بارها پیش آمده است که برخی روایات احادیث به برخی از علما نرسیده است؛ زیرا صحابه‌ای که آن‌ها را روایت کرده بودند در مناطق گوناگون امپراتوری اسلامی ساکن شدند، و مذاهب بزرگ فقهی پیش از تدوین جامع مجموعه‌های حدیث در بخش‌های مختلف این امپراتوری پایه‌گذاری شدند. به‌طور مشخص‌تر، مذهب ابوحنیفه (۷۰۲-۷۶۷

There were numerous cases where certain narrations of Hadeeths, did not reach some of the scholars, due to the fact that the Sahaabah who narrated them had settled in various regions throughout the Islamic empire, and the major Madhhabs were founded in different parts of the empire before the comprehensive compilations of Hadeeths were made. To be more specific, the Madh-hab of Abu Haneefah (702-767

سال‌های میلادی ابوحنیفه (۶۹۹–۷۶۷ م)، مالک (۷۱۷–۷۹۵ م)، الشافعی و احمد (۷۷۸–۸۵۵ م) میان اواسط قرن هشتم میلادی و اوایل قرن نهم تأسیس شدند، در حالی که موثق‌ترین و جامع‌ترین مجموعه‌های حدیث (الصحاح الستة) تا نیمه دوم قرن نهم و دهه‌های آغازین قرن دهم در دسترس نبودند.

CE), Maalik (717-855 CE), Ash-Shaafi’ee and Ahmad (778- 855 CE) were founded between the middle of the eighth century CE and the early part of the ninth, whereas the most authentic and comprehensive compilations of Hadeeth (the Sound Six170) were not available until the latter5 part of the ninth century and the early decades of the tenth.

ابوحنیفه این دیدگاه را داشت که استسقاء (نماز طلب باران) شامل نماز جماعت رسمی (صلاة) نمی‌شود. مستند او روایت انس بن مالک بود که در آن پیامبر ﷺ در یک مناسبت، بدون اقامه صلاة، به‌صورت خودجوش برای باران دعا کرد.171

(i) Abu Haneefah ruled that Istisqaa (prayer for rain) did not include formal congregational prayer (Salaah). His position was based on the narration of Anas ibn Maalik in which the Prophet (s.w.), on an occasion, made a spontaneous Du’aa (supplication) for rain without making Salaah.171

(ii) با این حال، شاگردانش ابویوسف و محمد و دیگر ائمه همه بر این موافق بودند که نماز استسقاء صحیح است۔ مستند آنان روایت عباد بن تمیم و دیگران بود که در آن آمده است که پیامبر ﷺ به نمازگاه بیرون رفت، رو به قبله دعای باران کرد، ردای خود را برگرداند و مردم را در دو رکعت نماز امامت کرد۔173

(ii) However, his students Abu Yousuf and Muhammad and the other Imaams all agreed that Salaah for Istisqaa was correct.172 Their position was based on the narration of ‘Abbaad ibn Tameem and others in which the Prophet (s.w.)was reported to have gone out to the prayer area, made Du’aa for rain facing the Qiblah (direction of Makkah), reversed his cloak and led the people in two units of Salaah.173

بعضی موارد وجود داشته که برخی فقها احکام خود را بر پایه احادیثی بنا کرده‌اند که در واقع ضعیف و غیرقابل اعتماد بودند، یا به این سبب که از ضعف آن احادیث بی‌خبر بودند، یا به این سبب که حدیث ضعیف را بر قیاس (استنباط با روش همانندسازی) خود ترجیح می‌دادند174. برای نمونه: (i) امام ابوحنیفه، یارانش و امام احمد بن حنبل همگی بر این باور بودند که وضو با استفراغ (قی کردن) باطل می‌شود، و حکم خود را بر حدیثی مستند کرده‌اند که به عایشه نسبت داده شده و در آن او گفته است که پیامبر ﷺ فرمود: «هرکس دچار قی، رُعاف یا قَلَس شود (که شکل‌های مختلف استفراغ‌اند) باید نماز را رها کند، وضو بگیرد، سپس بدون سخن گفتن در آن، از همان جایی که رها کرده بود ادامه دهد.»175

There were cases where some jurists based their rulings on Hadeeths which were in fact Da’eef (weak and unreliable), because they were unaware of the unreliability of those Hadeeths or because they took the position that a weak Hadeeth was to be preferred to their Qiyaas (analogical deduction)174. For example, (i) Imaam Abu Haneefah, his companions and Imaam Ahmad ibn Hambal all held that the state of Wudoo is broken by vomiting basing their ruling on a Hadeeth attributed to ‘Aa’eshah in which she reportedly claimed that the Prophet (s.w.) had said, “Whoever is afflicted by Qay, Ru’aaf or Qals (different forms of vomiting) should leave (the Salaah), make Wudoo, then continue where he left off without speaking during it.”175

(ii) امام شافعی و امام مالک بر این باور بودند که قیء (استفراغ) وضو را باطل نمی‌کند، و این حکم را به دو دلیل صادر کردند:

(ii) Imaam ash-Shaafi’ee and Imaam Maalik ruled for two reasons that Qay’ (vomit) did not break Wudoo:

اول اینکه، حدیث مذکور صحیح نیست، و دوم اینکه، قیء (استفراغ) در سایر منابع فقه اسلامی به عنوان عملی که وضو را باطل می‌کند، به طور مشخص ذکر نشده است.

First, the above mentioned Hadeeth was not authentic and second , Qay’is not specifically mentioned in other sources of Islamic law as an act which breaks Wudoo.

دیگر اختلافات میان فقها در حوزه سنت از شرایط گوناگونی ناشی شد که آنان برای پذیرفته‌شدن آن قرار دادند. برای نمونه، امام ابوحنیفه شرط می‌کرد که حدیث باید مشهور باشد تا به‌عنوان دلیل معتبر پذیرفته شود، در حالی که امام مالک شرط می‌کرد که حدیث نباید با عرف اهل مدینه در تضاد باشد تا قابل قبول باشد. از سوی دیگر، امام احمد احادیث مرسل[176] را به‌عنوان دلیل پذیرفته می‌دانست، در حالی که امام الشافعی تنها احادیث مرسل سعید بن المسیب را می‌پذیرفت که بیشتر محدثان آن‌ها را بسیار صحیح می‌دانستند.177

Other differences among jurists in the area of the Sunnah arose from various conditions they placed on its acceptability. For example, Imaam Abu Haneefah stipulated that a Hadeeth had to be Mash-hoor (well known) before being regarded as admisible evidence, whereas Imaam Maalik stipulated that a Hadeeth must not contradict the customs of the Madeenites in order to be admissible. On the other had, Imaam Ahmad considered Mursal176 Hadeeths acceptable as proof, while Imaam ash-Shaafi’ee accepted only the Mursal Hadeeths of Sa’eed ibn al-Mussayib which most Hadeeth scholars felt were highly authentic.177

بنیانگذاران مذاهب فقهی و شاگردان آنان، در حل تعارض ظاهری میان معانی لفظی برخی از احادیث ثبت‌شده، دو رویکرد اصلی در پیش گرفتند. برخی از فقها راه «ترجیح» را برگزیدند، یعنی برخی از احادیث را در یک موضوع بر برخی دیگر مقدم داشته و بعضی را کنار گذاشتند. در مقابل، برخی دیگر از فقها راه «جمع» را انتخاب کردند که مستلزم آن بود که چنین احادیثی را با یکدیگر و با تکیه بر یک معنای کلی جمع کنند. برای نمونه، حدیثی صحیح وجود دارد که در آن پیامبر ﷺ از نماز در اوقات معینی نهی فرموده و فرمود: «پس از نماز صبح نمازی نیست تا آنگاه که خورشید طلوع کند، و پس از نماز عصر نمازی نیست تا آنگاه که خورشید غروب کند.»178

The faounders of the Madh-habs and their students took two main approaches in resolving apparent contradictions between the literal meanings of some of the recorded narrations of Hadeeth. Some jurists chose the path of “Tarjeeh” which meant giving preference to some Hadeeths while rejecting others on the same topic. On the other hand, some of the other jurists chose the path of Jama’, which involved combining such Hadeeths using one in one in general sense. For example, there is an authentic Hadeeth in which the Prophet (s.w.) forbade Salaah at certain times saying; “No Salaah (is allowed) after fajr prayer until the sun has rised and after ‘Asr prayer until the sun has set.”178

در عین حال، احادیث صحیح دیگری نیز وجود دارد که در آن‌ها برخی نمازها بدون محدودیت زمانی توصیه شده‌اند. برای نمونه، «هرگاه یکی از شما وارد مسجد شد، پیش از نشستن دو رکعت نماز بگزارد.»179

At the same time there are other equally authentic Hadeeths in which certain Salaahs were recommended without time restriction. For example, “If any of you enters a masjid, he should pray two Raka’aat (units of prayer) before sitting down.”179

امام ابوحنیفه پہلی حدیث کو ترجیح دی و فتوا دیا کہ ممنوعہ اوقات میں نماز کی تمام صورتیں حرام ہیں۔

(i) Imaam Abu Haneefah gave preference to the first Hadeeth and ruled that all forms of Salaah were forbidden during the forbidden times.

(ii) امام مالک، امام شافعی و امام احمد این دو حدیث را با هم جمع کرده‌اند و حکم داده‌اند که حدیث نخست عام است و به نماز نفل اشاره دارد، در حالی که حدیث دوم خاص است و اجازه می‌دهد که نماز مستحب مؤکد حتی در اوقاتی که به‌طور کلی منع شده است خوانده شود.180

(ii) Imaam Malik, Imaam ash-Shaafi’ee and Imaam Ahmad combined the two Hadeeths, ruling that the first Hadeeth was general and referred to voluntary Salaah (Nafl), whereas the second Hadeeth was specific, allowing highly recommended Salaah (Mustahabb) even during the generally frobidden times.180