فتح مکہ و فتحِ آن کو حق و باطل کے درمیان ایک فیصلہ کن واقعہ سمجھا گیا۔ اس کے نتیجے میں عربوں کو محمدؐ کی رسالت میں مزید کوئی شک نہ رہا۔ یوں ہم دیکھتے ہیں کہ حالات مشرکین کی توقعات کے برخلاف چلے گئے۔ لوگ بڑی تعداد میں اللہ کے دین، اسلام میں داخل ہونے لگے۔ یہ بات کتاب کے باب "الوفود" میں واضح طور پر نظر آتی ہے۔ یہ حجۃ الوداع میں شریک ہونے والے لوگوں کی زبردست تعداد سے بھی اخذ کیا جا سکتا ہے۔ تمام داخلی فتنے ختم ہو گئے۔ مسلمان بالآخر مطمئن ہو گئے اور اللہ کے احکام کی تعلیمات قائم کرنے اور اسلام کی دعوت کو تیز کرنے لگے۔

The invasion and the conquest of Makkah was considered a decisive one between the truth and the error. As a result of which, the Arabs had no more doubt in Muhammad’s mission. Thus we see that things went contrary to the pagans’ expectations. People started to embrace Islam, the religion of Allâh, in great numbers. This is manifested clearly in the chapter — The delegations, of this book. It can also be deduced out of the enormous number of people who shared in the Hajjatul-Wadâ‘ (Farewell Pilgrimage). All domestic troubles came to an end. Muslims, eventually felt at ease and started setting up the teachings of Allâh’s Laws and intensifying the Call to Islam.

بیزانس، که در آن زمان بزرگ‌ترین نیروی نظامی روی زمین به شمار می‌رفت، مخالفتی ناموجه با مسلمانان نشان داد. همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، این مخالفت با کشته شدن فرستاده‌ی رسول خدا ﷺ، حارث بن عُمَیر الازدی، به دست شَرَحبیل بن عمرو الغسانی آغاز شد. آن فرستاده پیامی از پیامبر ﷺ را برای حاکم بُصرا می‌برد. همچنین گفتیم که پیامبر ﷺ در پی این ماجرا لشکری به فرماندهی زید بن حارثه اعزام کرد که در موته با بیزانسیان جنگ سختی کرد. اگرچه نیروهای مسلمان نتوانستند از آن ستمگران متکبر و گردنکش انتقام بگیرند، اما این رویارویی تأثیر بزرگی بر عرب‌ها در سراسر جزیرةالعرب گذاشت. قیصر که نمی‌توانست نه سود بزرگی را که نبرد موته برای مسلمانان به بار آورده بود نادیده بگیرد، نه انتظار استقلال قبایل عرب و امید آن‌ها به رهایی از نفوذ و حکومت خویش را، و نه پیوند آنان با مسلمانان را، از نظر دور بدارد، با آگاهی از همه‌ی این‌ها، به خطر فزاینده‌ای که مرزهای او، به ویژه جبهه‌های شام که همسایه‌ی سرزمین‌های عرب بودند، را تهدید می‌کرد پی برد. از این رو به این نتیجه رسید که نابود کردن قدرت مسلمانان به ضرورتی فوری تبدیل شده است. به نظر او این تصمیم باید پیش از آن اجرا می‌شد که مسلمانان چنان نیرومند شوند که شکست‌ناپذیر گردند و در سرزمین‌های عرب مجاور آشوب و ناآرامی برپا کنند. برای پاسخ‌گویی به این ضرورت، قیصر لشکری عظیم از بیزانسیان و قبایل غسانی طرفدار روم گرد آورد تا نبردی خونین و قاطع با مسلمانان آغاز کند.

The Byzantine power, which was considered the greatest military force on earth at that time, showed an unjustifiable opposition towards Muslims. As we have already mentioned, their opposition started at killing the ambassador of the Messenger of Allâh (peace be upon him), Al-Harith bin ‘Umair Al-Azdi, by Sharhabeel bin ‘Amr Al-Ghassani. The ambassador was then carrying a message from the Prophet (peace be upon him) to the ruler of Busra. We have also stated that the Prophet consequently dispatched a brigade under the command of Zaid bin Haritha, who had a fierce fight against the Byzantines at Mu’tah. Although Muslim forces could not have revenge on those haughty overproud tyrants, the confrontation itself had a great impression on the Arabs, all over Arabia. Caesar — who could neither ignore the great benefit thMu’tah Battle had brought to Muslims, nor could he disregard the Arab tribes’ expectations of independence, and their hopes of getting free from his influence and reign, nor he could ignore their alliance to the Muslims — realizing all that, Caesar was aware of the progressive danger threatening his borders, especially Ash-Sham-fronts which were neighbouring Arab lands. So he concluded that demolition of the Muslims power had grown an urgent necessity. This decision of his should, in his opinion, be achieved before the Muslims become too powerful to conquer, and raise troubles and unrest in the adjacent Arab territories. To meet these exigencies, Caesar mustered a huge army of the Byzantines and pro-Roman Ghassanide tribes to launch a decisive bloody battle against the Muslims.

اخبار عمومی درباره بیزانسی‌ها و آمادگی‌های غسانیان برای جنگ

در این سال رویدادهای بسیار مهمی رخ داد. آنها عبارت بودند از: ۱. پس از بازگشت فرستاده‌ی خدا ﷺ از تبوک، ماجرای لعان میان عُوَیمر العَجْلانی و همسرش روی داد.

During this year many events of great significance took place. They were: 1. After the Messenger’s return from Tabuk, the sworn allegation of infidelity between ‘Uwaimir Al-‘Ajlani and his wife took place.

۲. سنگسار کردن زنی از قبیله غامدیه که به زنا اعتراف کرد. او تنها پس از آنکه فرزندش را از شیر خود بازگرفت، سنگسار شد.

2. Pelting with stones the Ghamidiyah woman who confessed committing adultery. She was pelted with stones only after weaning her child off her breast milk.

۳. نجاشی اصحمه، پادشاه حبشه (اتیوپی) درگذشت، پس پیامبر ﷺ برای او نماز غایب گزاردند.

3. Negus Ashama; the king of Abyssinia (Ethiopia), died so the Prophet (peace be upon him) performed prayer in absentia for him.

۴. وفات ام کلثوم، دختر پیامبر ﷺ؛ پیامبر ﷺ از مرگ او بسیار اندوهگین شد. ایشان به عثمان فرمود: «اگر دختر سومی داشتم، او را به ازدواج تو درمی‌آوردم.»

4. The death of Umm Kulthum, the daughter of the Prophet (peace be upon him), the Prophet felt extremely sad at her death. “Had I got a third daughter, I would let you marry her.” He said to ‘Uthman.

۵. مرگ عبدالله بن ابی سلول، سرکردهٔ منافقان، پس از بازگشت پیامبر از تبوک. فرستادهٔ خدا ﷺ برای او از خداوند طلب آمرزش کرد. همچنین، با وجود مخالفت عمر و تلاشش برای بازداشتن ایشان از این کار، بر او نماز گزارد. سپس آیهای از قرآن نازل شد که درستیِ دیدگاه عمر را تأیید کرد.

5. The death of ‘Abdullah bin Abi Salool, the head of hypocrites, after the Prophet’s return from Tabuk. The Messenger of Allâh (peace be upon him) asked Allâh’s forgiveness for him. He also prayed for him in spite of ‘Umar’s disapproval and his attempt to prevent him from doing that. Later on a Qur’ânic verse was revealed attesting to ‘Umar’s right viewpoint.