فتح مکه و پیروزی بر آن، همان‌گونه که پیش‌تر بیان کردیم، نبردی سرنوشت‌ساز بود که بت‌پرستی را یکسره از میان برد. عرب‌ها پس از آن نبرد توانستند حق را از باطل تشخیص دهند. گمراهی دیگر در زندگی‌شان جایی نداشت. از این رو برای پذیرش اسلام بر یکدیگر پیشی گرفتند. عَمرو بن سَلَمه گفت: «ما کنار چشمه‌ای بودیم که مسیر عبور مردم بود. هرگاه سواران کاروان‌ها از کنار ما می‌گذشتند، از ایشان می‌پرسیدیم: "مردم را چه شده است؟ این مرد (یعنی پیامبر ﷺ) چگونه کسی است؟" آنان می‌گفتند: "او ادعا می‌کند که خداوند چنین و چنان وحی کرده است." من آن سخنان را چنان به خاطر می‌سپردم که گویی در سینه‌ام خوانده شده است. عرب‌ها اسلام آوردن خود را به پیروزی (فتح مکه) نسبت می‌دادند و می‌گفتند: "او را با قومش واگذارید. اگر پیامبری راستگو بود، بر آنان پیروز می‌شد." پس چون فتح مکه رخ داد، گروه‌های مردم شتابان به اسلام خود گواهی دادند. پدرم از همه قوم خود زودتر اسلام آورد. چون نزد قومش بازگشت، گفت: "به خدا سوگند، من اکنون به نزد پیامبر ﷺ رفته‌ام و او به من فرمود: در فلان وقت نماز بگزار و در فلان وقت آن نمازها را بخوان. چون وقت نماز فرا رسید، یکی از شما اذان بگوید و داناترین شما به قرآن را پیش‌نماز خود قرار دهید."» این حدیث نشان می‌دهد که فتح مکه چه تأثیر بزرگی بر روند رویدادها داشت. بی‌گمان این فتح در استوار شدن اسلام و در موضع‌گیری عرب‌ها و تسلیم شدنشان در برابر اسلام اثرگذار بود. این تأثیر پس از لشکرکشی به تبوک کاملاً تثبیت شد و ریشه‌ای ژرف یافت. نشانه‌ی روشن و آشکار این تأثیر را می‌توان از شمار زیاد هیئت‌هایی دریافت که در سال نهم و دهم هجری پیاپی به مدینه می‌آمدند. هجومِ جمعیتِ عظیمِ مردمی که برای پذیرفتنِ دینِ الله می‌شتافتند و لشکرِ بزرگی که در یورشِ فتحِ مکه ده هزار جنگجو را در بر داشت، به حدی رشد کرده بود که در یورشِ تبوک سی هزار جنگجو در آن سهیم بودند. این رشدِ لشکرِ اسلام تنها در کمتر از یک سال پس از فتحِ مکه روی داد. صد هزار یا صد و چهل و چهار هزار حاجیِ مسلمان در حجۃ الوداع (یعنی حجِ وداع) شرکت کردند؛ آنچنان شمارِ عظیمی از مسلمانان همچون دریایی از مردان گردِ رسولِ الله ﷺ موج می‌زدند که افق از صدایشان پژواک می‌داد و پهنه‌های زمین می‌لرزید، در حالی که «لبّیک» (یعنی: پروردگارا، ما اینجاییم و تو را می‌پرستیم) می‌گفتند، الله را تسبیح و تکبیر می‌گفتند و او را سپاس می‌گذاشتند.

The invasion and the conquest of Makkah was — as we have already stated — a decisive battle that destroyed paganism utterly. The Arabs as a result of that battle were able to differentiate the truth from the error. Delusion no longer existed in their life. So they raced to embrace Islam. ‘Amr bin Salamah said: “We were at a water (spring) where the passage of people was. So when camel riders passed by us we used to ask them: ‘What is the matter with people? What is this man (i.e. the Prophet) like?’ They would say, ‘He claims that Allâh has revealed so and so.’ I used to memorize those words as if they had been recited within my chest. The Arabs used to ascribe their Islamization to the conquest. They would say: ‘Leave him alone to face his people. If he were a truthful Prophet he would overcome them.’ So when the conquest took place, peoples hastened to declare their Islam. My father was the quickest of all my people to embrace Islam. Arriving at his people he said: ‘By Allâh I have just verily been to the Prophet (Peace be upon him) . And he said: ‘Perform so a prayer at such a time, and so and so prayers at such and such time. When the prayer time is due let one of you call for the prayer and appoint the most learned of the Qur’ân among you to be an Imam (leader) of yours.” This Prophetic tradition manifests the great effect of the conquest of Makkah on the phase of events. It certainly shows the influence of the conquest of Makkah upon the consolidation of Islam as well as on the Arabs’ stand and their surrender to Islam. That influence was absolutely confirmed and deeply rooted after the invasion of Tabuk. A clear and an obvious evidence of that influence could be deduced from the great number of delegations arriving in Madinah successively in the ninth and tenth years of Al-Hijra. The immense crowds of people who raced to embrace the religion of Allâh and the great army which included ten thousand fighters in the invasion of the conquest of Makkah had grown big enough to include thirty thousand fighters sharing in Tabuk invasion. It was only in less than a year after the conquest of Makkah that this growth in Islamic army had taken place. A hundred thousand or a hundred and forty four thousand Muslim pilgrims shared in Hajjatul -Wada‘ (i.e. Farewell Pilgrimage); it was such an enormous number of Muslims surging — as an ocean of men — round the Messenger of Allâh (Peace be upon him) , that the horizon echoed their voices and the expanses of land shook whereby while saying Labbaik (i.e. Lord, here we are worshipping), glorifying and magnifying Allâh, and thanking Him.

تعداد هیئت‌هایی که در «اهل المغازی» ذکر شده‌اند بیش از هفتاد است. بررسی چنین تعداد زیادی کار آسانی نیست؛ افزون بر این، بیان تفصیلی آن‌ها فایده‌ی چندانی ندارد. از این رو، من قصد دارم خلاصه‌ای از آنچه از نظر تاریخی شگفت‌انگیز یا بسیار مهم است ارائه کنم. به هر حال، خواننده همیشه باید به یاد داشته باشد که اگرچه بیشتر قبایل پس از فتح به مدینه آمدند، اما هیئت‌هایی نیز پیش از فتح وجود داشتند.

The number of delegations listed in Ahl Al-Maghazi were over seventy. Investigating such a large number is not an accessible thing; besides stating them in detail is not of a great benefit. Therefore, I am going to reveal an expose about what is historically wonderful or highly significant. Anyway a reader should always keep in mind that whilst the majority of tribes arrived in Madinah after the conquest, there were also pre-conquest delegations.

۱. هیئت عبدالقیس: این قبیله دو بار به مدینه آمد. نخستین بار در سال پنجم هجری یا پیش از آن بود. منقذ بن حیان، که از آن قبیله بود، در مدینه تجارت می‌کرد. بنابراین، به محض اینکه پس از هجرت برای تجارت به آنجا آمد و از اسلام آگاه شد، اسلام آورد و پیمانی از پیامبر ﷺ را به قوم خود رساند، و آنان نیز سرانجام مسلمان شدند. سیزده یا چهارده نفر از ایشان در یکی از ماه‌های حرام نزد پیامبر ﷺ آمدند. در آن هنگام بود که درباره دین و نوشیدنی‌ها از پیامبر ﷺ رهنمود خواستند. رئیس ایشان الاشج العصری بود، و رسول خدا ﷺ به او فرمود: «در تو دو خصلت است که خداوند آن را دوست دارد: بردباری و حلم.»

1. The delegation of ‘Abdul Qais: This tribe had two arrivals. The first was in the fifth year of Al-Hijra or before that date. Munqidh bin Haiyan, a member of that tribe, used to trade in Madinah. So, as soon as he heard of Islam when he had arrived in it for trading — that was after the migration — he embraced Islam and carried a pledge from the Prophet (Peace be upon him) to his people who eventually became Muslims too. Thirteen or fourteen of them came to the Prophet (Peace be upon him) in one of the Hurum Months. It was then that they asked the Prophet’s advice about the Faith and drinks. Their chief was Al-Ashaj Al-Usri, to whom the Messenger of Allâh (Peace be upon him) said: “You have two qualities that Allâh likes: They are deliberatenessandclemency.”.

دومین ورود آنان در سال وفود بود. آنان چهل مرد بودند. الجارود بن العلاء العبدی، که مسیحی بود ولی مسلمانِ خوبی شد، از آن گروه بود.

2. Their second arrival was in the Year of Delegations. They were forty men. Al-Jarud bin Al-‘Alâ’ Al- ‘Abdi, who was Christian but turned to be a good Muslim, was one of that group.

۳. هیئت قبیلهٔ دوس: ورود این قبیله در آغاز سال هفتم بود، هنگامی که پیامبر خدا ﷺ در خیبر بود. طفیل بن عمرو دوسی، که پیش‌تر دربارهٔ او سخن گفتیم و توضیح دادیم که چگونه در زمانی که پیامبر خدا ﷺ در مکه بود مسلمان شد، به میان قوم خود بازگشت. او همچنان مردم را به اسلام فرا می‌خواند، اما آنان درنگ کردند تا آنجا که او از ایشان ناامید شد و نزد پیامبر خدا ﷺ بازگشت و از ایشان خواست که علیه دوس نفرین کنند. اما پیامبر خدا ﷺ از خداوند خواست که دوس را هدایت کند. پس از آن، دوس اسلام آورد. بنابراین طفیل در آغاز سال هفتم هجرت، همراه با هفتاد یا هشتاد خانواده از قوم خود به مدینه آمد، در زمانی که پیامبر خدا ﷺ در خیبر بود، و در آنجا به ایشان رسید.

پیش از آنکه یک گام دیگر برداریم و در واپسین روزهای زندگی فرستادهٔ خدا ﷺ تأمل کنیم، لازم است نگاهی گذرا به کار بزرگی بیندازیم که ویژگی خاص ایشان بود. همان ویژگی که او را بر همهٔ پیامبران و فرستادگان دیگر برتری داد و چنان والا ساخت که خداوند او را بر پیشینیان و پسینیان قرار داد. او همان کسی است که خطاب به او فرموده شده است:

Before we move one more step and meditate on the last days of the Messenger of Allâh’s life, we ought to cast a quick glance at the great work that was a peculiarity of his. That very peculiarity that made him excel all other Prophets and Messengers and made him so superb that Allâh made him atop the formers and the latters. It was him that was addressed by:

« ای جامه‌به‌خود‌پیچیده [یعنی پیامبر محمد ﷺ]! شب را جز اندکی به پا خیز.» [۷۳:۱،۲].

• “O you wrapped in garments [i.e Prophet Muhammad (Peace be upon him)]! Stand (to pray) all night, except a little.” [73:1,2].

و گفت:

And said:

• «ای تو [محمد (صلی الله علیه وسلم)] که در جامه‌ای پیچیده‌ای! برخیز و هشدار ده!» [۷۴:۱،۲]. پس او برخاست و بیش از بیست سال بر همین روال ادامه داد. در آن سال‌ها، بار سنگین انتظارات بزرگ را برای خاطر تمام بشریت و انسانیت، و برای ایمان و جهاد در عرصه‌های گوناگون، بر دوش خود گرفت.

• “O you [Muhammad (Peace be upon him)] enveloped (in garments). Arise and warn!” [74:1,2]. So he arose and kept on like that for over twenty years. During those years he undertook to carry the burdens of the great expectations on his shoulders for the sake of the whole mankind and humanity, the Faith and Jihad in various fields.

پیامبر خدا ﷺ بار مبارزه و جهاد را در وجدان بشریت بر دوش گرفت؛ وجدانی که در آن زمان در توهمات جاهلیت و تصاویر آن غرق بود، تصاویری که با وزنه‌ها و جاذبه‌های زمینی سنگین شده بود. او بر دوش خود گرفت تا وجدان انسان را که با خواهش‌ها و شهوات زنجیر شده بود آزاد کند. به محض اینکه وجدان یارانش را از بارها و انبوه جاهلیت و زندگی دنیوی رها ساخت، نبرد دیگری را در میدانی دیگر آغاز کرد، یا بهتر بگوییم نبردهای پیاپی را علیه دشمن دعوت الهی و علیه کسانی که بر ضد آن توطئه می‌کردند. این نبردی بود با کسانی که بر ضد مؤمنان توطئه می‌کردند، و با کسانی که با دقت بسیار می‌کوشیدند آن گیاه پاک را پیش از آنکه بزرگ شود، ریشه‌هایش را در خاک بگستراند و شاخه‌هایش را به سوی هوا بگشاید و بدین‌سان به نواحی دیگر سر برآورد، از میان بردارند. پیامبر ﷺ هنوز نبردها را در شبه‌جزیرهٔ عربستان به پایان نرسانده بود که رومیان آغاز به آماده‌سازی کردند تا این امت نوپا را در مرزهای شمالی نابود کنند.

The Messenger of Allâh (Peace be upon him) undertook the burdens of struggle and Al-Jihad in the conscience of mankind which was then drowning in the illusions of Al-Jahiliyah and its images that were loaded with the ground weights and gravitations. He took upon his shoulder to free man’s conscience which was chained with desires and lusts. As soon as he had freed the conscience of his Companions from the burdens and heaps of Al-Jahiliyah and earthly life, he started another battle in another field or rather successive battles against the enemy of Allâh’s Call, and against those who conspired against it. It was a battle against those who conspired against the believers and against those who were so careful to tend that pure plant in its implantation before it grew up and stretched its roots in soil and extended its branches up into the air and thus dawned upon other areas. No sooner had he finished the battles in the Arabian Peninsula than the Byzantines began preparations to destroy this new nation on the northern borders.