۱. مذاہبِ فقہی میں سب سے بڑے مذاہب یہ تھے: مذہبِ حنفی، مذہبِ مالکی، مذہبِ شافعی، مذہبِ حنبلی، اور مذہبِ زیدی۔ ان کے باقی رہنے کا بڑا سبب حکومتی سرپرستی اور پہلی نسل کے ممتاز شاگردوں کی ایک جماعت تھی۔
1. The major Madh-habs were : the Hanafee Madh-hab, the Maalikee Madh-hab, the Shaafi’ee Madh-hab, the Hambalee Madh-hab, and the Zaydee Madh-hab. These survived largely because of state support and a body of outstanding first generation students.
۲. مهمترین مذاهب کوچکتر عبارت بودند از: مذهب اوزاعی، مذهب لیثی، مذهب ثوری، مذهب ظاهری و مذهب جریری. این مذاهب یا بهسبب عوامل سیاسی از میان رفتند یا بهسبب اینکه شاگردان آنها احکام بنیانگذاران را برای آیندگان ثبت و ضبط نکردند.
2. The most important of the minor Madh-habs were: the Awzaa’ee Madh-hab, the Laythee Madh-hab, the Thawree Madh-hab, the DHaahiree Madh-hab and the Jareeree Madh-hab. These went out of existence either because of political factors or because their students failed to record the rulings of the founders for posterity.
۳. منابع اصلی فقه اسلامی که همه مذاهب بزرگ فقهی بر آنها اتفاق داشتند عبارت بودند از: قرآن، سنت، اجماع صحابه و قیاس.
3. The principal sources of Islamic law agreed upon by all the major Madh-habs were: the Qur’aan, the Sunnah, Ijmaa’ of the Sahaabah and Qiyaas.
۴. تمام مذاهب فقهی بزرگ برای پذیرش سنت به عنوان یکی از منابع اصلی فقه اسلامی شرایطی را تعیین کردهاند:
4. All of the major Madh-habs set conditions for the acceptance of the Sunnah as a primary source of Islamic law:
(الف) مذهب حنفی شرط کرده است که حدیث باید بهطور گسترده شناختهشده (مشهور) باشد.
(a) The Hanafee Madh-hab stipulated that the Hadeeth be widely known (Mash-hoor).
(ب) مذهب مالکی مستلزم آن بود که حدیث با اجماع اهل مدینه در تعارض نباشد.
(b) The Maalikee Madh-hab required that the Hadeeth not contradict the Ijmaa’ of the Madeenites.
(ج) اصرّ المذهب الشافعي على أن يكون الحديث صحيحًا
(c) The Shaafi’ee Madh-hab insisted that the Hadeeth be authentic (Saheeh)
(د) مذهب حنبلی تنها این را لازم میدانست که حدیث به پیامبر ﷺ نسبت داده شود و جعلی نباشد. از این رو، احادیثی که اصالت آنها محل تردید بود نیز جزئی از سنت به شمار میرفتند.
(d) The Hambalee Madh-hab only required that the Hadeeth be attributed to the prophet (s.w.) and not fabricated. Thus, Hadeeths of doubtful authenticity were considered a part of the Sunnah.
۵. منابعِ مورد اختلافِ اسلامی عبارت بودند از:
5. The contoversial sources of Islamic were:
(الف) استحسان و اجماعِ علما، که مذهبِ حنفی بدان قائل است.
(a) Istihsaan and Ijmaa’ of scholars, held by the Hanafee Madhhab.
(ب) الاستصلاح، و إجماعُ أهلِ المدينة و عاداتُهم، المعتمَدان في المذهب المالكي.
(b) Istislaah, Ijmaa’ of the Madeenites and their customs, held by the Maalikee Madh-hab.
(ج) عُرف، که هم مذهب حنفی و هم مذهب مالکی آن را معتبر میدانند.
(c) ‘Urf, held by both the Hanafee and Maalikee Madh-hab.
(د) حدیث ضعیف که مذہبِ حنبلی بدان عمل میکند۔
(d) Weak Hadeeth held by the Hambaleee Madh-hab.
(ه) اقوال علی (احکام و سخنان خلیفه چهارم و راشد، علی)، که مذهب زیدی بدان پایبند است.
(e) Aqwaal ‘Alee (rulings and statements of the fourth righteous caliph, ‘Alee), held by the Zaydee Madh-hab.