به سبب اهتمام بزرگ امامان در هشدار دادن به شاگردانشان از تقلید کورکورانه، آن عالمان نخستین هرگاه احادیث جدیدی در دسترس قرار می‌گرفت، هرگز تردید نمی‌کردند که آنچه امامانشان آموخته بودند را رد کنند. ابو یوسف و محمد بن الحسن در حدود یک سوم از احکام مذهب استادشان ابوحنیفه اختلاف داشتند،[۲۱۳] و به همین ترتیب، المزنی و دیگران در بسیاری از احکام با استادشان الشافعی اختلاف داشتند.

Because of the care which the great Imaams took in warning their Students away from blind initation, those early scholars never hesitated to reject what the Imaams taught when new Hadeeths became available. Abu Yoosuf and Muhammad ibn al-Hasan differed from their teacher Abu Haneefah in about one third of the rulings of their Madh-hab,213 and similarly, al-Muzanee and the others differed from their teacher rash-Shaafi’ee on many rulings.

همچنین، آنچه گفته شد تنها بخشی اندک از سخنان بسیاری از امامان چهارگانه و شاگردان ایشان بود که در آنها بر پایبندی دقیق به احادیث تأکید کرده و تقلید کورکورانه از نظرات ایشان را ممنوع دانسته‌اند؛ خداوند از ایشان خشنود باد. گفتارشان کاملاً روشن است و جای هیچ‌گونه سوءتفسیر یا توجیهات عذرخواهانه‌ای باقی نمی‌گذارد. بنابراین، کسی که به سنت پایبند باشد، حتی اگر با برخی از نظرات امام مذهب خود در تعارض قرار گیرد، با روح آن مذهب مخالفت نکرده است، و در همان حال به «ریسمان الهی» محکم چنگ زده است. برعکس، کنار گذاشتن برخی احادیث معتبر تنها به این دلیل که با برخی نظرات امامان مخالف‌اند، به معنای مخالفت کامل با موضعی است که خود امامان اتخاذ کرده‌اند. افزون بر این، رد احادیث معتبر مخالف با خداوند و پیامبر او است، چنان‌که در سخن خداوند در قرآن خطاب به پیامبرش ﷺ آشکار است:

The above mentioned quotations were only a few of the many sayings of the Four Imaams and their students in which they demanded strict adherence to the Hadeeths and prohibited the blind imitation of their opinions, may Allaah be pleased with them. Their statements are perfectly clear and leave no room for misinterpretation or apologetic explanations. Therefore, whoever adheres to the Sunnah, even if he finds himself in conflict with some of the opinions of the Imaam of his Madh-hab will not be opposed to the spirit of that Madh-habs simultaneously with a firm grip “on the rope of Allaah”. Conversely, to discard certain reliable Hadeeths simply because they contradict some of the opinions of the Imaams, is to be in total opposition to the position taken by the Imaams themselves. Moreover, the rejection of reliable Hadeeths is in opposition to Allaah and His messenger214 as is evident in Allaah’s statement in the Qur’aan to His Prophet (s.w.),

برای نمونه، امام محمد بن الحسن در روایت خود از کتاب «الموطأ» امام مالک، در حدود بیست حکم با استادش امام ابوحنیفه مخالفت کرد. از جمله این مورد بود که امام محمد گفت: «ابوحنیفه معتقد بود که برای نماز استسقاء نماز مشروعی وجود ندارد، اما به نظر من امام باید دو رکعت نماز (برای استسقاء) با مردم بخواند، دعا کند و ردای خود را وارونه کند.» مثال دیگر، میراث جد است، در صورتی که پدر متوفی نیز مرده باشد. ابویوسف و محمد هر دو موضع ابوحنیفه را رد کردند و به دیدگاه سه امام دیگر پیوستند و به جد یک ششم میراثی را دادند که اگر پدر زنده بود، به او می‌رسید.

For example, Imaam Muhammad ibn al-Hasan in his narration of Imaam Maalik’s book, al-Muwatta, contradicted his teacher Imaam Abu Haneefah in about 20 different rulings. Among them was the following case in which Imaam Muhammad said, “Abu Haneefah did not feel that there was any ordained Salaah (prayer) for Istisqaa, 216 but in my opinion, the Imaam should lead the people in two units of Salaah, (for Istisqaa) make a Du’aa217 and reverse his cloak,”218 Another example is that of the inheritance of the grandfather if the father of the dead person is also dead. Abu Yoosuf and Muhammad both rejected Abu Haneefah’s position and joined the position of the other three Imaams, giving the grandfather a sixth of the inheritance which would have gone to the father were he alive.

عِيسَى بْنُ يُوسُفَ البَلْخِيُّ، که از شاگردان امام محمد بن الحسن و از پیروان نزدیک ابویوسف بود، بسیاری از احکامی صادر می‌کرد که با احکام ابوحنیفه و دو یارش تفاوت داشت؛ زیرا آن‌ها از برخی دلایلی که بعدها برای او آشکار شد، آگاه نبودند.۲۱۹ برای نمونه، او پیش از رکوع و پس از آن (در نماز) دست‌هایش را بالا می‌برد،۲۲۰ چنان‌که در احادیث صحیحی که گروه بسیاری از صحابه روایت کرده‌اند، آمده است؛ با این‌که سه امام اصلی مذهب او جز این حکم می‌کردند.

‘Isaam Ibn Yoosuf al-Balakhee, who was a student of Imaam Muhammad ibn al-Hasan and a close follower of Abu Yoosuf, used to make a lot of rulings which differed from those of Abu Haneefah and his two companions, because the latter were not aware of certain evidence which later became available to him.219 For example, he used to raise his hands before and after Rukoo’ (bowing in Salaah),220as described in authentic Hadeeths by host of Sahaabah, even though the three main Imaams of his Madh-hab ruled otherwise.

و نیز الله (سبحانه و تعالی) کسانی را که سنت پیامبرش ﷺ را رد می‌کنند، هشدار داده و می‌فرماید:

Allaah also went on to warn those who reject the Sunnah of His Prophet (s.w.), saying,

با این حال، منع تقلید به این معنا نیست که هر کسی پیش از انجام هر کاری باید به منابع اصلی بازگردد، و همچنین به این معنا نیست که کار تمام عالمان پیشین باید رد یا نادیده گرفته شود، زیرا چنین کاری غیرعملی و در بیشتر موارد ناممکن است. اما این منع به این معناست که کسانی که دانش کافی در شاخههای گوناگون علوم اسلامی دارند، نباید در مراجعه به منابع و همچنین در بررسی نظرات همه عالمان، صرفنظر از مذهب فقهی ایشان، تردید کنند. عالم باید در جستوجوی دانش گشادهنظر باشد، وگرنه احکام او احتمالاً متعصبانه و فرقهگرایانه خواهد بود. نباید فراموش کنیم که حتی در جستوجو در منابع، او به نحوی ناگزیر است به آثار بزرگ عالمان پیشین تکیه کند. در فقه، اجتهاد کاملاً مستقل ناممکن است و تلاش برای رسیدن به آن ناپسند است، زیرا به انحراف و بدعت میانجامد. در هر مسئلهٔ مشخص، عالم حقیقی احتمالاً یا از حکم یکی از عالمان نخستین پیروی میکند، یا حکم خود را از یکی از استنباطهای ایشان به دست میآورد. بدین ترتیب، او مستقیم یا غیرمستقیم از یکی از امامان نخستین پیروی کرده است. با این حال، این نوع پیروی تقلید (پیروی کورکورانه و جامد) به شمار نمیآید، که پیش از این نشان دادیم امامان آن را قطعاً حرام دانستهاند. این شیوه «اتّباع» نامیده میشود، که در آن احادیث معتبر بر همهٔ نظرات مقدم است، یا چنانکه ابوحنیفه و شافعی هر دو گفتند: «اگر حدیثی صحیح یافت شود، همان مذهب من است».

Nevertheless, the prohibition of Taqleed does not mean that everyone must return to the sources before doing anything and it does not mean that all the work of the earlier scholars should be rejected or neglected, for that would be impractical and in most cases impossible. It does, however, mean that those who have sufficient knowledge of the various branches of Islamic sciences should not hesitate to took at the sources as well as the opinions of all the scholars, regardless of their Madh-hab. A scholar should be openminded in his search for knowledge otherwise his rulings are likely to be biased and sectarian. Let us not forget that even in searching through the sources he is obliged to rely on the great works of the earlier scholars in one way or another. In Fiqh, totally independent thought is impossible and efforts to achieve it undesirable, as it tends to lead to deviation and heresy. On any particular issue the true scholar is likely to either follow a ruling of one or another of the early scholars, or deduce his ruling from one of their deductions. In so dong, he will be following one of the early Imaams directly or indirectly. However, this form of following is not to be considered Taqleed, (blind rigid imitation), which we have shown was forbidden categorically by the Imaams. This form is called Ittibaa’ wherein reliable Hadeeths take precedence over all opinions, or as both Abu Haneefah and ash-Shaafi’ee said, “If the Hadeeth is found to be Saheeh, it is my Madh-hab”.

واضح است که اکثریت بزرگ مسلمانان به دلیل کمبود دانش خود نخواهند توانست به منابع اصلی بازگردند، و بنابراین ناگزیر خواهند بود که به اندازهٔ توانایی خود اتباع را به کار گیرند. بسیاری از ایشان می‌توانند با پرسیدن سؤال درباره دلیل احکامی که به آنان داده می‌شود و با خواندن کتاب‌های حدیث، به احادیث مربوط آگاهی یابند. هیچ عالم حقیقی نباید از چنین پرسش‌هایی که با ادب مطرح شود، آزرده خاطر گردد. همچنین، اگر عوام ناچار شوند پاسخ پرسش‌های خود را از کتاب‌ها بجویند، باید تلاش کنند کتاب‌هایی را برگزینند که همراه با احکام گوناگون، توضیحات و دلایل را نیز ذکر می‌کنند، و کتاب‌هایی که جانبدارانه یا فرقه‌گرایانه نیستند. اگر چنین کتاب‌هایی به آسانی در دسترس نباشد، باز هم می‌توانند از تقلید بپرهیزند، بدین‌سان که خود را به کتاب‌های یک مذهب فقهی محدود نکنند. تا زمانی که آماده باشند هر گاه سنت به ایشان عرضه شود، از آن پیروی کنند، صرف‌نظر از اینکه در کدام مذهب فقهی یافت شود، در حقیقت به اتباع عمل کرده‌اند، نه تقلید.

۱. بیشتر مسلمانان از این واقعیت بی‌خبرند که پیروی کورکورانه از یک مذهب فقهی (تقلید) کاملاً در تضاد با موضع و آموزه‌های بنیان‌گذاران این مذاهب است.

1. Most Muslims are unaware of the fact that blind following of a Madh-hab (Taqleed is diametrically opposed to the position and teachings of the founders of the Madh-habs.

۲. تمام امامان و شاگردان آنان بر این موضوع تأکید داشتند که با تقلید کورکورانه از نظرات ایشان مخالفاند. در عوض، بارها بر اهمیت مراجعه به منابع اصلی، یعنی قرآن و سنت، به عنوان مبنای احکام شرعی تأکید کردند.

2. All of the Imaams and their students were on record as being opposed to the blind following of their opinions. Instead they repeatedly emphasized the importance of referring to the primary sources, the Qur’aan and the Sunnah, as the basis of legal rulings.

۳. امام‌ها و شاگردانشان همواره بر این نکته تأکید می‌کردند که احکامشان در معرض خطا است.

3. The Imaams and their students continuously emphasized the fact that their rulings were subject to error.

۴. امام‌ها احادیثِ صحیح را بر نظرات خودشان مقدّم می‌داشتند. شاگردانِ آنان بعدها، بر پایه‌ی احادیثِ صحیحی که برای امام‌ها در دسترس نبود، چندین حکمی را که پیش‌تر از سوی امام‌ها صادر شده بود نقض کردند.

4. Authentic Hadeeths were given precedence by the Imaams over their own opinions. On the basis of authentic Hadeeths not available to the Imaams, their students later overruled several rulings previously made by the Imaams.

۵. ترجیح دادنِ نظرِ یک مذهب بر حدیثِ صحیح، به شرک نزدیک است، زیرا این ترجیح با وفاداری‌ای که به الله و فرستادهٔ برگزیدهٔ او واجب است، در تعارض است.

5. Giving preference to the opinion of a Madh-hab over an authentic Hadeeth borders on Shirk since preference contravenes the allegiance owed to Allaah and His chosed messenger.

۶. همه مسلمانان موظفند با آگاهی و از روی دلیل (اتّباع) از احکام علمای نخستین پیروی کنند، تا پاکیزگی اصیل اسلام، آنچنان که بر پیامبر ﷺ نازل شد و به یارانش رسید، حفظ شود.

6. All Muslims are repaired to follow with reason (Ittibaa’) the rulings of the early scholars in order to preserve the pristine purity of Islaam as revealed to the Prophet (s.w.) and conveyed to his companions.