هنگامی که خلیفهٔ این دوره با مسئلهٔ جدیدی روبه‌رو می‌شد، معمولاً برای حل آن به ترتیب گام‌های زیر را برمی‌داشت:

Faced with a new problem, the caliph of this period would generally take the following steps in order to solve it:.

(۱) ابتدا در قرآن به دنبال حکم مشخصی برای آن مسئله می‌گشت.

(1) He would first search for a specific ruling on the problem in the Qur’aan.

(۲) اگر پاسخ را در آنجا نمی‌یافت، آنگاه در سنت، یعنی گفتار و کردار پیامبر ﷺ، به دنبال حکم آن می‌گشت.

(2) If he did not find the answer there, he would then search for a ruling on it in the Sunnah, the sayings and actions of Prophet (s.w.).

(۳) اگر باز هم پاسخ را نمی‌یافت، آن‌گاه گردهمایی‌ای از اصحاب بزرگ پیامبر ﷺ تشکیل می‌داد و تلاش می‌کرد برای حل مسئله به توافق یکدست و اجماع دست یابد. (این اتفاق‌نظر «اجماع» نامیده می‌شد.)

(3) If he still did not find the answer, he would then call a meeting of the major Sahaabah and try to get unanimous agreement on a solution to the problem. (This unanimity was referred to as Ijma’.) .

(۴) اگر اجماع حاصل نمی‌شد، او موضع اکثریت را اختیار می‌کرد۔

(4) If unanimity could not be arrived at, he would then take the position of the majority.

(۵) اما اگر اختلاف‌ها آنقدر زیاد بود که نمی‌شد نظر اکثریت قاطعی را تعیین کرد، خلیفه خودش اجتهاد می‌کرد و آن اجتهاد به قانون تبدیل می‌شد۔ همچنین باید توجه داشت که خلیفه حق داشت بر اجماع نیز فائق آید۔ ۹۵

(5) If however, differences were so great that on over-whelming majority opinion could be determined, the caliph would make his own Ijtihaad, which would then become law. It should also be noted that the caliph had the right to over-rule the consensus. 95

علاوه بر جلسات رسمی صحابه‌ی بزرگ که خلفا برای تصمیم‌گیری فرامی‌خواندند، موقعیت‌های روزمره‌ی فراوانی پیش می‌آمد که از صحابه‌ی منفرد خواسته می‌شد حکمی صادر کنند. در چنین مواردی آنان معمولاً از یکی از سه شیوه‌ی کلی پیروی می‌کردند.

In addition to formal meetings of the major Sahaabah which were called by the caliphs for decision-making, there arose many day-to-day situations where individual Sahaabah were asked to make rulings. In such cases they tended to follow three general courses of action.

در وهلهٔ نخست، صحابهای که در جایگاه تصمیمگیری بودند روشن ساختند که استنباطهای ایشان لزوماً همانی نیست که الله اراده فرموده است. برای نمونه، هنگامی که از ابن مسعود دربارهٔ حق ارث زنی پرسیده شد که بدون تعیین مهر ازدواج کرده بود، گفت: «من دربارهٔ او نظر خود را میگویم. اگر درست باشد، از جانب الله است و اگر نادرست باشد، از جانب من و شیطان است.» 96 دوم، اگر صحابه در توان فردی خود دربارهٔ مسئلهای احکام متفاوتی صادر میکردند و بعداً از حدیث یا سنت صحیحی از پیامبر ﷺ در آن موضوع آگاه میشدند، بیدرنگ آن را میپذیرفتند و اختلافات خود را کنار میگذاشتند. برای نمونه، پس از وفات پیامبر ﷺ، صحابه دربارهٔ محل دفن ایشان دیدگاههای گوناگونی داشتند. هنگامی که ابوبکر برای آنان نقل کرد که از پیامبر ﷺ شنیده است که پیامبران در همان جایی دفن میشوند که وفات میکنند، آنان اختلافات خود را کنار گذاشتند و قبر ایشان را زیر خانهٔ همسرش عایشه کندند.

In the first place, Sahaabah who were in decision-making positions made it clear that their deductions were not necessarily as Allaah intended. For example, when Ibn Mas’ood was questioned about the inheritance rights of a woman who had been married without a defined Mahr (dowry), he said, “I am giving my opinion about her. If it is correct, then it is from Allaah, but if it is incorrect, then it is from me and Satan.” 96 Secondly, if they made different rulings on a problem in their individual capacities and were later informed of an authentic (Hadeeth) saying or action of the Prophet (s.w.) on the subject, they would immediately accept it dropping all differences. For example, after the Prophet’s (s.w.) death, the Sahaabah held different opinions as to where he should be buried. When Abu Bakr related to them that he had heard the Prophet (s.w.) say that prophets are buried in the spot where they die, they dropped their differences and dug his grave beneath his wife ‘Aa’eshah’s house.

هنگامی که نه دلیل صحیح و نه اجماع امت حاصل نمی‌شد، صحابهٔ پیامبر ﷺ نظرات یکدیگر را محترم می‌شمردند و هیچ یک از صحابه را وادار نمی‌کردند که از نظر فردی خاصی پیروی کند. تنها استثنا در این قاعده آن بود که ببینند مردم رفتارهایی را دنبال می‌کنند که پیشتر جایز بوده، ولی بعدها ممنوع شده است. برای نمونه، «متعه» که شکلی از ازدواج موقت در دوران جاهلیت بود و در آغاز اسلام جایز شمرده شده بود، تا زمان وفات پیامبر ﷺ حرام شده بود.

Finally, when neither authentic proof nor unanimity could be arrived at, the companions of the Prophet (s.w.) used to respect the opinions of each other and would not force other Sahaabah to follow any individual opinion. The only exception to this rule was if they found people following practices, which though formerly acceptable later became prohibited. For example, Mut’ah, a pre-Islamic form of temporary marriage which had been allowed in the early stages of Islaam, was forbidden by the time of the Prophet’s (s.w.) death.

اگرچه صحابه در برخی مسائل فقهی بحث کرده و اختلاف داشتند، این اختلافاتشان به ندرت به سطح پراکندگی و گروه‌گرایی می‌رسید که دوره‌های بعدی را مشخص کرد. این امر عمدتاً به سبب عوامل زیر بود که به حفظ وحدت آنان کمک می‌کرد:

Although the Sahaabah debated and differed on various points of law, their differences rarely reached the level of disunity and factionalism, which characterized later periods. This was mainly due to the following factors, which tended to preserve their unity:.

(۱) تکیهٔ خلفا بر مشورهٔ متقابل (شوری) برای رسیدن به حکم.

(1) The Caliphs’ reliance on mutual consultation (Shooraa) to arrive at a ruling.

(۲) سهولتی که با آن اجماع میتوانست حاصل شود. برگزاری جلسات مشورتی آسان بود، زیرا خلفای نخستین اجازه نمیدادند صحابه زیاد از پایتخت دولت اسلامی، مدینه، دور شوند.

(2) The ease with which a consensus could be arrived at. It was easy to hold consultative meetings since the early caliphs did not allow the Sahaabah to move far from the capital of the Islamic State, Madeenah.

(۳) تمایل عمومی صحابه‌ی کرام به خودداری از صدور احکام شرعی (فتاوا). بلکه آنان معمولاً پرسش‌های دشوار را به صحابه‌ی دیگری ارجاع می‌دادند که برای پاسخ‌گویی به آن‌ها شایسته‌تر بودند.

(3) The general reluctance of individual Sahaabah to make legal rulings (Fatwaas). Instead, they tended to re-direct puzzling questions to other Sahaabah who were better qualified to answer them.

۴) کم نقل کردن حدیث، که آنان آن را معمولاً به مسائل مشخص و واقعی محدود می‌کردند. این امر ناشی از موارد زیر بود: (الف) ترس‌شان از نقل نادرست سخن پیامبر ﷺ، که فرموده بود: «هر که در نام من دروغ بگوید، جایگاهش را در آتش بیابد.»۹۸

(4) The infrequent quotation of Hadeeth, which they tended to confine to specific and actual problems. This was due to: (a) Their fear of misquoting the Prophet (s.w.) who had said, “Whoever tells a lie in my name will find in my name find his seat in the fire.”98.

(ب) این که خلیفه عمر بن الخطاب از نقل بیش از حد حدیث منع کرد و به صحابه دستور داد که بر روایت و مطالعه قرآن تمرکز کنند۔

(b) The fact that Caliph ‘Umar ibn al-Khattab forbade excessive quotation of Hadeeth and ordered the Sahaabah to concentrate on the narration and study of the Qur’aan.

همان‌گونه که در بررسی سیر تاریخی فقه می‌بینیم، فقه در دوره‌های مختلف توسعه‌ی سیاسی و اجتماعی-اقتصادی، گرایش‌های متمایزی از خود نشان داده است. نخست می‌توان دریافت که ویژگی برجسته‌ی فقه در دوران خلفای راشدین، واقع‌گرایی آن بود؛ یعنی فقه بر پایه‌ی مسائل واقعی بنا شده بود، نه بر پایه‌ی مسائل فرضی یا خیالی. این شکلِ واقع‌گرایانه‌ی فقه بعدها در زبان عربی «الفقه الواقعی» نامیده شد، تا آن را از فقه فرضی‌ای که «اهل الرأی» طرفدار آن بودند متمایز سازد؛ کسانی که در دوران امویان در کوفه‌ی عراق برجسته شدند.

As we trace the historical development of Fiqh showed different characteristic trends during different periods of political and socio-economic development. First, we can discern that the outstanding characteristic of Fiqh during the period of the Righteous Caliphs was its realism; that is, it was based on actual problems rather than on hypothetical or imaginary ones. This realistic form of Fiqh was later referred to in Arabic as al-Fiqh al-Waqi’ee (realistic Fiqh) to distinguish it from the hypothetical Fiqh advocated by the “Reasoning People” (Ahl ar-Ra’i) who came to prominence in Kufah, Iraq, during the time of the Umayyads.

ثانیاً، اگرچه خلفای راشدین، چنان‌که پیش‌تر یادآور شدیم، به پیروی از روش‌های معینی برای دستیابی به احکام فقهی گرایش داشتند، نه ایشان و نه صحابه به‌طور کلی، شیوه‌های ثابتی را تعیین نکردند تا در سراسر امت اسلامی (الأمة) پیروی شود؛ و نیز احکام حاصل از آرای فقهی خود را ثبت و ضبط ننمودند. این گشاده‌نظری در اموری که شریعت به‌روشنی آن‌ها را مشخص نکرده، نخست بازتاب احترام صحابه به آزادی اندیشه و رأی در چنین مسائلی است. چنین نگرشی به‌شدت در تضاد با ظاهر سختگیری برخی از علمای بعدی است. ثانیاً، این رویه با سیاست صحابه همخوان بود که توده مردم را به مطالعه دقیق قرآن توصیه می‌کردند، بی‌آنکه احکام فقهی درباره اموری که قرآن آن‌ها را بیان نکرده، ذهن ایشان را پرت کند.

Secondly, although the Righteous Caliphs tended, as we have noted above, to follow certain procedures to achieve legal rulings, neither they nor the Sahaabah as a whole prescribed set procedures to be followed throughout the Islamic nation (the Ummah); nor did they make a record of the laws resulting from their legal rulings. This open mindedness in areas not clearly defined by Sharee’ah reflects, in the first place, the Sahaabah’s respect for freedom of opinion in such matters. Such an attitude contrasts strongly with the appearance of rigidity on the part of certain later scholars. In the second place, it was in keeping with the Sahaabah’s policy of recommending for the masses the careful study of the Qur’aan without the distraction of legal rulings on matters not defined therein.

ویژگی سوم فقه در این دوره به استفاده از رأی شخصی در صدور احکام فقهی مربوط می‌شود. اکثر صحابه ترجیح می‌دادند به معانی ظاهری متون قرآن و سنت پایبند بمانند و به‌طور کلی از ارائه تفسیرهای شخصی خودداری می‌کردند. ابن عمر، یکی از فقیهان برجسته میان صحابه که تمام عمر خود را در مدینه گذراند، از این روش پیروی می‌کرد. از سوی دیگر، صحابه‌ای دیگر بودند که در حوزه‌هایی که نه قرآن و نه سنت آن‌ها را روشن نکرده بود، به کاربرد گسترده رأی شخصی تمایل داشتند. با این حال، آنان مراقب بودند که خطاهای ناشی از آن را کاملاً به خود نسبت دهند تا به فقه اسلامی آسیبی نرسد. عبدالله بن مسعود (که بعدها در عراق ساکن شد) نماینده این مکتب فکری بود.

۱. اساس اصول فقهی استنباطی، یعنی اجماع و قیاس (اجتهاد)، در زمان خلفای راشدین گذاشته شد۔

1. The basis of the deductive Fiqh principles, Ijmaa’ and Qiyaas (Ijtihaad)(, was laid during the time of thje Righteous Caliphs.

افزایش ناگهانی قلمروهای وسیع، مسلمانان را به طور ناگهانی با فرهنگ‌های گوناگون بسیاری روبه‌رو ساخت، و این امر مجموعه‌ای از مسائل تازه پدید آورد که احکام شریعت به‌طور مشخص آن‌ها را پوشش نمی‌داد.

2. The sudden addition of vast new territories brought Muslims into sudden contact with many different cultures, and this produced a host of new problems which were not specifically covered by the laws of Sharee’ah.

۳. احکام شرعی کی ضرورت روز بروز بڑھتی گئی، اور خلفائے راشدین نے آہستہ آہستہ اجتہاد تک پہنچنے کے لیے کچھ طریقہ کار وضع کیے تاکہ اختلاف کم سے کم ہو۔

3. Legal rulings became increasingly necessary, and the Righteous Caliphs gradually developed certain procedures for arriving at Ijtihaad with minimum of disagreement.

۴. صحابه‌ی کرام به‌طور کلی نیز روش‌های تصمیم‌گیری‌ای را دنبال می‌کردند که به آنان کمک می‌کرد از صدور احکام سخت و قطعی بپرهیزند.

4. The Sahaabah in general also followed decision-making procedures which helped them to avoid hard and fast rulings.

۵. اجماعِ خلفای راشدین و صحابه در مسائلِ احکام، به وحدت کمک می‌کرد و برای فرقه‌گرایی در میانِ امتِ اسلامی تقریباً هیچ زمینه‌ای فراهم نمی‌آورد.

5. The combined approval of the Righteous Caliphs and the Sahaabah in the matter of legal rulings tended to promote unity and to provide little of no occasion for factionalism within the Islamic nation.

۶. در دوران خلفای راشدین تنها یک مذهب فقهی وجود داشت. این رویکرد یکپارچه به فقه مانع از پیدایش مذاهبی شد که به دولت وابسته نبودند، تا پایان این دوران.

6. Only one Madh-hab existed during the period of the Righreous Caliphs. This unified approach to Fiqh prevented the rise of Madh-habs not linked to the state until the end of the period.

۷. به مطالعهٔ قرآن توسط توده‌های مردم تأکید ویژه‌ای می‌شد، در حالی که نقل بیش از حد احادیث مورد نکوهش قرار می‌گرفت.

7. Particular emphasis was placed on the study of the Qur’aan by the masses, while excessive quotation of Hadeeths was discouraged.

۸. اگرچه میان صحابه در مسئله به کار بردن رأی شخصی تفاوت رویکردی وجود داشت، این تفاوت در واقع در دوره مورد بررسی به هیچ گروه‌گرایی منجر نشد۔