این مذهب ریشه‌اش را به یکی از نوادگان بزرگ علی بن ابی طالب از طریق پسرش حسین می‌رساند. پدر امام زید، علی زین العابدین، به دانش فقهی گسترده و نقل حدیث شهرت داشت. زید بن علی که در سال ۷۰۰ میلادی در مدینه به دنیا آمد، به زودی یکی از برجسته‌ترین عالمان خاندان علوی شد. او از همه خویشاوندان خود، از جمله برادر بزرگ‌ترش، محمد الباقر، حدیث نقل می‌کرد.۱۳۷ زید برای گسترش دانش خود به دیگر مراکز بزرگ علمی عراق، یعنی کوفه، بصره و واسط سفر کرد و در آنجا با همعصرانش مانند ابوحنیفه و سفیان ثوری نشست و تبادل نظر داشت.

This Madh-hab traces its origin to one of ‘Alee ibn Abee Taalib’s great grandsons through his son al-Husayn. Imaam Zayd’s father, ‘Alee Zayn al-‘Aabideen, was well known for his great legal knowledge and his narration of Hadeeths. Born in al-Madeenah in the year 700 CE, Zayd ibn ‘Alee soon became one of the foremost scholars of the ‘Alawee family. He narrated Hadeeths from all of his relatives including his older brother, Muhammad al-Baaqir.137 Zayd expanded his knowledge by travelling to the other major centers of learning in Iraq, Kufah, Basrah and wasit, where he sat and exchanged views with his contemporaries like Abu Haneefah and Sufyaan ath-Thawree.

خلیفهٔ اموی، هشام بن عبدالملک (حکومت ۷۲۴–۷۴۳ میلادی)، هیچ فرصتی را برای تحقیر و خوار کردن خاندان علوی از دست نمی‌داد، و زید بن علی اغلب هدف توهین‌های او قرار می‌گرفت.

The Umayyad caliph, Hishaam ibn ‘Abdul-Malik (reign 724- 743 CE) never missed an opportunity to degrade and humiliate the ‘Alawee family and Zayd ibn ‘Alee was often singled out for abuse.

او اجازه نداشت بدون اجازهٔ والی آن از شهر مدینه خارج شود، و درخواست‌هایش برای اجازه بارها و بارها رد می‌شد. سرانجام، زید پس از فاجعهٔ کربلا نخستین فرزند‌زادهٔ علی بود که کوشید خلافت را از بنی‌امیه بیرون بکشد. او مخفیانه به کوفه رفت، جایی که شیعیان عراق، واسط و دیگر نقاط به او پیوستند، و برای نبرد با بنی‌امیه آماده شد. برخی از خویشاوندانش او را از اتکا به مردم کوفه برحذر داشتند، زیرا خیانت آنان به امام حسین بود که به شهادت نابهنگام او انجامید، اما او به هشدارهای آنان توجه نکرد. پیش از آنکه آمادگی‌هایش کامل شود، میان پیروان تازه‌اش اختلاف درگرفت، هنگامی که دریافتند او ابوبکر و عمر، خلفای نخست، را مرتدانی که خلافت را از جدش ربوده‌اند، نمی‌داند. بیشتر پیروانش از او جدا شدند و برادرزادهٔ او، جعفر صادق، را به‌جای زید، امام زمان خود اعلام کردند.

He was not allowed to leave the city of Madeenah without the permission of its governor and his repuests for permission were often turned down repeatedly. Eventually, Zayd became the first of ‘Alee’s descendants to try to wrest the caliphate from the Umayyads after the catstrophe at Karbalaa. He travelled sectetly to Kufah where he was joined by the Shi’ites of Iraq, Wasit and other places, and made preparation to do battle with the Umayyads. A number of his relatives warned him against depending on the Kufans, as it was their betrayal of Imaam Husayn which led to his untimely death, but he did not heed their warnings. Before his preparations were complete, disputes arose among his new followers when they found out that he did not consider the first caliphs, Abu Bakr and ‘Umar, to be apostates who stole the caliphate from his grandfather. The majority of his followers broke away from him and declared his nephew, Ja’far as-Sadiq, to be the Imaam of the time instead of Zayd.

هشام ارتش خود را از آشفتگی بهره‌برداری کرد و حمله‌ای غافلگیرانه به کوفه انجام داد. تنها اندکی بیش از چهارصد پیرو به امام زید پیوستند و او در نبردی که پس از آن درگرفت کشته شد. 138

Hishaam’s army took advantage of the confusion and made a surprise attack on Kufah. Only a little more than four hundred followers rallied to Imaam Zayd’s side and he was killed during the fighting which ensued. 138

امام زید عالمی بود که بیشتر به نقل احادیث و قرائت قرآن توجه داشت. او در حلقه‌های علمی شهرهای مدینه، بصره، کوفه و واسط تدریس می‌کرد و از این رو شاگردان فراوانی داشت. روش زید، نقل حدیث و آموزش هنر قرائت قرآن بود. اگر مسائل فقهی مطرح می‌شد، آن‌ها را حل می‌کرد یا نظر یکی از معاصرانش، مانند فقیه عبدالرحمن بن ابی لیلی را برمی‌گزید. احکام مذهب را خود زید املا نکرد و ثبت ننمود؛ بلکه شاگردانش این کار را انجام دادند.

Imaam Zayd was a scholar concerned mainly with the narration of Hadeeths and recitation of the Qur’aan. He taught in circles of learning in the cities of Madeenah, Basrah, Kufah and Wasit, and thus had a large number of students. The method used by Zayd was that of narrating Hadeeths and teaching the art of Qur’anic recitation. If legal questions were raised, he would solve them or choose an opinion of one of his contemporaries like the jurist ‘Abdur-Rahman ibn Abee Laylaa. The rulings of the Madh-hab were not dictated nor recorded by Zayd himself; but by his students.

فقهای مذهب منابعی را از احکام امام زید استخراج کردند که بر پایه آن‌ها احکام شرعی را استنباط می‌نمودند.

The jurists of the Madh-hab evolved the following Sources from Imaam Zayd’s rulings as the basis from which they deduced Islamic laws.

قرآن به عنوان منبع اصلی فقه اسلامی شناخته می‌شد.

The Qur’aan was considered the primary source of Islamic law.

نسخهٔ موجودِ قرآن کامل تلقی می‌شد و هیچ‌گونه حذفی در آن نبود، برخلاف آنچه بسیاری از فرقه‌های افراطی شیعه ادعا می‌کنند.

The existing cop0y of the Qur’aan was considered to be complete without any of the deletions claimed by many extremist Shi’ite sects.

سخنان، کردار و تأییدات پیامبر ﷺ دومین منبع مهم قانون اسلامی به شمار می‌رفت. سنت محدود به روایات خاندان علوی یا پیروان ایشان نبود، بلکه شامل هر روایت معتبر می‌شد.

The sayings, actions and approvals of the Prophet (s.w.) were considered the second most important source of Islamic law. The Sunnah was not restricted to narrations of the ‘Alawee family or their followers, but included all reliable narration.

قضاوت‌ها و سخنانی از علی بن ابی طالب که صرفاً نظر شخصی او نبود، از نظر امام زید جزئی از سنت به شمار می‌رفت. یعنی اگر علی نمی‌گفت یا اشاره نمی‌کرد که این نظر شخصی اوست، زید چنین می‌پنداشت که آن از پیامبر ﷺ است. با این حال، زید هر آنچه را که به علی نسبت داده می‌شد نمی‌پذیرفت و گاهی حکمی برخلاف آنچه از علی روایت شده بود صادر می‌کرد. برای نمونه، روایت شده که علی حکم کرده بود زکات را می‌توان از یتیمان گرفت، در حالی که زید حکم کرد که چنین نیست.

Rulings and statements of ‘Alee ibn Abee Taalib which were not merely his personal opinions were considered by Imaam Zayd to be a part of the Sunnah. That is, If ‘Alee did not say or imply that it was his opinion, then Zayd assumed that it was from the Prophet (s.w.). However, Zayd did not accept everything attributed to ‘Alee and somethimes made rulings contrary to what were claimed to be ‘Alee’s rulings. For example, it is reported that ‘Alee ruled that Zakaah could be collected from orphans while Zayd ruled that it could not.

زید اجماعِ صحابه را به‌عنوان یکی از منابع فقه اسلامی می‌شناخت. از این رو، با آنکه به نظر او جدش برای رهبری شایسته‌تر از خلفای راشدین ابوبکر، عمر و عثمان بود، پذیرش یکپارچهٔ خلافت آنان از سوی صحابه، به نظر او آن را از نظر شرعی الزام‌آور می‌ساخت.

Zayd recognized the Ijmaa’ of the Sahaabah as a source of Islamic law. Hence, although he felt that his grandfather was better suited for leadership than Caliphs Abu Bakr, ‘Umar, and ‘Uthmaan, the unanimous acceptance of their caliphate by the Sahaabah made it, in his opinion, legally binding.

بر اساس دیدگاه فقهای این مذهب، هر دو اصل استحسان و استصلاح مشتمل بر نوعی استدلال قیاسی بودند. از این رو، آنان این دو را جزئی از آنچه در مذهب دیگر به نام قیاس شناخته می‌شد، به شمار می‌آوردند.

According to the jurists of this Madh-hab, both the principles of Istihsaan and that of Istislaah involved a form of analogical deduction. Consequently, they considered them a part of what was known a Qiyaan in the other Madh-hab

در قرنی که هیچ‌یک از منابع پیشین کاربردی نداشت، عقل انسان به‌عنوان یکی از منابع فقه اسلامی به‌شمار آمد. امام زید در جوانی با واصل بن عطاء، بنیان‌گذار مکتب معتزله، دیدار و نزد او تحصیل کرد. معتزله نخستین کسانی بودند که اصل «عقل» را مطرح کردند؛ یعنی آنچه عقل آن را نیکو بداند نیکوست و آنچه عقل آن را زشت بداند زشت است. با این حال، به باور معتزله، عقل بلافاصله پس از قرآن و سنت قرار می‌گرفت، و از این رو قیاس و همچنین نظر صحابه را نمی‌پذیرفتند،۱۳۹ در حالی که امام زید اصل عقل را در مرتبه‌ی آخر قرار داد و قیاس را به رسمیت شناخت.

Human intellect was considered as a source of Islamic law in ce where none o the previous sources was applicable. As a youth, Imaan Zayd had met and studied under Waasil ibn ‘Ataa, founder of the Mu’tazilite school of thought. The Mu’tazilites were the first to propound the principle of ‘Aql; whatever, the intellect considered good was good and whatever it consedered bad was bad. However, according to the Mu’taziah, ‘Aql came directly after the Qur’aan and Sunnah, and thus they rejected Qiyaas, as well as the opinions of the Sahaabah,139 whereas Imaam Zayd placed the principle of ‘Aql last and recognized Qiyaas.

شاگردان امام زید، مذهب را ثبت کردند. با این حال، آنان احکام دیگر عالمان خاندان علوی و معاصران زید را نیز در آن گنجاندند.

Imaam Zayd’s students recorded the Madh-hab. However, they also included the rulings of others scholars form the ‘Alawee family as well as Zayd’s contemporaries.

عمرو بن خالد بی‌شک یکی از مشهورترین شاگردان امام زید بود. او مدت زیادی را در مدینه با وی گذراند و در بیشتر سفرهای او همراهش بود. عمرو، آموزه‌های امام زید را در دو اثر مهم با عنوان «مجموع الحدیث» و «مجموع الفقه» گردآوری کرد. این دو کتاب روی‌هم «المجموع الکبیر» نامیده می‌شوند. هرچند همه روایت‌های حدیث در «مجموع الحدیث» از خاندان علوی‌اند، برای همه آن‌ها روایت‌های همانند در شش کتاب معروف حدیث وجود دارد.

‘Amr ibn hai was perhaps the most famous of Imaam Zayd’s students. He spent a long time with him in Madeenah and accompanied him on most of his journeys. ‘Amr compiled Imaam Zayd’s teaching in two major works entitled Majmoo’ al-Hadeeth and Mjmoo’ al-Fiqh. Together they are called al-Majmoo’ alKabeer. Although all of the Hadeeth narrations in Majmoo’ alHadeeth are from the ‘Alawee family they all have corresponding narrations in the famous six books of Hadeeth.

زیدیان خود را به احکام شاخهٔ حسینی خاندان علوی محدود نکردند. از این رو، آرای القاسم بن ابراهیم الحسنی (۷۸۷-۸۵۷ میلادی)، که به دانش‌اش شهرت یافت، نیز در احکام مذهب زیدی گنجانده شد. با این حال، نوهٔ القاسم، الهادی إلى الحق، که به امامت یمن رسید، تأثیری بسیار بیشتر بر این مذهب گذاشت. دولت اسلامی‌ای در یمن بر پایهٔ مذهب زیدی تأسیس شد که به آن پایگاهی استوار بخشید و بقای آن را تا امروز تضمین کرد.

The Zaydees did not restrict themselves to the rulings of the Husaynee side of the ‘Alawee family. Hence, the opinions of alQaasim ibn Ibraaheem al-Hasanee (787-857 CE), who became renowned for his scholarship, were also included in the rulings of the Zaydee Madh-hab. However, al-Qaasim’s grandson, al-Haadee elaa al-Haqq, who was made the Imaam of Yemen, made an even greater impact on the Madh-hab. An Islamic state was set up in Yemen according to the Zaydee Madh-hab which gave it a firm footing and ensured its survival till today.

الحسن، المعروف بالناصر الكبير، كان معاصراً للهادي. وقد علّم المذهب الزيدي في الديلم وجيلان. كان عالماً عظيماً، ويعدّه خلفاؤه مجدِّداً للمذهب.140

Al-Hasan, known as an-Naasir al-Kabeer, was a contemporaryof alHaadee. He taught the Zaydee Madh-hab in Dailam and Jeelan. He was a great scholar and its considered by his successors as the reviver of the Madh-hab.140

امروزه، پیروان این مذهب بیشتر در یمن یافت می‌شوند، جایی که مذهب اکثریت ساکنان آن است.

Today, the followers of this Madh-hab are mostly found in Yemen where it is the Madh-hab of the Majority of its inhabitans.