری از عرف را می‌توان در عرف‌های اجاره مشاهده کرد.

Local customs were accepted as a source of law in a given region as long as they did not contradict any of the principles of Islamic law; for example local marriage customs concerning dowry’ payment. The dowry (Mahr) according to Islamic law, must be agreed upon as part of the marriage contract but it has no set time to be paid. It is the custom of Egyptians as well as others that a portion of it called the Muqaddam must be paid before the marriage ceremony while the reminder called the Mu’akhkhar is only required to be paid in the case of death or divorce, according to whichever occurs first.126 Another example of ‘Urf can be seen in rental customs.

شریعت اسلامی پرداخت بهای کالا را تا زمانی که کالای فروخته‌شده به‌طور کامل تحویل داده نشده باشد، واجب نمی‌داند. با این حال، رسم پذیرفته‌شده این است که اجاره پیش از آنکه مکان یا شیء اجاره‌داده‌شده برای مدت زمان توافق‌شده مورد استفاده قرار گیرد، پرداخت می‌شود.

Islamic law does not require the payment of a price until the thing being sold has been delivered completely. However, it is the accepted custom that rent is paid before the rented place or object has been used for the agreed time period.

اگرچه این فرایند سازمان‌دهی و طبقه‌بندی، در بیشترِ موارد، تحولی مثبت بود، با این حال، همراه با گرایش‌های غالب به تعصب فرقه‌ای، سبب شد که شکاف‌ها میان مذاهب فقهی بیش‌تر شود. بدین‌ترتیب، می‌بینیم که تفاوت‌های اندکی در اصطلاحاتی که برای یک اصل واحد به کار می‌رفت، به منبعی برای اصطکاک و مخالفت بدل شد. برای نمونه، مذهب مالکی اصلِ استحسانِ حنفی را نپذیرفت، اما همان اصل را زیر عنوان مصالح مرسله به کار برد.

Although this process of organization and classification was, for the most part, positive development; nevertheless, when coupled with the prevailing trends toward factionalism, it served to further widen the gaps between the Madh-habs. Thus, we find slight variations in the terminology given to the same principle become sources of friction and opposition. For example, the Maalikee Madhhab considered the Hanafee principle of Istihsaan unacceptable yetapplied the same principle under the name Masaalih Mursalah.

در حالی که مذهب شافعی هر دو این اصطلاح را رد کرد و اصل مشابهی را به کار برد که آن را استصحاب می‌نامید.

۱. فقہ در این دوره به‌عنوان یک علم مستقل اسلامی شکل مشخصی یافت۔

1. Fiqh took on a definite shape as an independent Islamic science during this period.

۲. مذاهب فقهی متعددی که در اواخر دوران امویان پدید آمده بودند، به سبب حمایت دولت، رونق یافتند و مراکز علمی در سراسر دولت عباسی افزایش یافت۔

2. The many Madh-habs which had appeared in the latter part of the Umayyad period flourished and the centers of learning increased throughout the ‘Abbaasid state due to state patronage.

برای نخستین بار، فقه مذاهب گوناگون با موفقیت و در مقیاسی گسترده و نظام‌مند گردآوری شد.

3. For the first time the Fiqh of the various Madh-habs was successfully compiled on a large and systematic scale.

۴. فقه سازمان یافت و به دو بخش اصلی تقسیم شد: اصول (مبانی بنیادین) و فروع (احکام فرعی)، و منابع اصلی شریعت اسلامی به روشنی تعریف شد و در مرتبه‌بندی‌ای مشخص قرار گرفت.

4. Fiqh became organized and divided into two main segments: Usool (fundamental principles) and Furoo’ (secondary principles) and the main sources of Islamic law were clearly defined and graded.

۵. سنت در تمامیت خود نیز تا پایان این مرحله گردآوری و در کتاب‌های حدیث ثبت شد.

5. The Sunnah in its entirety was also collected and tecorded in books of Hadeeth by the end of this stage.

۶. در نیمهٔ نخست این دوره، مذهب‌ها زیر رهبری بنیان‌گذاران خود همچنان تبادل فکری گستردهٔ بسیاری داشتند. با این حال، در نسل دوم شاگردان، گرایشی به سختگیری و از میان رفتن انعطافی پدید آمد که ویژگی دوران امام‌های بزرگ و عالمان پیش از آنان بود.

6. During the first half of this period, the Madh-habs under the guidance of their founders continued to experience a great deal of mutual exchange of ideas. However, under the second generation of students, there was a trend toward rigidity and a breaking down of flexibility which characterized the period of the great Imaams and the scholars before them.