هنگامی که آن تصمیم ستمگرانه گرفته شد، جبرئیل به سوی محمد ﷺ فرود آمد تا نقشهٔ قریش را به او آشکار کند و اجازهٔ پروردگارش را برای ترک مکه به او بدهد. زمان هجرت را برای او تعیین کرد و از او خواست که آن شب را در بستر همیشگی‌اش نخوابد. نزدیک ظهر، پیامبر ﷺ به دیدار یارش ابوبکر رفت و همه‌چیز را برای هجرت مورد نظر با او هماهنگ کرد. ابوبکر از دیدن پیامبر ﷺ که با پوشش صورت در آن ساعت غیرمعمول به دیدارش آمده بود شگفت‌زده شد، اما به زودی دریافت که فرمان خداوند رسیده است، و پیشنهاد کرد که با هم هجرت کنند، و پیامبر ﷺ با آن موافقت کرد. برای آماده‌سازی لازم جهت اجرای نقشهٔ شیطانی‌شان، سران مکه یازده مرد را برگزیده بودند: ابوجهل، حکم بن ابی‌العاص، عقبة بن ابی‌معیط، نضر بن حارث، امیة بن خلف، زمعة بن اسود، طعیمة بن عدی، ابولهب، ابی بن خلف، نبیه بن حجاج و برادرش منبه بن حجاج. همه در حال آماده‌باش بودند. با گذشت شب، آدمکشان را در اطراف خانهٔ پیامبر ﷺ گماشتند. بدین‌ترتیب تمام شب را به انتظار گذراندند تا لحظه‌ای که او سحرگاه از خانه بیرون آید او را بکشند، و هر از گاهی از سوراخی در در نگاه می‌کردند تا مطمئن شوند که او هنوز در بسترش خوابیده است. ابوجهل، دشمن بزرگ اسلام، با تکبر و غرور راه می‌رفت و سخنان محمد ﷺ را مسخره می‌کرد و به اطرافیانش می‌گفت: «محمد ادعا می‌کند که اگر از او پیروی کنید، شما را بر عرب و غیرعرب فرمانروا خواهد کرد، و در آخرت پاداش شما باغ‌هایی همانند باغ‌های اردن خواهد بود؛ وگرنه شما را سر خواهد برید و پس از مرگ در آتش سوزانده خواهید شد.» او به موفقیت نقشهٔ شیطانی‌اش بیش از حد اطمینان داشت. اما الله، آن توانای بزرگ، که فرمانروایی آسمان‌ها و زمین در دست اوست، هر چه بخواهد انجام می‌دهد؛ او یاری می‌رساند و هرگز مغلوب نمی‌شود. او دقیقاً همان کاری را کرد که بعدها به پیامبرش فرمود:

When the iniquitous decision had been made, Gabriel was sent down to Muhammad (Peace be upon him) to reveal to him Quraish’s plot and give him his Lord’s Permission to leave Makkah. He fixed to him the time of migration and asked him not to sleep that night in his usual bed. At noon, the Prophet (Peace be upon him) went to see his Companion Abu Bakr and arranged with him everything for the intended migration. Abu Bakr was surprised to see the Prophet (Peace be upon him) masked coming to visit him at that unusual time, but he soon learned that Allâh’s Command had arrived, and he proposed that they should migrate together, to which the Prophet (Peace be upon him) gave his consent. To make the necessary preparations for the implementation of their devilish plan, the chiefs of Makkah had chosen eleven men: Abu Jahl, Hakam bin Abil Al-‘As, ‘Uqbah bin Abi Mu‘ait, An-Nadr bin Harith, Omaiyah bin Khalaf, Zama‘a bin Al-Aswad, Tu‘aima bin ‘Adi, Abu Lahab, Ubai bin Khalaf, Nabih bin Al-Hajjaj and his brother Munbih bin Al-Hajjaj. All were on the alert. As night advanced, they posted assassins around the Prophet’s house. Thus they kept vigil all night long, waiting to kill him the moment he left his house early in the morning, peeping now and then through a hole in the door to make sure that he was still lying in his bed. Abu Jahl, the great enemy of Islam, used to walk about haughtily and arrogantly jeering at Muhammad’s words, saying to the people around him: “Muhammad claims that if you follow him, he will appoint you rulers over the Arabs and non-Arabs and in the Hereafter your reward will be Gardens similar to those in Jordan, otherwise, he will slaughter you and after death you will be burnt in fire.” He was too confident of the success of his devilish plan. Allâh, the All-Mighty, however, in Whose Hands lie the sovereignty of the heavens and earth, does what He desires; He renders succour and can never be overpowered. He did exactly what He later said to His Prophet:

• «و یاد کن آن هنگام را که کافران علیه تو [ای محمد ﷺ] نقشه می‌کشیدند تا تو را زندانی کنند، یا بکشند، یا از خانه‌ات (یعنی مکه) بیرونت کنند؛ آنان نقشه می‌کشیدند و الله نیز تدبیر می‌کرد، و الله بهترین تدبیرکنندگان است.» [۸:۳۰].

• “And (remember) when the disbelievers plotted against you [O Muhammad (Peace be upon him)] to imprison you, or to kill you, or to get you out (from your home, i.e. Makkah); they were plotting and Allâh too was planning, and Allâh is the Best of the planners.” [8:30].

در آن لحظهٔ حساس، نقشه‌های قریش با وجود محاصرهٔ سختی که بر خانهٔ پیامبر ﷺ زده بودند، کاملاً ناکام ماند. پیامبر ﷺ و علی درون خانه بودند. پیامبر ﷺ به علی دستور داد که در بستر او بخوابد و خود را با عبای سبزش بپوشاند، و به او اطمینان کامل داد که زیر حفاظت الهی امنیت دارد و هیچ آسیبی به او نخواهد رسید. سپس پیامبر ﷺ از اتاق بیرون آمد، مشتی خاک به سوی توطئه‌گران پاشید و با تلاوت آیاتی از قرآن کریم از میان آنان گذشت.

At that critical time the plans of Quraish utterly failed despite the tight siege they laid to the Prophet’s house, the Prophet (Peace be upon him) and ‘Ali were inside the house. The Prophet (Peace be upon him) told ‘Ali to sleep in his bed and cover himself with his green mantle and assured him full security under Allâh’s protection and told him that no harm would come to him. The Prophet (Peace be upon him) then came out of the room and cast a handful of dust at the assassins and managed to work his way through them reciting verses of the Noble Qur’ân:

«و جعلنا من بین أیدیهم سدا و من خلفهم سدا فأغشیناهم فهم لا یبصرون» — این آیه را می‌توان بدین‌گونه ترجمه کرد: {و ما پیش روی ایشان سدّی و پشت سرشان سدّی قرار داده‌ایم، و آنان را پوشانده‌ایم، پس نمی‌توانند ببینند} [۳۶:۹].

•“And We have put a barrier before them, and a barrier behind them, and We have covered them up, so that they cannot see.” [36:9].

او مستقیماً به خانه ابوبکر رفت، و ابوبکر بی‌درنگ او را همراهی کرد و هر دو به سوی جنوب روانه شدند، از دامنه بلند کوه ثور بالا رفتند و تصمیم گرفتند در غاری پناه گیرند. آدم‌کشانی که خانه را محاصره کرده بودند در انتظار لحظه‌ی موعود بودند که کسی آمد و به آنان خبر داد که پیامبر ﷺ پیش‌تر خانه را ترک کرده است. آنان با شتاب وارد خانه شدند و با حیرت بسیار دیدند که کسی که در بستر پیامبر ﷺ خوابیده، علی است نه محمد ﷺ. این موضوع در تمامی شهر غوغایی برپا کرد. بدین‌ترتیب، پیامبر ﷺ در روز بیست و هفتم ماه صفر، در چهاردهمین سال نبوت، یعنی ۱۲ یا ۱۳ سپتامبر ۶۲۲ میلادی، خانه‌اش را ترک کرد.

He proceeded direct to the house of Abu Bakr who, immediately accompanied him and both set out southwards, clambered up the lofty peak of Mountain Thawr, and decided to take refuge in a cave. The assassins who laid siege to the house were waiting for the zero hour when someone came and informed them that the Prophet (Peace be upon him) had already left. They rushed in and to their utter surprise, found that the person lying in the Prophet’s bed was ‘Ali not Muhammad (Peace be upon him). This created a stir in the whole town. The Prophet (Peace be upon him) had thus left his house on Safar 27th, the fourteenth year of Prophethood, i.e. 12/13 September 622 A.D.

هنگامی که می‌دانست قریش تمام توان خود را برای یافتن او به کار خواهد گرفت، با حیله‌ای زیرکانه بر آنان چیره شد. او به جای آنکه راه مدینه را از سمت شمال مکه در پیش گیرد، همان‌گونه که مشرکان انتظار داشتند، راهی را در پیش گرفت که کمترین احتمال می‌رفت، یعنی راهی در جنوب مکه که به یمن می‌رسید. پنج مایل راه پیمود تا به کوهی سنگلاخ و ناهموار به نام ثور رسید. در آنجا کفش‌هایش فرسوده شد؛ برخی گفته‌اند که او نوک پا راه می‌رفت تا اثری از خود بر جای نگذارد. ابوبکر (رضی الله عنه) او را بر دوش به بالای کوه برد، تا به غاری رسیدند که به نام همان کوه، غار ثور نامیده می‌شد. ابوبکر نخست خود به درون غار رفت تا آن را بررسی کند و از امنیت آن مطمئن شود. سوراخ‌های آن را با تکه‌هایی که از لباس خود پاره کرده بود بست، غار را پاکیزه ساخت و سپس از پیامبر ﷺ خواست که به درون آید. پیامبر ﷺ داخل شد و بی‌درنگ سر بر دامن ابوبکر نهاد و به خواب رفت. ناگهان پای ابوبکر را حشره‌ای سمی نیش زد. درد چنان شدید بود که اشک‌هایش بر چهره پیامبر ﷺ فرو ریخت. پیامبر ﷺ بی‌درنگ آب دهان خود را بر پای ابوبکر مالید و درد همان لحظه برطرف شد. آن‌ها سه شب، از جمعه تا شنبه و یکشنبه، در این غار ماندند. عبدالله، پسر ابوبکر، پس از غروب آفتاب به دیدارشان می‌رفت، شب را همان‌جا می‌ماند، آخرین اوضاع مکه را به آن دو خبر می‌داد و سپیده‌دم بازمی‌گشت تا همچون همیشه با مردم مکه آمیزش کند و کوچک‌ترین توجهی به فعالیت پنهانی‌اش جلب نشود. عامر بن فُهیره نیز در میان دیگر چوپانان مکه، گله‌ی ارباب خود ابوبکر را می‌چرانید و هر شب بی‌آنکه کسی متوجه شود، با چند بز به سوی غار می‌رفت و شیر فراوان برای ساکنان آن فراهم می‌کرد.

Knowing already that Quraish would mobilize all its potentials to find him, he played a clever trick on them and instead of taking the road to Madinah in north side of Makkah as the polythiest would expect, he walked along a road least expected lying south of Makkah and leading to Yemen. He walked for 5 miles until he reached a rough rocky mountain called Thawr. There his shoes were worn out, some said he used to walk tiptoe in order not to leave a trail behind him. Abu Bakr (May Allah be pleased with him) carried him up the mountain to a cave called after the name of the mountain, Cave Thawr. Abu Bakr first entered to explore the cave and be sure that it was safe, closed all holes with pieces torn off from his clothes, cleaned it and then asked the Prophet (Peace be upon him) to step in. The Prophet (Peace be upon him) went in and immediately laid his head in Abu Bakr’s lap and fell asleep. Suddenly Abu Bakr’s foot was stung by a poisonous insect. It hurt so much that his tears fell on the Prophet’s face. The Prophet (Peace be upon him) immediately applied his saliva on Abu Bakr’s foot and the pain went off on the spot. They confined themselves to this cave for three nights, Friday, Saturday and Sunday. ‘Abdullah, the son of Abu Bakr would go to see them after dusk, stay the night there, apprise them of the latest situation in Makkah, and then leave in the early morning to mix with the Makkans as usual and not to draw the least attention to his clandestine activities. ‘Amir bin Fuhairah, while in the company of other shepherds of Makkah tending his master Abu Bakr’s flock, used to stole away unobserved every evening with a few goats to the cave and furnished its inmates with a plentiful supply of milk.

از سوی دیگر، قریش هنگامی که خبر گریختن دو همراه تأیید شد، سخت سرگردان و خشمگین شدند. ‌علی را به کعبه آوردند، به شدت کتکش زدند و یک ساعت در آنجا نگهش داشتند و با تلاشی ناامیدانه می‌کوشیدند تا راز ناپدید شدن آن دو «فراری» را از زبانش بیرون بکشند، اما بی‌فایده بود. سپس به نزد اسماء، دختر ابوبکر، رفتند، اما تلاش‌هایشان در این مورد نیز بی‌نتیجه ماند. ابوجهل، در حالی که نزد در خانه او بود، دختر را چنان سخت سیلی زد که گوشواره‌اش شکست.

Quraish, on the other hand, were quite baffled and exasperated when the news of the escape of the two companions was confirmed. They brought ‘Ali to Al-Ka‘bah, beat him brutally and confined him there for an hour attempting desperately to make him divulge the secret of the disappearance of the two ‘fugitives’, but to no avail. They then went to see Asma’, Abu Bakr’s daughter, but here also their attempts went in vain. While at her door Abu Jahl slapped the girl so severely that her earring broke up.

سران مکه برای تعیین مسیر آینده و بررسی همه راه‌هایی که ممکن است به دستگیری آن دو مرد کمک کند، جلسه اضطراری تشکیل دادند. آنان تصمیم گرفتند همه راه‌های خروج از مکه را مسدود کنند و نگهبانی مسلحانه سنگینی بر تمام گذرگاه‌های احتمالی خروج تحمیل کردند. برای سر هر یک از آن دو، جایزه‌ای به ارزش صد شتر تعیین شد. سواران، پیادگان و ردیاب‌های آثار پا در سراسر منطقه جست‌وجو می‌کردند. یک بار حتی به دهانه غاری رسیدند که پیامبر ﷺ و ابوبکر در آن پنهان بودند. ابوبکر وقتی دشمن را از فاصله بسیار نزدیک دید، آهسته به پیامبر ﷺ گفت: «اگر آنان از شکاف (غار) نگاه کنند و ما را ببینند چه؟» پیامبر ﷺ با آرامشی که از جانب خدا به او الهام شده بود پاسخ داد: «خاموش باش ابوبکر! درباره آن دو نفری که سومین‌شان خداست چه گمان داری؟» این واقعاً معجزه‌ای الهی بود، تعقیب‌کنندگان تنها چند قدم با غار فاصله داشتند.

The notables of Makkah convened an emergency session to determine the future course of action and explore all areas that could help arrest the two men. They decided to block all avenues leading out of Makkah and imposed heavy armed surveillance over all potential exits. A price of 100 camels was set upon the head of each one. Horsemen, infantry and tracers of tracks scoured the country. Once they even reached the mouth of the cave where the Prophet (Peace be upon him) and Abu Bakr were hiding. When he saw the enemy at a very close distance, Abu Bakr whispered to the Prophet (Peace be upon him): “What, if they were to look through the crevice and detect us?” The Prophet (Peace be upon him) in his God-inspired calm replied; • “Silence Abu Bakr! What do you think of those two with whom the Third is Allâh.” It was really a Divine miracle, the chasers were only a few steps from the cave.

سه روز تمام، محمد ﷺ و ابوبکر در غار ماندند و قریش همچنان تلاش شدید خود را برای دستیابی به آن دو ادامه می‌داد. شخصی به نام عبدالله بن اُریقط که هنوز اسلام نیاورده بود، اما ابوبکر به او اعتماد داشت و او را به عنوان راهنما اجیر کرده بود، طبق برنامه‌ریزی، پس از سه شب به غار رسید و دو شتر ابوبکر را با خود آورد. گزارش او مهاجرین بزرگوار را مطمئن ساخت که جستجو سست شده است. زمان حرکت فرا رسیده بود. در اینجا ابوبکر آن شتر تندرو را به پیامبر ﷺ پیشنهاد کرد تا سوار شود. او به شرط اینکه بهای آن را بپردازد، موافقت کرد. آنان توشه‌هایی را که اسماء، دختر ابوبکر، آورده بود با خود بردند؛ اسماء آن را پس از پاره کردن کمربند خود به دو نیم و بستن توشه با یک نیم آن، آورده بود، و از همین رو به «اسماء ذات النطاقین» (دارنده دو کمربند) مشهور شد. پیامبر ﷺ، ابوبکر و عامر بن فُهیره حرکت کردند و راهنمایشان عبدالله بن اریقط، ایشان را از راه‌های کمتر رفت‌وآمدشده در امتداد مسیر ساحلی هدایت کرد. این در ربیع‌الاول سال یکم هجری، یعنی سپتامبر ۶۲۲ میلادی بود. کاروان کوچک از روستاهای بسیاری در مسیر خود به سوی قُبا گذشت. در این زمینه، مناسب است برخی حوادث جالب را که در این سفر خسته‌کننده رخ داد، معرفی کنیم:

For three days Muhammad (Peace be upon him) and Abu Bakr lived in the cave and Quraish continued their frantic efforts to get hold of them. Someone called ‘Abdullah bin Uraiquit, who had as yet not embraced Islam, but was trusted by Abu Bakr, and had been hired by him as a guide, reached the cave after three nights according to a plan bringing with him Abu Bakr’s two camels. His report satisfied the noble ‘fugitives’ that the search had slackened. The opportunity to depart was come. Here Abu Bakr offered the Prophet (Peace be upon him) the swift animal to ride on. The latter agreed provided that he would pay its price. They took with them the food provisions that Asma’, daughter of Abu Bakr, brought and tied in a bundle of her waistband, after tearing it into two parts, hence the appellation attached to her: “Asma’ of the two waistbands.” The Prophet (Peace be upon him), Abu Bakr and ‘Amir bin Fuhairah departed, and their guide ‘Abdullah bin Uraiquit led them on hardly ever trodden ways along the coastal route. That was in Rabi‘ Al-Awwal, 1st year A.H., i.e. September 622 A.D. The little caravan travelled through many villages on their way to Quba’. In this context, it is relevant to introduce some interesting incidents that featured their wearying journey:

3. قریش، همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، اعلام کرده بود که هرکس محمد ﷺ را دستگیر کند، صد شتر پاداش خواهد گرفت. این وعده، بسیاری را برانگیخت تا شانس خود را امتحان کنند. از جمله کسانی که در پی پیامبر ﷺ و همراهش بودند تا آن پاداش را به دست آورند، سراقة بن مالک بود. او وقتی شنید که گروهی چهار نفره در مسیری مشخص دیده شده‌اند، تصمیم گرفت پنهانی آنان را تعقیب کند تا تنها خودش برنده آن پاداش شود. او بر اسبی تندرو سوار شد و با شتاب تمام به دنبال آنان تاخت. در راه، اسب لغزید و او بر زمین افتاد. سراقه برای آنکه با قرعه‌کشی از فال‌بینی، همان‌گونه که عرب‌ها در چنین موقعیت‌هایی انجام می‌دادند، دریابد آیا تعقیب را ادامه دهد یا نه، فال را نامساعد یافت. اما شور و شوق به ثروت مادی او را کاملاً کور کرد و دوباره به تعقیب پرداخت. بار دیگر با همان سرنوشت روبه‌رو شد، اما به آن توجهی نکرد. بار دیگر بر زین پرید و با سرعتی سرسام‌آور تاخت تا آنکه به پیامبر ﷺ بسیار نزدیک شد. دل ابوبکر مضطرب شد و مدام به عقب می‌نگریست، در حالی که پیامبر ﷺ استوار بود و همچنان آیاتی از قرآن را تلاوت می‌کرد.

3. Quraish, as we have already mentioned, had declared that whoever would seize Muhammad (Peace be upon him) would receive a hundred camels as reward. This had spurred many persons to try their luck. Among those who were on the lookout for the Prophet (Peace be upon him) and his companion in order to win the reward was Suraqah, the son of Malik. He, on receiving information that a party of four, had been spotted on a certain route, decided to pursue it secretly so that he alone should be the winner of the reward. He mounted a swift horse and went in hot pursuit of them. On the way the horse stumbled and he fell on the ground. On drawing a lot so as to divine whether he should continue the chase or not, as the Arabs used to do in such circumstances, he found the omens unpropitious. But the lust for material wealth blinded him altogether and he resumed the chase. Once more he met with the same fate but paid no heed to it. Again he jumped onto the saddle and galloped at a break-neck speed till he came quite close to the Prophet (Peace be upon him). Abu Bakr’s heart agitated and he kept looking back while the Prophet (Peace be upon him) remained steadfast and continued reciting verses of the Qur’ân.

• تکرار لغزش اسب سراقه و افتادنش از آن، او را به خود آورد و دریافت که این هشداری مداوم از جانب الله برای نقشه شومی است که علیه پیامبر ﷺ در سر داشت. او با دلی توبه‌کار به گروه مسافران نزدیک شد و با نهایت فروتنی از پیامبر ﷺ طلب بخشش کرد. او خطاب به پیامبر ﷺ و همراهش گفت: «قوم شما (قریش) برای هر کس که شما را دستگیر کند، پاداشی سخاوتمندانه وعده داده‌اند.» او افزود که به آنان توشه‌ای پیشنهاد کرد، اما ایشان پیشنهادش را رد کردند. آنان تنها از او خواستند که حرکت ایشان را پنهان نگه دارد و مشرکان را از محل اختفای‌شان کور کند. سپس پیامبر ﷺ او را بخشید و این بخشش را با نوشته‌ای بر پاره‌ای پوست، که به دست عامر بن فُهیره نوشته شد، تأیید کرد. سراقه شتابان به مکه بازگشت و کوشید تلاش‌های کسانی را که در پی محمد ﷺ و یاران بزرگوارش بودند، خنثی کند. دشمن سرسخت، به مؤمنی صادق تبدیل شد.

روز دوشنبه، هشتم ربیع‌الاول، سال چهاردهم بعثت، یعنی بیست‌وسوم سپتامبر ۶۲۲ میلادی، فرستادهٔ خدا ﷺ به قُبا رسید.

On Monday, 8th Rabi‘ Al-Awwal, the fourteenth year of Prophethood, i.e. September 23rd. 622, the Messenger of Allâh arrived at Quba’.

جب محمد ﷺ کی آمد کی خبر پھیلنے لگی تو مدینہ سے لوگ جوق در جوق باہر نکل آئے۔ وہ ہر صبح آتے اور بے تابی سے ان کے ظہور کا انتظار کرتے، یہاں تک کہ دوپہر کی ناقابلِ برداشت گرمی انہیں واپس شہر لوٹنے پر مجبور کر دیتی۔ ایک دن وہ حسبِ معمول گئے اور طویل انتظار اور جستجو کے بعد شہر کی طرف لوٹنے ہی والے تھے کہ ایک یہودی نے، سفید لباس میں ملبوس تین مسافروں کو مدینہ کی طرف آتے دیکھا، تو ایک ٹیلے کے اوپر سے پکارا: "اے اہلِ عرب! تمہارا سردار آ گیا ہے! وہ جس کا تم بے تابی سے انتظار کر رہے تھے، آ پہنچا ہے!" مسلمان فوراً ہتھیار تھامے ہوئے (ان کے دفاع کے لیے) دوڑ پڑے۔ یہ خوشخبری جلد ہی پورے شہر میں پھیل گئی اور لوگ اپنے معزز مہمان کے استقبال کے لیے آگے بڑھے۔

As soon as the news of Muhammad’s arrival began to spread, crowds came flocking out of Madinah . They would come every morning and wait eagerly for his appearance until forced by the unbearable heat of the midday sun to return. One day they had gone as usual, and after a long wait and watch they retired to the city when a Jew, catching a glimpse of three travellers clad in white winding their way to Madinah , shouted from the top of a hillock: “O you people of Arabia! Your grandfather has come! He, whom you have been eagerly waiting for, has come!” The Muslims immediately rushed holding their weapons, (to defend him). The joyful news soon spread through the city and people marched forward to greet their noble guest.

ابن القیم گفت: «تکبیر «اللهُ أكبر» در بنی عمرو بن عوف طنین انداخت. شادیِ محمدِ ﷺ به همان اندازه افزایش یافت، اما با حسّ نادرِ زمان‌شناسی و آداب، توقّف کرد. آرامش بر او فرود آمد و وحی نازل شد:

Ibn Al-Qayyim said: “The shouts of ‘Allâhu Akbar’ (Allâh is Great) resounded in Banu ‘Amr bin ‘Auf. Muhammad’s (Peace be upon him) elation correspondingly increased, but with rare sense of timing and propriety, called a halt. Serenity enveloped him and the ٌevelation was sent down:

• «... پس بی‌شک الله مولای اوست (یعنی پروردگار، سرور یا سرپرست او)، و جبرئیل و صالحان از مؤمنان، و افزون بر این، فرشتگان نیز یاوران او هستند.» [سوره التحریم، آیه ۴].

• “... then verily, Allâh is his Maula (Lord, Master or Protector), and Gabriel, and the righteous among the believers, - and furthermore, the angels - are his helpers.” [66:4].

عروة بن الزبیر گفت: آنان پیامبر خدا ﷺ را پذیرا شدند و او را به سمت راست بردند. در آنجا بنی عمرو بن عوف از او میزبانی کردند. این در روز دوشنبه، ربیع الاول بود. او ساکت نشست و انصار (یاران)، که پیش از آن فرصت دیدارش را نیافته بودند، برای سلام کردن به او آمدند. گفته می‌شود که خورشید بسیار گرم شد و ابوبکر برخاست تا با سایه‌اش او را از پرتوهای داغ خورشید محافظت کند. آن روز در مدینه واقعاً روزی بی‌نظیر بود. یهودیان توانستند به‌روشنی درستیِ سخن پیامبرشان حبقوق را دریابند، که گفته بود: «خدا از تیمان آمد و آن قدوس از کوه فاران.»

دوران مدنی را می‌توان به سه مرحله تقسیم کرد:

The Madinese era could be divided into three phases:

۱. مرحلهٔ اول با دشواری‌ها و کشمکش‌های فراوان و موانع داخلی بسیار، همراه با موجی خصمانه از بیرون که هدفش نابودی کامل آیین نوپا بود، مشخص می‌شد. این مرحله با صلح حدیبیه در ذوالقعده سال ششم هجری پایان یافت.

1. The first phase was characterized by too much trouble and discord, and too many obstacles from within coupled by a hostile wave from without aiming at total extermination of the rising faith. It ended with Al-Hudaibiyah Peace Treaty in Dhul Qa‘da 6 A.H.

2. مرحله دوم با آتش‌بسی با سران مشرکان همراه بود و با فتح مکه در ماه رمضان سال هشتم هجری پایان یافت. در این مرحله، پیامبر ﷺ پادشاهان ورای جزیرة العرب را به پذیرش اسلام دعوت کرد.

2. The second phase featured a truce with the pagan leadership and ended in the conquest of Makkah in Ramadan 8 A.H. It also witnessed the Prophet (Peace be upon him) inviting kings beyond Arabia to enter the fold of Islam.

۳. در مرحلهٔ سوم، مردم به صورت گروه‌های بزرگ به اسلام می‌گرویدند. قبیله‌ها و گروه‌های دیگر به مدینه می‌آمدند تا با پیامبر ﷺ بیعت کنند. این مرحله با درگذشت پیامبر ﷺ در ربیع‌الاول سال یازدهم هجری پایان یافت.

3. In the third phase, people came to embrace Islam in hosts. Tribes and other folks arrived in Madinah to pay homage to the Prophet (Peace be upon him). It ended at the death of the Prophet (Peace be upon him) in Rabi‘ Al-Awwal 11 A.H.