(الإسراء والمعراج من مكة إلى المسجد الأقصى في القدس، والعروج عبر طبقات السماوات) آخر أيام المرحلة المكية من حياة النبي ﷺ تتميز بتقلّب الأحوال بين طرفين: نجاح تدريجي واضطهاد متواصل. ومع ذلك، كانت تلوح على الأفق البعيد بوادر أنوار مباركة، لتتجسّد أخيرًا في حادثة الإسراء بالنبي ﷺ ليلًا إلى بيت المقدس، ثم العروج به عبر طبقات السماوات.

(The Miraculous Night Journey from Makkah to the Farthest Mosque in Jerusalem, and the Ascent through the Spheres of Heavens) The last days of the Makkan phase of the Prophet’s life are noted for alternate fortunes ranging between two extremes: gradual success and continual persecution. However, glimpses of propitious lights were looming on the distant horizon, to ultimately materialize in the event of the Prophet’s Night Journey to Jerusalem and then Ascension through the spheres of the heavens.

در مورد تاریخ دقیق آن، هنوز اختلاف وجود دارد و اجماعی حاصل نشده است. با این حال، اکثر فقها به تاریخی بین ۱۶ تا ۱۲ ماه پیش از هجرت به مدینه تمایل دارند. آنچه در پی می‌آید خلاصه‌ای از جزئیات آن رویداد معجزه‌آسا است که از ابن قیم روایت شده است: فرستاده خدا ﷺ با بدن خود از مسجد الحرام در مکه به مسجد الاقصی در بیت المقدس، بر اسبی به نام البُراق و در همراهی جبرئیل، فرشته مقرب، برده شد. در آنجا فرود آمد، اسب را به حلقه‌ای در دروازه مسجد بست و پیامبران را در نماز امامت کرد. پس از آن جبرئیل او را بر همان اسب به آسمان‌ها برد. هنگامی که به آسمان اول رسیدند، جبرئیل از فرشته نگهبان خواست که درِ آسمان را بگشاید. در گشوده شد و او آدم، پدر بشر، را دید. پیامبر ﷺ به او سلام داد و او نیز خوش‌آمد گفت و به نبوت محمد ﷺ ایمان خود را ابراز کرد. او ارواح شهیدان را در سمت راست خود و ارواح بدبختان را در سمت چپ خود دید.

As for its exact date, it is still controversial and no common consent has been reached. However, the majority of jurists is in favour of a date between 16-12 months prior to migration to Madinah. The following is a epitome of the details of that miraculous event narrated on the authority of Ibn Al-Qayyim. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) was carried in body from the Sacred Mosque in Makkah to the Distant Mosque in Jerusalem on a horse called Al-Buraq in the company of Gabriel, the archangel. There he alighted, tethered the horse to a ring in the gate of the Mosque and led the Prophets in prayer. After that Gabriel took him to the heavens on the same horse. When they reached the first heaven Gabriel asked the guardian angel to open the door of heaven. It was opened and he saw Adam, the progenitor of mankind. The Prophet (Peace be upon him) saluted him and the other welcomed him and expressed his faith in Muhammad’s Prophethood. He saw the souls of martyrs on his right and those of the wretched on his left.

سپس جبرئیل همراه پیامبر به آسمان دوم بالا رفت، درخواست گشودن دروازه کرد و در آنجا یحیی پسر زکریا (یحیی بن زکریا) و عیسی پسر مریم را دید و بر ایشان سلام داد. آن دو پاسخ سلام او را دادند، به او خوشامد گفتند و به نبوتش ایمان آوردند. سپس به آسمان سوم رسیدند؛ در آنجا یوسف (یوسف) را دیدند و بر او سلام کردند. او پیامبر را خوشامد گفت و به نبوتش ایمان آورد. پیامبر در معیت جبرئیل سپس به آسمان چهارم رسید؛ در آنجا با پیامبر ادریس (ادریس) دیدار کرد و بر او سلام داد. پیامبر ادریس به سلام او پاسخ داد و به نبوتش ایمان آورد. سپس او را به آسمان پنجم بردند؛ در آنجا با پیامبر هارون (هارون) دیدار کرد و بر او سلام داد. هارون به سلام او پاسخ داد و به نبوتش ایمان آورد. در آسمان ششم با موسی (موسی) دیدار کرد و بر او سلام داد. موسی به سلام او پاسخ داد و به نبوتش ایمان آورد. محمد ﷺ هنگام رفتن دید که موسی به گریه افتاد. علت را پرسید. موسی پاسخ داد که می‌گرید زیرا شاهد کسی است که پس از او به عنوان فرستاده‌ای مبعوث شده (محمد ﷺ) و توانسته است شمار بیشتری از امتش را به بهشت رهنمون شود، بیش از آنچه خودش توانسته بود. سپس پیامبر محمد ﷺ به آسمان هفتم رسید و با ابراهیم (ابراهیم) ﷺ دیدار کرد و بر او سلام داد. ابراهیم به سلام او پاسخ داد و به نبوتش ایمان آورد. سپس او را به سدرةالمنتهی (درخت سدر منتهی) بردند و خانه معمور به او نشان داده شد [(خانه‌ای پرتردد که همانند کعبه است و هر روز هفتاد هزار فرشته آن را طواف می‌کنند، به گونه‌ای که فرشتگانی که یک بار آن را طواف کرده‌اند، نوبت دیگرشان تا روز رستاخیز نمی‌رسد)]. سپس به حضور الهی برده شد و شکوه جلال و تجلی الهی را از نزدیک‌ترین فاصله ممکن مشاهده کرد. آنجا پروردگار آنچه را که خواست به بنده‌اش وحی کرد و پنجاه نماز روزانه بر او واجب گردانید. هنگام بازگشت، او با موسی سخن گفت که به پیروانش دستور داده شده بود روزی پنجاه نماز بخوانند. موسی خطاب به پیامبر ﷺ گفت: «پیروان تو نمی‌توانند این همه نماز بخوانند. نزد پروردگارت بازگرد و کاهش تعداد آن را درخواست کن.» پیامبر ﷺ همچون کسی که با جبرئیل مشورت می‌کند، به او رو کرد. جبرئیل سر تکان داد که «آری، اگر بخواهی»، و با او به حضور الله بالا رفت. الله عزّت‌مند، منزّه است او، ده نماز را کاست. سپس پیامبر ﷺ فرود آمد و این را به موسی خبر داد، و موسی باز او را برانگیخت که کاهشی بیشتر درخواست کند. محمد ﷺ بار دیگر از پروردگارش خواست که تعداد نمازها را باز هم کم کند. به پیشنهاد موسی، او بارها و بارها در حضور الله رفت و آمد تا آنکه نمازها تنها به پنج نماز کاهش یافت. موسی باز از او خواست که برای کاهش بیشتر تضرع کند، اما او گفت: «اکنون از اینکه مکرر از پروردگارم کاهش بخواهم شرمنده‌ام. می‌پذیرم و خود را به خواست او تسلیم می‌کنم.» وقتی محمد ﷺ دورتر رفت، ندا دهنده‌ای شنیده شد که می‌گفت: «فریضه خود را جاری کردم و بار بندگانم را سبک نمودم.»

Gabriel then ascended with the Prophet to the second heaven, asked for opening the gate and there he saw and saluted John, son of Zachariya (Yahya bin Zakariya) and Jesus, son of Mary. They returned the salutation, welcomed him and expressed their faith in his Prophethood. Then they reached the third heaven where they saw Joseph (Yusuf) and saluted him. The latter welcomed the Prophet and expressed faith in his Prophethood. The Prophet, in the company of Gabriel, then reached the fourth heaven where he met the Prophet (Idris) and saluted him. Prophet Enoch returned the salutation and expressed faith in his Prophethood. Then he was carried to the fifth heaven where he met the Prophet Aaron (Harun) and saluted him. The latter returned the salutation and expressed faith in his Prophethood. In the sixth heaven he met Moses (Musa) and saluted him. The latter returned the salutation and expressed faith in his Prophethood. Muhammad (Peace be upon him) on leaving, saw that Moses began to weep. He asked about the reason. Moses answered that he was weeping because he witnessed a man sent after him as a Messenger (Muhammad) who was able to lead more of his people to the Paradise than he himself did. Then Prophet Muhammad (Peace be upon him) reached the seventh heaven and met Abraham (Ibrahim) (Peace be upon him) and saluted him. The latter returned the salutation and expressed faith in his Prophethood. Then he was carried to Sidrat-al-Muntaha (the remotest lote tree) and was shown Al-Bait-al-Ma‘mûr [(the much frequented house) which is like the Ka‘bah (Sacred House) encompassed daily by seventy thousand angels, so that the angels who once encompassed it would not have their turn again till the Resurrection]. He was then presented to the Divine Presence and experienced the thrill of witnessing the Divine Glory and Manifestation at the closest possible propinquity. There the Lord revealed unto His servant that which He revealed, and ordained fifty daily prayers for him. On his return, he spoke to Moses that his followers had been enjoined to pray fifty times a day. Moses addressing the Prophet (Peace be upon him) said: “Your followers cannot perform so many prayers. Go back to your Lord and ask for a remission in number.” The Prophet (Peace be upon him) turned to Gabriel as if holding counsel with him. Gabriel nodded, “Yes, if you desire,” and ascended with him to the Presence of Allâh. The All-Mighty Allâh, Glory is to Him, made a reduction of ten prayers. He then descended and reported that to Moses, who again urged him to request for a further reduction. Muhammad (Peace be upon him) once more begged his Lord to reduce the number still further. He went again and again in the Presence of Allâh at the suggestion of Moses for reduction in the number of prayers till these were reduced to five only. Moses again asked him to implore for more reduction, but he said: “I feel ashamed now of repeatedly asking my Lord for reduction. I accept and resign to His Will.” When Muhammad(Peace be upon him) went farther, a Caller was heard saying: “I have imposed My Ordinance and alleviated the burden of My servants.”.

با این حال، در این مسئله که آیا پیامبر ﷺ خداوند را با چشم سر خود دیده است یا نه، اختلافی وجود دارد. برخی از مفسران می‌گویند که دیدن خداوند با چشم برهنه ثابت نشده است. در مقابل، ابن عباس می‌گوید که واژهٔ رؤیت، آن‌گونه که در قرآن کریم به کار رفته، به معنای مشاهده با کمک چشم است.

There is however some difference as regards the issue whether the Prophet saw Allâh with his physical eye or not. Some interpreters say that seeing Allâh with his naked eyes was not confirmed. Ibn ‘Abbas, on the other hand, says that the word Ru’ya as used in the Noble Qur’ân signifies the observation with the help of the eye.

در سورۀ النجم (سورهٔ ستاره) می‌خوانیم:

In Sûrah An–Najm (Chapter —The Star) we read:

• «ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّىٰ» [۵۳:۸] در اینجا (او) به جبرئیل فرشته اشاره دارد، و این بافت کاملاً با بافتی که در حدیث نبوی درباره اسراء و معراج وجود دارد متفاوت است، جایی که «نزدیک شدن» به نزدیک شدن پروردگار، منزه است او، مربوط می‌شود. برخی از رویدادهای مهم و گویای سفر شبانهٔ پیامبر ﷺ نیز وجود دارد که از جمله می‌توان به آنها اشاره کرد:

• “Then he approached and came closer.” [53:8] Here (he) refers to archangel Gabriel, and this context is completely different from that in the Prophetic tradition of Isra’ and Mi‘raj, where ‘the approach’ relates to that of the Lord, Glory is to Him. Some significant suggestive incidents featured the ‘Night Journey’ of the Prophet, of which we could mention:

۱. سینهٔ پیامبر ﷺ توسط جبرئیل شکافته شد، قلب ایشان بیرون آورده شد و با آب زمزم — چشمهٔ مقدسی در مکه — شسته شد.

1. The Prophet’s breast was cleft by Gabriel, his heart extracted and washed with the water of Zamzam —a sacred spring in Makkah.

۲. در همان بستر روایت، دو جامِ زرین نزد او آوردند. در یکی شیر بود و دیگری از شراب لبریز بود. به او گفته شد که یکی از آن دو را برگزیند. او ظرفِ حاوی شیر را برگزید و نوشید. (فرشته) گفت: «تو بر الفِطره هدایت شدی، یا به الفِطره دست یافتی. اگر شراب را برمی‌گزیدی، امتت گمراه می‌شد.» [این تعبیری نمادین است که خیر و شر، در قالب شیر و شراب، نزد پیامبر ﷺ آورده شد و او به‌طور فطری خیر را برگزید. ترجمهٔ واژهٔ عربی «فطرة» به زبان انگلیسی بسیار دشوار است. این واژه به سرشت یا سامانهٔ نخستینی اشاره دارد که کودک با آن به این جهان پا می‌گذارد، در مقابل صفات یا تمایلاتی که در طول زندگی کسب می‌شود؛ افزون بر این، به گرایش معنوی ذاتی انسان در حالت پاک و دست‌نخورده‌اش دلالت دارد.]

2. In the same context, there were brought to him two gold vessels. There was milk in one, while the other was full of wine. He was asked to choose either of them, so he selected the vessel containing milk and drank it. He (the angel) said: “You have been guided on Al-Fitrah or you have attained Al-Fitrah. Had you selected wine, your nation would have been misled.” [It is a symbolic way of saying that good and evil in the form of milk and wine were brought before the Prophet and he instinctively made a choice for the good. It is very difficult to render the Arabic term ‘Fitrah’ into English. It denotes the original constitution or disposition, with which a child comes into this world, as contrasted with qualities or inclinations acquired during life; besides it refers to the spiritual inclination inherent in man in his unspoilt state].

۳. پیامبر ﷺ فرمودند که دو رودخانهٔ آشکار را دیده است؛ نیل و فرات، و دو رودخانهٔ پنهان. به نظر می‌رسد که این دو رودخانهٔ آشکار، یعنی نیل و فرات، به‌صورت نمادین سرزمینی را توصیف می‌کنند که در دره‌های حاصلخیز آن، پیام محمد ﷺ مستقر خواهد شد و مردمانش همواره حاملان وفادار اسلام خواهند بود که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. این دو رود به هیچ وجه نمی‌توانند نشان‌دهندهٔ این باشند که از بهشت می‌جوشند.

3. The Prophet (Peace be upon him) told that he saw two manifest rivers, — the Nile and the Euphrates — and two hidden ones. It appears that the two manifest rivers, the Nile and the Euphrates, symbolically describe the area in whose fertile valleys, Muhammad’s Message will settle, and the people whereof will always remain the adherent bearers of Islam that will be passed on from generation to another. They can by no means suggest that they well up from the Garden.

۴. او این فرصت را یافت که مالک، نگهبان دوزخ را ببیند که چهرهٔ عبوس و ترشرویی داشت. در آنجا، دوزخیان را دید؛ از جمله کسانی که مال یتیمان را به ستم می‌خورند. آنان لب‌هایی مانند لب‌های شتر دارند، سنگ‌های سرخ‌شده از آتش را می‌بلعند و سپس از پشت ایشان بیرون می‌ریزد. همچنین کسانی بودند که ربا می‌گرفتند، با شکم‌هایی آن‌قدر بزرگ که نمی‌توانستند به‌آسانی حرکت کنند؛ هنگامی که به دوزخ درآورده می‌شوند، مردم فرعون ایشان را زیر پا له می‌کنند. در همان جایگاه، زناکارانی را دید که گوشت چرب و خوشمزه به ایشان پیشنهاد می‌شد، اما گوشت گندیده و بدبو را برمی‌گزیدند. زنان بدکاره نیز در آنجا بودند که از پستان‌های خویش آویزان بودند.

بهترین و موجزترین توجیه این «سفر» در کلام الله بیان شده است:

The most eloquent and most concise justification of this ‘Journey’ is expressed in Allâh’s Words:

• «... تا برخی از نشانه‌های خود را به او (محمد) نشان دهیم» [۱۷:۱].

• “... in order that We might show him (Muhammad) of Our Ayât (proofs, evidences, signs, etc.)” [17:1].

احکام الهی درباره‌ی پیامبران چنین است:

The Divine rules as regards the Prophets goes as follows:

«و اینگونه ابراهیم را ملکوت آسمانها و زمین را نشان دادیم تا از اهل یقین باشد.» [۶:۷۵]

• “Thus did We show Abraham the kingdom of the heavens and the earth that he be one of those who have Faith with certainty.” [6:75].

به موسی، پروردگارش فرمود:

To Moses, his Lord said:

«تا آنکه ما بعضی از آیات بزرگ‌تر خود را به تو نشان دهیم.» [۲۰:۲۳]

• “That We may show you (some) of Our Greater Signs.” [20:23].

تاکه؛ • «تا او از کسانی باشد که با یقین ایمان دارند.»

In order that; • “He be of those who have Faith with certainty.”

پیامبران، پس از دیدن نشانه‌های الله، ایمان خود را بر یقینی استوار بنا می‌کنند که چنان محکم است که هرگز از آن جدا نمی‌شود. آنان در واقع شایستگی این موهبت الهی را دارند، زیرا بارهایی را بر دوش می‌کشند که برای سایر مردم عادی سنگین‌تر از آن است که بتوانند حمل کنند، و در مسیر رسالتشان، همه سختی‌ها و رنج‌های دنیوی را چنان ناچیز می‌شمارند که شایسته اعتنا نیستند.

The Prophets, after seeing Allâh’s Signs, will establish their Faith on solid certainty too immune to be parted with. They are in fact eligible for this Divine privilege because they are the ones who will bear burdens too heavy for other ordinary people to carry, and in the process of their mission, they will regard all worldly ordeals and agonies too small to care about.

ابتدا حقایق سادهای وجود دارد که از این سفر مبارک برمیخیزد و به باغ پرگل سیرت نبوی جاری میشود؛ درود و برکات خداوند بر نگارندهٔ آن، محمد ﷺ. داستان «اسراء» آنچنان که در قرآن کریم آمده، در آیهٔ نخست سورهٔ الإسراء خلاصه شده است. سپس بهطور ناگهانی سخن به آشکار ساختن کارهای زشت و جنایات یهود میرسد و در پی آن اندرزی آمده که قرآن به آنچه استوارترین و درستترین است راهنمایی میکند. این ترتیب در حقیقت تصادفی نیست. بیتالمقدس نخستین صحنهٔ سفر شبانه بود، و در اینجا پیامی نهفته است که مستقیماً خطاب به یهودیان است و آشکارا میرساند که بهسبب جنایاتی که مرتکب شدهاند و دیگر آنها را شایستهٔ آن جایگاه نمیسازد، از مقام رهبری بشریت برکنار خواهند شد. این پیام آشکارا حاکی بود که مقام رهبری به دست فرستادهٔ خداوند ﷺ بازگردانده خواهد شد تا هر دو مرکز آیین ابراهیمی، یعنی مسجد الحرام در مکه و مسجد الأقصی در بیتالمقدس، را در دست داشته باشد. وقت آن رسیده بود که اقتدار معنوی از امتی که تاریخش آبستن خیانت، پیمانشکنی و تجاوز بود، به امتی منتقل شود که به تقوا و فرمانبرداری از خداوند آراسته است، و فرستادهای دارد که از موهبت وحی قرآنی برخوردار است، وحیای که به آنچه بهتر و درستتر است رهنمون میشود.

There are simple facts that emanate from this blessed Journey, and flow along into the flowery garden of the Prophetic biography; peace and blessings of Allâh be upon its author, Muhammad. The story of ‘the Night Journey’ as we see in the Noble Qur’ân is epitomised in the first verse of the Sûrah Isra’(Chapter 17 — The Jourby Night) then there is a quick shift to uncover the shameful deeds and crimes of the Jews, followed by an admonition saying that the Qur’ân guides to that which is most just and right. This arrangement is not in fact a mere coincidence. Jerusalem was the first scene of the Night Journey, and here lies the message directed to the Jews and which explicitly suggested that they would be discharged of the office of leadership of mankind due to the crimes they had perpetrated and which no longer justified their occupation of that office. The message suggested explicitly that the office of leadership would be reinstituted by the Messenger of Allâh (Peace be upon him) to hold in his hand both headquarters of the Abrahamic Faith, the Holy Sanctuary in Makkah and the Farthest Mosque in Jerusalem. It was high time for the spiritual authority to be transferred from a nation whose history got pregnant with treachery, covenant-breaching and aggression to another nation blessed with piety, and dutifulness to Allâh, with a Messenger who enjoys the privilege of the Qur’ânic Revelation, which leads to that which is best and right.