در شوال (در اواخر ماه مه یا اوایل ژوئن سال ۶۱۹ میلادی)، ده سال پس از دریافت رسالتش از جانب پروردگارش، پیامبر ﷺ به همراه غلام آزادشدهٔ خود زید بن حارثه، برای دعوت مردم به اسلام به سوی طائف، که حدود شصت کیلومتری مکه است، روانه شد. اما برخلاف انتظار او، فضای عمومی به شدت خصمانه بود. او به خاندان عُمَیر نزدیک شد که از اشراف شهر به شمار می‌آمدند. اما، با ناامیدی او، همگی به پیام او بی‌اعتنا ماندند و در برابر هدف والایی که برای آن می‌کوشید، با زبان دشنام‌آلود سخن گفتند. سه برادر از سران ثقیف — عبد یالیل، مسعود و حبیب، پسران عمرو بن عمیر ثقفی — با پیامبر ﷺ دیدار کردند. ایشان آنان را به پذیرش اسلام و پرستش الله فرا خواند، اما آنان با گستاخی او را به مسخره گرفتند و دعوتش را نپذیرفتند. یکی از آنان گفت: «او پرده‌های کعبه را می‌درد؛ آیا راست است که الله تو را به پیامبری فرستاده است؟» دومی گفت: «آیا الله کسی دیگر را برای این پیام نیافت؟» سومی گفت: «به الله سوگند که هرگز با تو سخن نخواهم گفت. اگر واقعاً فرستادهٔ الله هستی، پس بسیار بزرگ‌تر از آنی که با تو به گفتگو بنشینم؛ و اگر الله را تکذیب می‌کنی، پس لازم می‌دانم که با تو سخن نگویم.» فرستادهٔ الله ﷺ، چون دریافت که آنان از هدایت نومیدند، برخاست و ایشان را ترک گفت و فرمود: «اگر در این کارهای خود پافشاری می‌کنید، هرگز آن‌ها را برای من فاش نکنید.»

In Shawwal (in the last of May or in the beginning of June 619 A.D.), ten years after receiving his mission from his Lord, the Prophet (Peace be upon him) set out towards At-Ta’if, about 60 kilometres from Makkah, in the company of his freed slave Zaid bin Haritha inviting people to Islam. But contrary to his expectations, the general atmosphere was terribly hostile. He approached the family of ‘Umair, who were reckoned amongst the nobility of the town. But, to his disappointment, all of them turned deaf ear to his message and used abusive language as regards the noble cause he had been striving for. Three brothers from the chieftains of Thaqeef —‘Abd Yaleel, Mas‘ud and Habeeb — sons of ‘Amr bin ‘Umair Ath-Thaqafy met the Prophet (Peace be upon him) , who invited them to embrace Islam and worship Allâh, but they impudently jeered at him and refused his invitation. “He is tearing the cloths of Al-Ka‘bah; is it true that Allâh has sent you as a Messenger?” said one of them. “Has not Allâh found someone else to entrust him with His Message?” said the second. “I swear by Allâh that I will never have any contact with you. If you are really the Messenger of Allâh, then you are too serious to retort back; and if you are belying Allâh, then I feel it is imperative not to speak to.” said the third. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) , finding that they were hopeless cases, stood up and left them saying: “Should you indulge in these practices of yours, never divulge them to me.”.

او ده روز در آنجا ماند و پیام خود را به چند نفر، یکی پس از دیگری، رساند، اما همه بی نتیجه بود. مردم که برانگیخته شده بودند تا آن مهمان ناخوانده را زودتر از شهر بیرون کنند، او را در کوچه‌ها هو کردند، با سنگ به او زدند و ناچار کردند که با گروهی بی‌امان که او را تعقیب می‌کردند از شهر بگریزد. خون از هر دو پای او جاری بود، و زید که می‌کوشید از او محافظت کند، سرش زخمی شد. اوباش دست برنداشتند تا اینکه او را دو یا سه مایل در دشت‌های شنی تا دامنه تپه‌های اطراف تعقیب کردند. آنجا، خسته و فرسوده، در یکی از باغ‌های فراوان پناه گرفت و به دیوار تاکستانی تکیه داد. در زمانی که به نظر می‌رسید تمام جهان به او پشت کرده است، محمد ﷺ به پروردگار خود رو کرد و به نماز و نیایش پرداخت، و این سخنان دلنشین که هنوز برجاست، همان کلماتی است که جان ستم‌دیده‌اش از طریق آن اندوه خود را بیرون ریخت. او خسته و زخمی بود، اما به یاری پروردگارش اطمینان داشت:

For ten days he stayed there delivering his message to several people, one after another, but all to no purpose. Stirred up to hasten the departure of the unwelcome visitor, the people hooted him through the alley-ways, pelted him with stones and obliged him to flee from the city pursued by a relentless rabble. Blood flowed down both his legs; and Zaid, endeavouring to shield him, was wounded in the head. The mob did not desist until they had chased him two or three miles across the sandy plains to the foot of the surrounding hills. There, wearied and exhausted, he took refuge in one of the numerous orchards, and rested against the wall of a vineyard. At a time when the whole world seemed to have turned against him, Muhammad (Peace be upon him) turned to his Lord and betook himself to prayer and the following touching words are still preserved as those through which his oppressed soul gave vent to its distress. He was weary and wounded but confident of the help of his Lord:

• «ای الله! شکایت ناتوانی، کمبود چاره‌ها و بی‌ارزشی‌ام در برابر مردم را تنها به تو می‌برم. تو مهربان‌ترین مهربانانی. ای پروردگار ناتوانان و ضعیفان، ای پروردگار من! مرا به دست چه کسی می‌سپاری: به دست خویشاوند دوری که بی‌مهر است و با ترش‌رویی به من می‌نگرد، یا به دست دشمنی که اختیار کارهایم به او داده شده است؟ اما اگر خشم تو بر من نباشد، هیچ غمی برایم نیست.»

• “O Allâh! To You alone I make complaint of my helplessness, the paucity of my resources and my insignificance before mankind. You are the most Merciful of the mercifuls. You are the Lord of the helpless and the weak, O Lord of mine! Into whose hands would You abandon me: into the hands of an unsympathetic distant relative who would sullenly frown at me, or to the enemy who has been given control over my affairs? But if Your wrath does not fall on me, there is nothing for me to worry about.”.

«به نور وجه تو پناه می‌برم، که آسمان‌ها را روشن می‌کند و تاریکی را از میان می‌برد، و که امور این دنیا و آخرت به آن استوار است. مبادا خشم تو بر من فرود آید، یا غضب تو بر من وارد شود. و هیچ نیرو و توانی نیست جز از آنِ تو.»

“I seek protection in the light of Your Countenance, which illuminates the heavens and dispels darkness, and which controls all affairs in this world as well as in the Hereafter. May it never be that I should incur Your wrath, or that You should be wrathful to me. And there is no power nor resource, but Yours alone.”.

رَبِيعَةَ کے دو بیٹے، جو مکہ کے مالدار لوگ تھے، اُس کی اِس بے بس حالت کو دیکھ کر رشتہ داری اور ہمدردی کی بنا پر متأثر ہوئے، اور انہوں نے اُس کے پاس ایک عیسائی غلام کے ہاتھ انگوروں کی ایک طشتری بھیجی۔ نبی ﷺ نے پاکیزہ دعا کے ساتھ وہ پھل قبول کیا: "اللہ کے نام سے"۔ عیسائی غلام عَدّاس ان الفاظ سے بہت متأثر ہوا اور بولا: "یہ ایسے الفاظ ہیں جو اس سرزمین کے لوگ عام طور پر استعمال نہیں کرتے۔" نبی ﷺ نے اس سے پوچھا کہ وہ کہاں سے آیا ہے اور کون سا دین رکھتا ہے۔ عَدّاس نے جواب دیا: "میں ایمان کے لحاظ سے عیسائی ہوں اور نینویٰ سے آیا ہوں۔" نبی ﷺ نے فرمایا: "تم نیک شخص یونس بن متی کے شہر سے تعلق رکھتے ہو۔" عَدّاس نے بے چینی سے پوچھا کہ کیا وہ یونس کے بارے میں کچھ جانتے ہیں۔ نبی ﷺ نے معنی خیز انداز میں فرمایا: "وہ میرے بھائی ہیں۔ وہ بھی نبی تھے اور میں بھی نبی ہوں۔" اس پر عَدّاس نے محمد ﷺ کے سامنے سر جھکایا اور آپ ﷺ کے ہاتھ چومے۔ اس کے آقاؤں نے اس فعل پر اسے ڈانٹا، لیکن اس نے جواب دیا: "زمین پر ان سے بہتر کوئی نہیں۔ انہوں نے مجھ پر ایسی سچائی ظاہر کی ہے جو صرف کوئی نبی ہی ظاہر کر سکتا ہے۔" انہوں نے پھر اسے ملامت کی اور کہا: "ہم تمہیں خبردار کرتے ہیں کہ اپنے آباؤ اجداد کے دین کو چھوڑنے کے نتائج سے بچو۔ جس دین کو تم مانتے ہو وہ اُس سے کہیں بہتر ہے جس کی طرف تمہارا میلان ہو رہا ہے۔"

Seeing him in this helpless situation, Rabi‘a’s two sons, wealthy Makkans, were moved on grounds of kinship and compassion, and sent to him one of their Christian servants with a tray of grapes. The Prophet (Peace be upon him) accepted the fruit with pious invocation: “In the Name of the Allâh.” The Christian servant ‘Addas was greatly impressed by these words and said: “These are words which people in this land do not generally use.” The Prophet (Peace be upon him) inquired of him whence he came and what religion he professed. ‘Addas replied: “I am a Christian by faith and come from Nineveh.” The Prophet (Peace be upon him) then said: “You belong to the city of the righteous Jonah, son of Matta.” ‘Addas asked him anxiously if he knew anything about Jonah. The Prophet (Peace be upon him) significantly remarked: “He is my brother. He was a Prophet and so am I.” Thereupon ‘Addas paid homage to Muhammad (Peace be upon him) and kissed his hands. His masters admonished him at this act but he replied: “None on the earth is better than he is. He has revealed to me a truth which only a Prophet can do.” They again reprimanded him and said: “We forewarn you against the consequences of abandoning the faith of your forefathers. The religion which you profess is far better than the one you feel inclined to.”.

غمگین و افسرده، محمد ﷺ به سوی مکه بازگشت. هنگامی که به قَرنِ المَنازل رسید، الله متعال جبرئیل را همراه با فرشتهٔ کوه‌ها نزد او فرستاد. فرشته از پیامبر ﷺ اجازه خواست که مکه را میان الأخشَبَین — کوه ابوقُبَیس و کوه قُعَیقِعان — مدفون کند. ‌عایشه (رضی الله عنها)، همسر پیامبر ﷺ، روایت کامل این رویداد را بیان کرده است. او گفت: «از پیامبر ﷺ پرسیدم آیا روزی سخت‌تر از روز اُحد بر شما گذشته است؟ پاسخ داد که از آن مردم (مشرکان) بسیار رنج کشیدم، اما دردناک‌ترین روز، روز عَقَبه بود. من به امید یاری به سراغ ابن عبدِ یالیل بن عبدِ کُلال رفتم، اما او مرا رد کرد. با اندوه و خستگی بیرون آمدم و بی‌خبر از هر چیز اطرافم، تا آنکه ناگهان متوجه شدم در قَرنِ الثَّعالِب، که به قَرنِ المَنازل نیز معروف است، هستم. آنجا سر بلند کردم و ابری را دیدم که بر من سایه افکنده بود و جبرئیل مرا خطاب قرار داد: الله سخنان قومت را شنیده و فرشتهٔ کوه‌ها را برای یاری تو فرستاده است. آن فرشته مرا صدا زد و سلام کرد و از من اجازه خواست که مکه را میان الأخشَبَین، یعنی دو کوهی که مکه را در بر گرفته‌اند، مدفون کند. من در پاسخ گفتم: ترجیح می‌دهم که از نسل آنان کسی به وجود آید که الله، آن توانای بزرگ را، بی هیچ شریکی پرستش کند.» این پاسخی کوتاه و پرمعناست که به‌خوبی بیانگر خلق بی‌همتای پیامبر ﷺ و بزرگواری ژرف اخلاق اوست.

Heart-broken and depressed, Muhammad (Peace be upon him) set out on the way back to Makkah. When he reached Qarn Al-Manazil, Allâh, the Almighty sent him Gabriel together with the angel of mountains. The latter asked the Prophet (Peace be upon him) for permission to bury Makkah between Al–Akhshabain —Abu Qubais and Qu‘ayqa‘an mountains. Full narration of this event was given by ‘Aishah (May be pleased with her) (the Prophet’s spouse). She said: “I asked the Prophet (Peace be upon him) if he had ever experienced a worse day than Uhud. He answered that he had suffered a lot from those people (the idolaters) but the most painful was on the day of ‘Aqabah. I went seeking support from Ibn ‘Abd Yalil bin ‘Abd Kalal, but he spurned me. I set out wearied and grieved heedless of anything around me until I suddenly realized I was in Qarn Ath-Tha‘alib, called Qarn Al-Manazil. There, I looked up and saw a cloud casting its shade on me, and Gabriel addressing me: Allâh has heard your people’s words and sent you the angel of mountains to your aid. The latter called and gave me his greetings and asked for my permission to bury Makkah between Al-Akhshabain, the two mountains flanking Makkah. I said in reply that I would rather have someone from their loins who will worship Allâh, the All–Mighty with no associate.” A concise meaningful answer fully indicative of the Prophet’s matchless character and the fathomless magnanimous manners.

رسول خدا ﷺ سپس به هوشیاری بازگشت و دلش در پرتو آن یاری نامرئی و الهی آرام گرفت. او به سوی وادی نخله رهسپار شد و چند روزی در آنجا ماند.

The Messenger of Allâh (Peace be upon him) then came back to wakefulness and his heart was set at rest in the light of that invisible Divinely provided aid. He proceeded to Wadi Nakhlah where he stayed for a few days.

در مدت اقامتش آنجا، الله گروهی از جنّیان را به سوی او فرستاد که به تلاوت قرآن کریم از جانب او گوش فرا دادند:

During his stay there, Allâh sent him a company of jinns who listened to him reciting the Noble Qur’ân:

و [به یاد آورید] زمانی را که گروهی از جنّیان را به سوی تو [ای محمد ﷺ] فرستادیم تا قرآن را بشنوند. چون در حضور آن ایستادند، گفتند: «خاموش باشید!» و چون [قرائت] به پایان رسید، به سوی قوم خود بازگشتند و بیم‌دهندگان [به حق] بودند. گفتند: «ای قوم ما! ما کتابی را شنیدیم که پس از موسی نازل شده و آنچه را پیش از خود بوده تصدیق می‌کند؛ به حق و به راه راست [یعنی اسلام] هدایت می‌کند. ای قوم ما! دعوت‌کنندهٔ خدا [یعنی فرستادهٔ خدا محمد ﷺ] را اجابت کنید [و با فرمانبرداری پاسخ دهید] و به او ایمان آورید [یعنی به آنچه محمد ﷺ از جانب خدا آورده ایمان آورید و از او پیروی کنید]. او [خداوند] گناهان شما را می‌آمرزد و شما را از عذابی دردناک [یعنی آتش دوزخ] نجات می‌دهد.» [الأحقاف: ۲۹-۳۱].

• “And (remember) when We sent towards you [Muhammad (Peace be upon him) ] Nafran (three to ten persons) of the jinns, (quietly) listening to the Qur’ân, when they stood in the presence thereof, they said: ‘Listen in silence!’ And when it was finished, they returned to their people, as warners. They said: ‘O our people! Verily! We have heard a Book (this Qur’ân) sent down after Moses, confirming what came before it, it guides to the Truth and to a Straight Path (i.e. Islam). O our people! Respond (with obedience) to Allâh’s Caller [i.e. Allâh’s Messenger Muhammad (Peace be upon him) ], and believe in him (i.e. believe in that which Muhammad (Peace be upon him) has brought from Allâh and follow him). He (Allâh) will forgive you of your sins, and will save you from a painful torment (i.e. Hell-fire).’” [46:29-31].

در سورۀ الجن نیز به همین واقعه اشاره شده است.

The same incident is referred to in Sûrah Al-Jinn:

«بگو [ای محمد ﷺ]: "به من وحی شده است که گروهی (از سه تا ده نفر) از جن‌ها (این قرآن را) شنیدند. گفتند: 'به راستی ما قرآنی شگفت‌انگیز شنیدیم! به راه راست هدایت می‌کند، و ما بدان ایمان آوردیم، و هرگز کسی را با پروردگارمان (الله) شریک نخواهیم کرد.'" [۷۲:۱، ۲] … تا پایان آیه پانزدهم.

•“Say [O Muhammad (Peace be upon him) ]: “It has been revealed to me that a group (from three to ten in number) of jinns listened (to this Qur’ân). They said: ‘Verily! We have heard a wonderful Recital (this Qur’ân)! It guides to the Right Path, and we have believed therein, and we shall never join (in worship) anything with our Lord (Allâh).’” [72:1,2] … Till the end of the 15th verse.

از سیاق این آیات و تفسیر مربوط به آنها، می‌توان با اطمینان نتیجه گرفت که پیامبر ﷺ از حضور آن گروه از جنیان آگاه نبود. تنها هنگامی که الله آن آیات را نازل کرد، از آن باخبر شد. این آیات همچنین تأیید می‌کنند که این نخستین بار بود که آنان آمدند. با این حال، سیاق روایات مختلف نشان می‌دهد که جنیان بعدها بارها بازگشتند. حضور آن گروه از جنیان در بستر یاری الهی به فرستاده‌اش ﷺ قرار دارد و نشانه‌ای مبارک از پیروزی نهایی و موفقیت دعوت اسلام است. این حضور دلیلی استوار است بر اینکه هیچ قدرتی، هر اندازه هم که بزرگ باشد، نمی‌تواند آنچه را که الله رقم زده دگرگون کند.

From the context of these verses and their relevant interpretation, we can safely establish it that the Prophet (Peace be upon him) was not aware of the presence of that group of jinns. It was only when Allâh revealed those verses that he came to know of it. The verses also confirm that it was the first time they came. However, the context of the different versions suggests that the jinns repeated their visits later on. The presence of that company of jinns comes in the context of the Divine support givto His Messenger, and constitutes a propitious sign of ultimate victory and success for the Call of Islam. It provides an unshakable proof that no power however mighty could alter what is wrought by Allâh:

• «و هر کس که به دعوتگر خدا پاسخ ندهد، نمی‌تواند در زمین بگریزد، و جز خدا هیچ یاورانی (حامیانی) برای او نخواهد بود [که او را از عذاب خدا نجات دهند]. آنان در گمراهی آشکارند.» [46:32]

• “And whosoever does not respond to Allâh’s Caller, he cannot escape on earth, and there will be no Auliyâ (protectors) from him besides Allâh (from Allâh’s punishment). Those are in manifest error.” [46:32].

«و ما ظننا أن نعجز الله فی الأرض و لن نعجزه هربا» {و گمان می‌کنیم که نمی‌توانیم در زمین از عذاب خدا بگریزیم، و نمی‌توانیم با گریختن (از عذاب او) رهایی یابیم} [۷۲:۱۲].

“And we think that we cannot escape (from the punishment of) Allâ h in the earth, nor can we escape (from the punishment) by flight.” [72:12].

با این حمایت و آغاز امیدبخش، اندوه و دلتنگی و غمی که از زمانی که از طائف رانده شده بود بر او سنگینی می‌کرد، برطرف شد، و او با عزمی تازه روی به مکه نهاد تا نقشه پیشین خود را از سر بگیرد: مردم را با اسلام آشنا سازد و پیام خود را با روحیهٔ پرشور و شوق بی‌همتا برساند ﷺ.

Given this support and auspicious start, depression, dismay and sadness that used to beset him since he was driven out of At-Ta’if, he turned his face towards Makkah with fresh determination to resume his earlier plan to expose people to Islam and communicate his Message in a great spirit of zeal and matchless enthusiasm.

زید بن حارثہ، صحابی آنحضرت، نے آپ ﷺ سے کہا: «آپ کیسے مکہ میں قدم رکھنے کی جرأت کر رہے ہیں، جب کہ قریش نے آپ کو وطن سے نکال دیا ہے؟» نبی ﷺ نے جواب دیا: «سنو زید! اللہ یقیناً آسانی پیدا کرے گا، اور وہ یقیناً اپنے دین اور اپنے نبی ﷺ کی مدد فرمائے گا۔»

Zaid bin Harithah, his companion, addressing the Prophet (Peace be upon him) said, “How dare you step into Makkah after they (Quraish) have expatriated you?” The Prophet (Peace be upon him) answered: “Hearken Zaid, Allâh will surely provide relief and He will verily support His religion and Prophet.”.

وقتی پیامبر ﷺ به مکه نزدیک شد، به غار حِراء رفت. سپس مردی از قبیله خزاعه را نزد الأخنس بن شُریق فرستاد تا از او درخواست پناه کند. او پاسخ داد که هم‌پیمان قریش است و توان پناه دادن ندارد. فرستاده را نزد سهیل بن عمرو فرستاد، اما او نیز سودی نداشت. با این حال، المطعم بن عدی، از سران مکه، داوطلب شد به درخواست پیامبر ﷺ برای پناه دادن پاسخ مثبت دهد. او به قومش گفت که خود را کاملاً مسلح آماده کنند، سپس از محمد ﷺ خواست که وارد شهر و مستقیماً به مسجدالحرام شود. پیامبر ﷺ دو رکعت نماز گزارد و سپس با محافظت فرزندان عدی، که با سلاح‌های سنگین مراقبت می‌کردند، به خانه‌اش رفت.

When he was a short distance from Makkah, he retired to Hira’ Cave. Whence he despatched a man from Khuza‘ah tribe to Al-Akhnas bin Shuraiq seeking his protection. The latter answered that he was Quraish’s ally and in no position to offer protection. He despatched the messenger to Suhail bin ‘Amr, but to no avail, either. Al-Mut‘im bin ‘Adi, a notable in Makkah, however, volunteered to respond to the Prophet’s appeal for shelter. He asked his people to prepare themselves fully armed and then asked Muhammad (Peace be upon him) to enter into the town and directly into the Holy Sanctuary. The Prophet (Peace be upon him) observed a two-Rak‘a prayer and left for his house guarded by the heavily-armed vigilant ‘Adi’s.

روایت شده است که بعدها ابوجهل، دشمن سرسخت اسلام، از مُطعِم پرسید که آیا رفتارش نشانهٔ پناه دادن است یا گرویدن به اسلام؟ او پاسخ داد که تنها پناه دادن است. ابوجهل آسوده خاطر شد و گفت که او نیز به خاطر وی، از محمد ﷺ پناهبانی خواهد کرد.

It has been reported that later Abu Jahl, the archenemy of Islam, asked Mut‘im if his behaviour suggested protection or conversion, the latter replied it was merely protection. Abu Jahl was relieved and said that he would give Muhammad protection for his sake.

پیامبر خدا (صلی الله علیه وسلم) هرگز لطف مُطعِم را فراموش نکرد. در پایان جنگ بدر، ایشان به صراحت اعلام فرمود که اگر مُطعِم زنده بود و آزادی اسیران قریش را درخواست می‌کرد، او را از این درخواستش محروم نمی‌ساخت.

The Messenger of Allâh (Peace be upon him) never forgot Mut‘im’s favour. At the conclusion of the battle of Badr, he declared publicly that if Mut‘im had been still alive and asked for the release of the Quraishite captives, he would not deny him his request.