بعد از آنکه پیامبر ﷺ دو گروه نیرومند از احزاب را مطیع ساخت، آمادگی برای تنبیه گروه سوم، یعنی بادیه‌نشینان صحرا را آغاز کرد؛ همان‌ها که نجد را برای سکونت برگزیده بودند و همچنان به غارت و چپاول معمول خود ادامه می‌دادند. برخلاف یهودیان خیبر و مردم مکه، آنان به زندگی در بیابان و پراکنده بودن در نقاط گوناگون علاقه داشتند، از این رو مهار کردنشان دشوار بود و انجام لشکرکشی‌های بازدارنده علیه ایشان بی‌ثمر. با این حال پیامبر ﷺ تصمیم گرفت به این وضع ناپذیرفتنی پایان دهد و مسلمانان اطراف خود را فراخواند تا برای یک لشکرکشی قاطع علیه آن شورشیان مزاحم آماده شوند. در همین هنگام به ایشان خبر رسید که بنی محارب و بنی ثعلبه از قبیله غطفان در حال گردآوری سپاه برای رویارویی با مسلمانان هستند. پیامبر ﷺ با ۴۰۰ یا ۷۰۰ مرد به سوی نجد حرکت کرد، پس از آنکه ابوذر را - در روایتی دیگر عثمان بن عفان را - در مدت غیبت خود مسئول رسیدگی به امور مدینه قرار داد. جنگجویان مسلمان به عمق سرزمین ایشان نفوذ کردند تا به جایی به نام نخله رسیدند؛ در آنجا با برخی بادیه‌نشینان غطفان روبه‌رو شدند، اما جنگی رخ نداد، زیرا آنان پذیرفته بودند که با مسلمانان آشتی کنند. پیامبر ﷺ در همان روز مسلمانان را در نماز خوف امامت داد. بخاری از ابوموسی اشعری روایت کرده است که آنان همراه با رسول خدا ﷺ به سفری جنگی رفتند. «ما شش نفر بودیم و تنها یک شتر داشتیم که نوبتی بر آن سوار می‌شدیم. پاهایمان زخمی شده بود. پاهای من چنان آسیب دیده بود که ناخن‌هایم کنده شد. از این رو پاهایمان را با پارچه‌های پاره‌شده بستیم، و به همین سبب این غزوه را ذات الرقاع (یعنی غزوه پارچه‌های وصله‌دار) نامیدند.»

Having subdued two powerful sides of the Confederates coalition, the Prophet peace be upon him started preparations to discipline the third party, i.e. the desert bedouins, who took Najd for habitation, and continued in their usual practices of looting and plundering. Unlike the Jews of Khaibar and people of Makkah, they had a liking for living in the wilderness dispersed in scattered spots, hence the difficulty of bringing them under control, and the futility of carrying out deterrent campaigns against them. However, the Prophet peace be upon him was determined to put an end to this unacceptable situation and called the Muslims around him to get ready to launch a decisive campaign against those harassing rebels. Meanwhile it was reported to him that Bani Muharib and Banu Tha'lbah of the Ghatfan tribe were gathering army in order to encounter the Muslims. The Prophet peace be upon him proceeded towards Najd at the head of 400 or 700 men, after he had mandated Abu Dhar - in another version, 'Uthman bin 'Affan - to dispose the affairs of Madinah during his absence. The Muslim fighters penetrated deep into their land until they reached a spot called Nakhlah where they came across some bedouins of Ghatfan, but no fighting took place because the latter had agreed to go into reconciliation with the Muslims. The Prophet peace be upon him led his followers that day in a prayer of fear. Al-Bukhari, on the authority of Abu Musa Al-Ash'ari, narrated that they set out on an expedition with the Messenger of Allâh peace be upon him. "We were six in number and had (with us) only one camel which we rode turn by turn. Our feet were injured. My feet were so badly injured that my nails came off. We, therefore, bandaged our feet with rags, so this expedition was called Dhat-ur-Riqa' (i.e. the expedition of rags.)".

جابر روایت می‌کند: در جریان غزوه ذات الرقاع، به درخت سرسبزی رسیدیم که پیامبر ﷺ زیر آن نشسته بود و خود را از آفتاب سوزان در سایه قرار داده بود. دیگران برای پناه گرفتن از گرما این‌سو و آن‌سو پراکنده شدند. پیامبر ﷺ پس از آن‌که شمشیرش را به درخت آویخت، کمی خوابید. در این میان مشرکی آمد، شمشیر را گرفت و از نیام بیرون کشید.

Jabir narrated: In the course of Dhat-ur-Riqa' expedition, we came to a leafy tree where the Prophet peace be upon him sat shading himself off the burning sun. The others dispersed here and there seeking shelter from heat. The Prophet peace be upon him had a short nap after he had hung his sword on the tree. A polytheist, meanwhile came, seized the sword and unsheathed it.

پیامبر ﷺ از خواب بیدار شد و دید که شمشیرش در دست آن مرد برهنه است. آن بادیه‌نشین در حالی که پیامبر ﷺ آن هنگام بی‌سلاح بود، از او پرسید: «اکنون چه کسی تو را از کشتنت بازخواهد داشت؟» پیامبر ﷺ در پاسخ فرمود: «الله.» در روایتی دیگر چنین آمده است که پیامبر ﷺ شمشیر را هنگامی که از دست آن مرد افتاده بود برداشت، و آن مرد گفت: «تو (ای پیامبر ﷺ) بهترین کسی هستی که شمشیر را در دست دارد.» پیامبر ﷺ از آن مرد پرسید که آیا شهادت می‌دهد که جز الله معبودی نیست و محمد ﷺ فرستادهٔ اوست؟ آن عرب پاسخ داد که هرگز با او نخواهد جنگید و هم‌پیمان کسانی که با مسلمانان می‌جنگند نخواهد شد. پیامبر ﷺ آن مرد را آزاد کرد و او را به سوی قومش بازگرداند تا به ایشان بگوید که بهترین فرد از میان همهٔ مردم را دیده است.

The Prophet peace be upon him woke up to find his sword drawn in the man's hand. The bedouin here asked the Prophet (unarmed then): "Who would hold me back from killing you now?" The Prophet peace be upon him then answered: "It is Allâh." In another version, it was reported that the Prophet peace be upon him took the sword when it had fallen down and the man said: "You (the Prophet) are the best one to hold a sword." The Prophet peace be upon him asked the man if he would testify to the Oneness of Allâh and the Messengership of Muhammad. The Arabian answered that he would never engage in a fight against him, nor would he ally people fighting the Muslims. The Prophet peace be upon him set the man free and let him go to his people to say to them that he had seen the best one among all people.

ایک عرب عورت اس جنگ کے سلسلے میں قیدی بنا لی گئی۔ اس کے شوہر نے یہ خبر سنی تو قسم کھائی کہ وہ اس وقت تک نہیں رکے گا جب تک کسی مسلمان کا خون نہ بہا دے۔ رات کے وقت چھپ کر وہ مسلمانوں کے پڑاؤ کی طرف بڑھا، جہاں اس نے دو پہرے داروں کو دیکھا جو مسلمانوں کو کسی بھی ہنگامی صورتِ حال سے خبردار کرنے کے لیے متعین تھے۔ اس نے پہلے پہرے دار، عباد بن بشر پر تیر چلایا، جو نماز میں مشغول تھے، مگر وہ نماز نہ توڑے، بس تیر کو کھینچ کر نکال دیا۔ پھر تین اور تیر ان پر لگے، لیکن انہوں نے اپنی نماز نہ توڑی۔ جب انہوں نے سلام پھیرا تو اپنے ساتھی عمار بن یاسر ؓ کو جگایا، جنہوں نے شکوہ کیا کہ تم نے مجھے پہلے کیوں نہیں جگایا؟ تو انہوں نے جواب دیا کہ میں ایک سورت کے درمیان میں تھا اور اسے چھوڑنا پسند نہیں کیا۔

A woman from the Arabians was taken prisoner in the context of this battle. Her husband, on hearing the news, swore he would never stop until he had shed the blood of a Muslim. Secretly at night, he approached the camp of the Muslims when he saw two sentries stationed there to alert the Muslims against any emergency. He shot the first one, Abbad bin Bishr, who was observing prayer, with an arrow but he did not stop prayer, he simply pulled it out. Then he was shot by three other arrows but would not interrupt his prayer. After he had done the closing salutations, he awakened his companion 'Ammar bin Yasir, who remonstrated that he should have alerted him to which the latter replied that he was half way through a Chapter and did not like to interrupt it.

پیروزی در غزوهٔ ذات الرقاع تأثیری عظیم بر همهٔ عرب‌ها گذاشت. این پیروزی ترس را در دل‌هایشان انداخت و آنان را چنان ناتوان ساخت که نتوانستند با جامعهٔ مسلمان در مدینه درافتند. آنان به وضع موجود تن دادند و خود را تسلیم شرایط جدید ژئوپلیتیکی کردند که به سود آیین نوین کار می‌کرد. برخی از ایشان حتی اسلام آوردند و در فتح مکه و نبرد حنین به‌طور فعال شرکت جستند و سهم شایستهٔ خود را از غنایم جنگی دریافت کردند. از آن زمان به بعد، ائتلاف سه‌جانبهٔ ضداسلامی سرکوب شد و صلح و امنیت حاکم گردید. مسلمانان سپس به جبران هرگونه عدم توازن سیاسی و پر کردن شکاف‌های کوچکی پرداختند که هنوز هم اینجا و آنجا موجب ناآرامی می‌شدند، در برابر موج بزرگ اسلامی‌سازی که تمام آن منطقه را فراگرفته بود. در این زمینه می‌توان به برخی از این درگیری‌های پراکندهٔ جزئی اشاره کرد که به‌روشنی بر قدرت روزافزون جامعهٔ مسلمان دلالت داشتند.

The victory at the expedition of Dhat-ur-Riqa' had a tremendous impact on all the Arabians. It cast fear into their hearts and rendered them too powerless to antagonize the Muslim society in Madinah. They began to acquiesce in the prevailing situation and resigned themselves to new geo-political conditions working in favour of the new religion. Some of them even embraced Islam and took an active part in the conquest of Makkah and the battle of Hunain, and received their due shares of the war booty. From that time onward, the anti-Islam tripartite coalition had been subdued, and peace and security prevailed. The Muslims, then started to redress any political imbalance and fill in the small gaps that still triggered unrest here and there in the face of the great drive of Islamization that enveloped the whole area. We could in this context mention some of these incidental skirmishes which pointed markedly to the ever-growing power of the Muslim society.

• ۱. دسته‌ای به فرماندهی غالب بن عبدالله اللیثی در ماه صفر یا ربیع الاول سال ۷ هجری اعزام شد تا رفتار تحریک‌آمیز بنی الملوح را سرکوب کند. مسلمانان توانستند شمار زیادی از سربازان دشمن را بکشند و غنیمت فراوانی به دست آورند. ارتش بزرگی از مشرکان به دنبال آنان شتافت، اما سیلاب‌ها مانع تعقیب شد و مسلمانان با امنیت بازگشتند.

• 1. A platoon headed by Ghalib bin 'Abdullah Al-Laithi in Safar or in Rabi' Al-Awwal 7 A.H. was despatched to muffle the provocative behaviour of Bani Al-Muluh. The Muslims managed to kill a large number of the enemy soldiers and captured a great deal of booty. A large army of polytheists rushed in their heel but floods hindered the pursuit, and the Muslims managed to withdraw in safety.

۲. عمر بن الخطاب، در رأس گروهی سی‌نفره از سربازان، در ماه شعبان سال هفتم هجری به مکانی به نام تُربه رفت تا مردم هوازن را ادب کند. او هنوز به محل سکونتشان نرسیده بود که آنان برای نجات جانشان گریختند.

• 2. 'Umar bin Al-Khattab, at the head of a 30-soldier group, set out to a spot called Turbah in Sha'ban 7 A.H. to discipline the people of Hawazin. He no longer arrived at their habitation that they fled for their lives.

۳۔ سی مردان به سرکردگی بشیر بن سعد انصاری در ماه شعبان سال هفتم هجری به سوی بنی مره در منطقه فدک رهسپار شدند. او شمار زیادی از دشمن را کشت و مقدار زیادی از شترها و چهارپایان آنان را به غنیمت گرفت. در راه بازگشت، دشمن نیروهای خود را گرد آورد و شبانگاه به مسلمانان رسید. آنان بشیر و یارانش را با تیرباران کردند و همه مسلمانان را جز بشیر کشتند. بشیر به فدک پناه برد و تا بهبود یافتن زخمهایش نزد یهودیان آنجا ماند.

• 3. Thirty men with Basheer bin Sa'd Al-Ansari headed for Bani Murrah in Sha'ban 7 A.H. in Fadak area. He killed a large number of the enemy and seized a lot of their camels and cattle. On his way back, the enemy gathered up forces and overtook the Muslims at night. They showered Basheer and his men with arrows, and killed all the Muslims except Basheer, who took refuge in Fadak and stayed with the Jews there until his wounds healed.

• ۴. غالب بن عبدالله اللیثی با دسته‌ای ۱۳۰ نفره در رمضان سال ۷ هجری به بنی عوال و بنی عبد بن ثعلبه حمله کرد. آنان عده‌ای از دشمن را کشتند و شتران و چارپایان آنان را به غنیمت گرفتند. اسامه بن زید، مرداس بن نهیک، یک مشرک را کشت، اما پس از آنکه او شهادت به یگانگی خداوند را بر زبان آورده بود. درباره این واقعه پیامبر ﷺ خطاب به اصحاب خود فرمود: «آیا قلب او را می‌شکافتید تا بدانید راستگوست یا دروغگو؟»

• 4. Ghalib bin 'Abdullah Al-Laithi at the head of a platoon of 130 men launched an attack against Bani 'Awâl and Bani 'Abd bin Tha'lbah in Ramadan 7 A.H. They killed some of the enemy's men and captured their cattle and camels. 'Usama bin Zaid killed Mardas bin Nahik, a polytheist, but after he had pronounced the testimony of Allâh's Oneness to which incident the Prophet peace be upon him commented addressing his Companions: "Would you rip open his heart to discern whether he is truthful or a liar?".

• ۵. گروهی متشکل از سی سوار به سرکردگی عبدالله بن رواحه به سوی خیبر حرکت کردند، زیرا خبر رسیده بود که اسیر (یا بشیر بن رزام) صفوف بنی غطفان را برای حمله به مسلمانان گرد می‌آورد. آنان توانستند آن یهودی را ترغیب کنند که با ایشان به مدینه بیاید، و به او وعده دادند که پیامبر ﷺ او را حاکم خیبر خواهد کرد. در راه بازگشت، سوءتفاهمی پیش آمد که میان دو طرف به نبردی سخت انجامید و در نتیجه اسیر و سی مردی که همراهش بودند کشته شدند.

• 5. A thirty-horseman group headed by 'Abdullah bin Rawaha marched towards Khaibar on reports that Aseer (or Basheer bin Razam) was rallying the ranks of Bani Ghatfan to attack the Muslims: They managed to persuade that Jew to follow them to Madinah encouraging him that the Prophet peace be upon him would institute him as a ruler of Khaibar. On their way back there occurred a sort of misunderstanding that gave rise to fierce fighting between the two parties resulting in the death of Aseer and the thirty men with him.

• ۶. در شوال سال هفتم هجری، بشیر بن سعد انصاری با سیصد جنگجوی مسلمان به سوی یمن و جبار حرکت کرد تا گروه بزرگی از مشرکان را که برای یورش به حومه مدینه گرد آمده بودند سرکوب کند. بشیر و یارانش شبها راه می‌پیمودند و روزها در کمین می‌ماندند تا به مقصد برسند. مشرکان با شنیدن خبر آمدن مسلمانان گریختند و غنیمت فراوانی بر جای گذاشتند، همراه با دو مرد که پس از ورود به مدینه اسلام آوردند. • ۷. در سال هفتم هجری، اندکی پیش از عمرۀ القضاء، مردی به نام جَشْم بن معاویه به محلی به نام غَبَّہ آمد و می‌خواست قبیلۀ قیس را گرد آورد و آنان را به جنگ با مسلمانان ترغیب کند. پیامبر ﷺ با شنیدن این خبرها، ابو حَدْرَد را با دو مرد دیگر فرستاد تا وضعیت را بررسی کند. ابو حَدْرَد با تدبیری هوشمندانه توانست دشمن را شکست دهد و شمار زیادی از چهارپایان آنان را به اسارت درآورد.

• 6. In Shawwal 7 A.H., Basheer bin Sa'd Al-Ansari marched towards Yemen and Jabar at the head of 300 Muslim fighters to subdue a large mob of polytheists who gathered to raid the outskirts of Madinah. Basheer and his men used to march at night and lurk during the day until they reached their destination. Having heard about the advent of the Muslims, the polytheists fled away leaving behind them a large booty and two men who later embraced Islam on arrival in Madinah. • 7. In the year 7 A.H., shortly before the Compensatory 'Umrah (lesser pilgrimage), a man called Jashm bin Mu'awiyah came to a spot called Ghabah where he wanted to gather the people of Qais and entice them into fighting the Muslims. The Prophet peace be upon him, on hearing these reports, despatched Abu Hadrad with two men to see to the situation. Abu Hadrad, through a clever strategy, managed to rout the enemy and capture a lot of their cattle.

هنگامی که ماه ذوالقعده در پایان سال هفتم هجری نزدیک شد، پیامبر ﷺ به قوم خود، و به ویژه به کسانی که شاهد پیمان صلح حدیبیه بودند، فرمان داد که برای انجام عمره (عمرهٔ کوچک) آماده شوند. او با دو هزار مرد، به همراه برخی زنان و کودکان و شصت شتر برای قربانی، به سوی حرم مقدس در مکه روانه شد. مسلمانان به سبب ترس از نیرنگ قریشیان، سلاح خود را با خود برداشتند، اما آن را نزد گروهی دویست نفره در مکانی حدود هشت مایلی مکه گذاشتند. آنان با شمشیرهای در غلاف وارد شهر شدند، در حالی که پیامبر ﷺ بر شترماده‌اش، القصواء، پیشاپیش آنان بود و یاران گردآگردش با توجه تمام به او نگاه می‌کردند و همه می‌گفتند: «لبیک! ای خدا، در خدمت توام!» قریشیان آن مکان را ترک کرده و به خیمه‌های خود بر تپه‌های مجاور عقب نشسته بودند. مسلمانان طواف معمول را با نشاط و شتاب انجام دادند؛ و به توصیه پیامبر ﷺ، کوشیدند در طواف خود قوی و استوار به نظر آیند، زیرا مشرکان شایع کرده بودند که آنان به سبب تب یثرب (مدینه) نیروی خود را از دست داده‌اند. به آنان فرمان داده شد که در سه دور نخست بدوند و در دورهای باقی‌مانده راه بروند. در این میان، مکیان بر فراز کوه قعیقعان صف کشیده بودند و مسلمانان را می‌نگریستند، در حالی که از دیدن نیرو و فداکاری ایشان زبانشان بند آمده بود. هنگامی که وارد حرم مقدس شدند، عبدالله بن رواحه پیشاپیش پیامبر ﷺ راه می‌رفت و این شعر را می‌خواند:

When Dhul Qa'da month approached towards the close of the seventh year A.H., the Prophet peace be upon him ordered his people, and the men who witnessed Al-Hudaibiyah Truce Treaty in particular, to make preparations to perform 'Umrah (lesser pilgrimage). He proceeded with 2000 men besides some women and children, and 60 camels for sacrifice, to visit the Holy Sanctuary in Makkah. The Muslims took their weapons with them fearing the treachery of the Quraishites, but left them with a party of two hundred men at a place some eight miles from Makkah. They entered the city with the swords in their scabbards, with the Prophet peace be upon him at their head on his she-camel, Al-Qaswa', while the surrounding Companions attentively focusing their look on him, all saying: "Here I am! at Your service O Allâh!" The Quraishites had left the place and retired to their tents on the adjoining hills. The Muslims performed the usual circumambulation vigorously and briskly; and on recommendation by the Prophet peace be upon him they did their best to appear strong and steadfast in their circumambulation as the polytheists had spread rumours that they were weak because the fever of Yathrib (Madinah) had sapped their strength. They were ordered to run in the first three rounds and then walk in the remaining ones. The Makkans meanwhile aligned on the top of Qu'aiqa'an Mount watching the Muslims, tongue-tied at witnessing their strength and devotion. When they entered the Holy Sanctuary, 'Abdullah bin Rawaha walked before the Prophet peace be upon him reciting:

«از سر راهش کنار بروید، ای کافران، راه باز کنید، ما درباره‌ی نزول آن با ضرباتی با شما خواهیم جنگید که سرها را از شانه‌ها جدا می‌کند و دوست را از دوست غافل می‌سازد.» پس از سعی میان دو کوه مکه، صفا و مروه، پیامبر ﷺ همراه با مسلمانان در همین مروه توقف کردند تا قربانی‌ها را ذبح کنند و سرهای خود را بتراشند.

این مهم‌ترین و سخت‌ترین نبردی بود که در زمان حیات پیامبر خدا ﷺ رخ داد، مقدمه و پیش‌درآمدی بر فتوحات بزرگ در سرزمین مسیحیان. این نبرد در جمادی الاولی سال هشتم هجری، برابر با سپتامبر ۶۲۹ میلادی روی داد. مؤته روستایی است که در مرزهای سوریه‌ی جغرافیایی قرار دارد.

It was the most significant and the fiercest battle during the lifetime of the Messenger of Allâh peace be upon him, a preliminary and a prelude to the great conquests of the land of the Christians. It took place in Jumada Al-Ula 8 A.H. / September 629 A.D. Mu'tah is a village that lies on the borders of geographical Syria.

پیامبر ﷺ، الحارث بن عُمیر الأزدی را برای رساندن نامهای به حاکم بُصری فرستاده بود. در راه، شُرَحْبیل بن عَمرو الغَسّانی، والی بَلقاء و متحد نزدیک قیصر، امپراتور بیزانس، سر راه او را گرفت. الحارث را بستند و شُرَحْبیل غَسّانی او را گردن زد. کشتن فرستادگان و پیکها در آن روزگار بزرگترین جنایت شمرده میشد و به حد اعلان جنگ میرسید. پیامبر ﷺ با شنیدن این خبر بسیار آشفته شد و فرمان داد لشکری بزرگ به شمار سه هزار مرد آماده و به سوی شمال اعزام شود تا متجاوزان را تنبیه کند. این بزرگترین لشکر مسلمانان بود که تا آن زمان به این گستردگی بسیج نشده بود، جز در جریان نبرد احزاب.

The Prophet peace be upon him had sent Al-Harith bin 'Umair Al-Azdi on an errand to carry a letter to the ruler of Busra. On his way, he was intercepted by Sharhabeel bin 'Amr Al-Ghassani, the governor of Al-Balqa' and a close ally to Caesar, the Byzantine Emperor. Al-Harith was tied and beheaded by Al-Ghassani. Killing envoys and messengers used to be regarded as the most awful crime, and amounted to the degree of war declaration. The Prophet peace be upon him was shocked on hearing the news and ordered that a large army of 3000 men be mobilized and despatched to the north to discipline the transgressors. It was the largest Muslim army never mobilized on this scale except in the process of the Confederates Battle.

زید بن حارثہ کو لشکر کی قیادت سونپی گئی۔ اگر وہ شہید ہو جاتے تو جعفر بن ابی طالب ان کی جگہ لیتے، اور اگر جعفر بھی شہید ہو جاتے تو عبداللہ بن رواحہ ان کے جانشین ہوتے۔ ایک سفید جھنڈا بلند کیا گیا اور زید کے حوالے کیا گیا۔

Zaid bin Haritha was appointed to lead the army. Ja'far bin Abi Talib would replace him if he was killed, and 'Abdullah bin Rawaha would succeed Ja'far in case the latter fell. A white banner was raised and handed over to Zaid.

پیامبر ﷺ توصیه کرد که آنان به محل قتل حارث بروند و مردم را به پذیرش اسلام دعوت کنند. اگر مردم به این دعوت پاسخ مثبت دهند، جنگی در نمی‌گرفت؛ در غیر این صورت، جنگ با ایشان تنها راه باقی‌مانده بود. ایشان به آنان دستور داد: «با کافران به نام الله بجنگید، پیمان را نشکنید، و هرگز به خیانت دست نزنید. در هیچ شرایطی نوزاد، زن، پیرمرد فرتوت یا عابد گوشه‌نشین کشته نشود؛ همچنین نه درختان بریده شوند و نه خانه‌ها ویران گردند.» در پایان آماده‌سازی‌های نظامی، مردم مدینه گرد آمدند و با لشکر وداع کردند. در آن لحظه، عبدالله بن رواحه به گریه افتاد و چون از او پرسیدند که چرا می‌گرید، سوگند یاد کرد که این گریه نه از عشق به این دنیا و نه از شیفتگی به زرق و برق زندگی است، بلکه به خاطر سخنان الله درباره آتش است که از پیامبر ﷺ شنیده که آن را تلاوت می‌فرمود.

ذات السلاسل مکانی است که ده روز راه به سمت شمال مدینه قرار دارد. گفته شده که مسلمانان در محلی که چاهی با آب به نام «سلسل» داشت فرود آمدند، و از همین رو این منطقه «ذات السلاسل» نامیده شد. با توجه به پیمان میان قبایل عرب در مرزهای شام و رومیان بیزانس، پیامبر ﷺ اقدام فوری به انجام یک مانور حساب‌شده را ضروری دانست که بتواند با آن بادیه‌نشینان را به نوعی هماهنگی برساند و در عین حال آنان را از رومیان جدا کند. برای اجرای این طرح، عمرو بن العاص را برگزید که مادربزرگ پدری‌اش از بلی، قبیله‌ای ساکن در آن منطقه، بود. این انگیزه، همراه با تحرکات نظامی تحریک‌آمیز از سوی بنی قضاعه، باعث شد این حمله پیشگیرانه که در جمادی الثانیه سال هشتم هجری آغاز شد، به وقوع بپیوندد.

Dhat As-Salasil is a spot situated ten days' walk north of Madinah. The Muslims are said to have encamped in a place with a well of water called Salsal, hence the terminology Dhat As-Salasil. In view of the alliance between the Arabian tribes on the borders of Syria and the Byzantines, the Prophet peace be upon him deemed it of top urgency to carry out a wisely-planned manoeuvre that might bring about a state of rapport with those bedouins, and would at the same time detach them from the Byzantines. For the implementation of this plan, he chose 'Amr bin Al-'As, whose paternal grandmother came from Bali, a tribe dwelling in that area. This motive in mind, combined with provocative military movements, by Bani Quda'a, precipitated this preemptive strike which started in Jumada Ath-Thaniya, 8 A.H.

عمرو بن العاص را پرچمی سفید با علمی سیاه همراه با آن اعطا شد. او با ۳۰۰ نفر از مهاجران و انصار، که سوارهای سی نفره او را یاری می‌کردند، به راه افتاد و به او توصیه شد که از قبایل بَلی، عُذره و بَلقَین یاری بخواهد. او شبانه حرکت می‌کرد و روزها در کمین می‌نشست. هنگامی که به خطوط دشمن نزدیک شد و گردآمدن انبوه نیروهای آنان را دید، از مدینه نیروی کمکی درخواست کرد و اینان به محل رسیدند؛ در رأس آنان ابوعبیده بن الجراح با ۲۰۰ نفر دیگر و نیز گروه‌های دیگری بودند که ابوبکر و عمر بن الخطاب نیز در میان آنان بودند. به همه آنان دستور اکید داده شد که همکاری کنند، هماهنگ عمل نمایند و هرگز جای اختلاف باقی نگذارند. در ظهر، ابوعبیده خواست امامت نماز را بر مسلمانان بر عهده گیرد، اما عمرو با این استدلال مخالفت کرد که او تنها برای یاری آمده است و امامت نماز به عمرو سپرده شده است.

'Amr bin Al-'As was awarded a white flag with a black banner to go with it. He set out at the head of 300 Emigrants and Helpers assisted by a cavalry of 30 men, and was recommended to seek help from Bali, 'Udhra and Balqain tribes. He used to march at night and lurk during the day. On approaching the enemy lines and realizing the large build up of men, he sent for reinforcements from Madinah, and these arrived on the spot headed by Abu 'Ubaidah bin Al-Jarrah leading further 200 men as well as other platoons including Abu Bakr and 'Umar bin Al-Khattab. All of them were given strict orders to cooperate, work in harmony and never leave any area for disagreement. At noon, Abu 'Ubaidah wanted to lead the Muslims in prayer, but 'Amr objected on grounds that the former came only to assist, and leadership in prayer was given to 'Amr.

ابن القیّم فتح مکّہ را بزرگترین فتحی توصیف کرده است که خداوند به وسیله آن دین، پیامبرش، لشکریان و گروه راستگوی او را گرامی داشت. از این راه، خانه محترم [کعبه] را که مردم برای راهنمایی به آن رو می‌آورند، رهایی بخشید. این رویداد، بزرگترین واقعهٔ مبارک در آسمان و زمین بود. این فتح، مقدمهٔ مهمی برای دورانی تازه بود که در آن، گسترش بزرگ اسلام و ورود گروه‌های انبوه مردم به آیین اسلام رخ می‌داد. همچنین، چهره‌ای همواره درخشان و منبعی بسیار تابناک از الهام برای تمام زمین فراهم آورد.

Ibn Al-Qaiyim described the conquest of Makkah as the greatest one by which Allâh honoured His religion, Messenger, soldiers and honest party. He thereby rescued the Sacred House, whose guidance all people seek. It was the greatest propitious event in heaven and on earth. It was the most significant prelude to a new era that was to witness the great march of Islamization and the entry of people into the fold of Islam in huge hosts. It provided an ever shining face and a most glowing source of inspiration to the whole earth.

بر اساس مفاد پیمان حدیبیه، به قبایل عرب این اختیار داده شد که با هر یک از دو طرف، یعنی مسلمانان یا قریش، که بخواهند، هم‌پیمان شوند. اگر به یکی از این قبایل تعرضی می‌شد، طرفی که آن قبیله با او هم‌پیمان بود، حق داشت به دفاع و انتقام برخیزد. در نتیجه، بنی بکر به قریش پیوست و خزاعه با پیامبر ﷺ هم‌پیمان شد. آنان مدتی در صلح زیستند، اما انگیزه‌های پنهانی که ریشه در دوران جاهلیت داشت و با آتش بی‌خاموش کینه‌جویی برافروخته می‌شد، دوباره به درگیری انجامید. بنی بکر، بی‌توجه به مفاد پیمان، در شعبان سال هشتم هجری در محلی به نام الوتیر به بنی خزاعه حمله کرد. قریش نیز با استفاده از تاریکی شب، با مرد و سلاح به یاری بنی بکر شتافت. قبیله خزاعه که تحت فشار دشمنان قرار گرفته بود، به حرم پناه برد، اما در آنجا نیز جانشان در امان نماند و برخلاف همه سنت‌های پذیرفته‌شده، نوفل، رئیس بنی بکر، در منطقه مقدس، جایی که نباید خونی ریخته شود، آنان را تعقیب کرد و دشمنانش را قتل‌عام نمود.

According to the terms of the treaty of Hudaibiyah, the Arab tribes were given the option to join either of the parties, the Muslims or Quraish, with which they desired to enter into treaty alliance. Should any of these tribes suffer aggression, then the party to which it was allied would have the right to retaliate. As a consequence, Banu Bakr joined Quraish, and Khuza'ah joined the Prophet peace be upon him. They thus lived in peace for sometime but ulterior motives stretching back to pre-Islamic period ignited by unabated fire of revenge triggered fresh hostilities. Banu Bakr, without caring a bit for the provisions of the treaty, attacked Banu Khuza'ah in a place called Al-Wateer in Sha'ban, 8 A.H. Quraish helped Banu Bakr with men and arms taking advantage of the dark night. Pressed by their enemies, the tribesmen of Khuza'ah sought the Holy Sanctuary, but here too, their lives were not spared, and, contrary to all accepted traditions, Nawfal, the chief of Banu Bakr, chasing them in the sanctified area - where no blood should be shed - massacred his adversaries.

هنگامی که طرف متضرر از متحدان مسلمانش دادخواهی کرد، پیامبر ﷺ به عنوان رهبرشان، جبرانی فوری را مطالبه کرد، نه تنها به سبب نقض پیمان، بلکه همچنین به سبب کشتن مردانی که با او در منطقه‌ی حرم متحد بودند. سه خواسته مطرح شد که پذیرش هر یک از آن‌ها الزامی بود.

When the aggrieved party sought justice from their Muslim allies, the Prophet peace be upon him, as their leader, demanded an immediate redress for not only violating the treaty but also slaying men allied to him in the sanctified area. Three demands were made, the acceptance of any one of them was imperative:

• الف) پرداخت دیه (خون‌بها) برای کشته‌شدگان قبیلهٔ خزاعه،

• a) to pay blood money for the victims of Khuza'ah,.

• ب) که پیمان خود با بنی بکر را فسخ کنند؛ یا.

• b) to terminate their alliance with Banu Bakr; or.

از طریق الطبری روایت شده که رسول‌الله ﷺ سه روز پیش از رسیدن خبر نقض پیمان، به عایشه رضی‌الله عنها، همسرش، دستور داد تا آماده‌سازی‌هایی را انجام دهد که ویژهٔ بیرون رفتن برای جنگ است. ابوبکر در این میان وارد شد و از عایشه رضی‌الله عنها پرسید که موضوع چیست، و با شگفتی از آماده‌سازی‌هایی که انجام می‌شد پرسید، زیرا به گفتهٔ او این زمان معمول جنگ نبود. عایشه پاسخ داد که از موضوع خبری ندارد. صبح روز سوم، عمرو بن سالم الخزاعی همراه با چهل سوار آمد تا پیامبر ﷺ را از وضعیت قومش آگاه سازد و از مسلمانان برای انتقام یاری بخواهد. آنگاه مردم مدینه دانستند که قریش پیمان را نقض کرده است. بدیل به دنبال عمرو آمد و سپس ابوسفیان، و خبر به‌طور قطعی تأیید شد.

On the authority of At-Tabari, the Messenger of Allâh peace be upon him asked 'Aishah رضي الله عنها, his spouse three days prior to receiving news relating to breaching of covenant, to make preparations peculiar to marching out for war. Abu Bakr, meanwhile, came in and asked 'Aishah رضي الله عنها what the matter was, showing surprise at the preparations being made as it was not, as he said, the usual time for war. She replied that she had no idea. On the morning of the third day 'Amr bin Sâlim Al-Khuza'i arrived in the company of forty horsemen to brief the Prophet peace be upon him on the plight of his people and seeking the Muslims' help for retaliation. People of Madinah then got to know that Quraish had breached the covenant. Budail followed 'Amr, and then Abu Sufyan and the news was unequivocally confirmed.

به منظور حفظ کامل خبر نداشتن از نیات نظامی‌اش، پیامبر ﷺ دسته‌ای هشت‌نفره به فرماندهی قتادة بن ربعی را در ماه رمضان سال هشتم هجری به سوی «إضم» که در فاصله‌ای اندک از مدینه قرار داشت اعزام کرد، تا توجه مردم را منحرف سازد و هدف اصلی‌ای را که به آن مشغول بود پنهان نگه دارد.

With view of securing a complete news black-out concerning his military intentions, the Prophet peace be upon him despatched an eight-men platoon under the leadership of Qatadah bin Rab'i in the direction of Edam, a short distance from Madinah, in Ramadan 8 A.H., in order to divert the attention of people and screen off the main target with which he was preoccupied.

در همه جا چنان بیم و هراس وجود داشت که حاطب، یکی از مورد اعتمادترین یاران پیامبر ﷺ، پنهانی زنی پیام‌رسان را با نامه‌ای به مکه فرستاد که در آن از حمله‌ی در پیش‌رو خبر داده بود. پیامبر ﷺ از آسمان از کار حاطب آگاه شد و علی و مقداد را با دستور فرستاد تا به دنبال آن زن بروند. آنان به پیام‌رساننده رسیدند و پس از جست‌وجوی طولانی، نامه را که با دقت در گیسوانش پنهان شده بود، یافتند. پیامبر ﷺ حاطب را احضار کرد و از او پرسید چه چیزی او را به این کار واداشته است. او پاسخ داد: «ای فرستاده‌ی خدا ﷺ! من با قریش هیچ پیوند خونی ندارم؛ تنها نوعی دوستی میان آنان و من وجود دارد. خانواده‌ام در مکه است و کسی نیست که از آن نگهداری کند یا از آن پشتیبانی نماید. وضع من با وضع مهاجرانی که خانواده‌هایشان به سبب پیوند خونی با قریش در امان‌اند، تفاوت آشکاری دارد. احساس کردم که چون با آنان خویشاوند نیستم، باید برای امنیت فرزندانم با نیکی کردن به آنان، سپاس ایشان را به دست آورم. به خدا سوگند که این کار را از روی ارتداد و دست کشیدن از اسلام نکرده‌ام. تنها به سبب ملاحظاتی که هم‌اکنون توضیح دادم، چنین کردم.»

در همان روز، پیامبر ﷺ به خانه‌ی ام هانی وارد شد و در آنجا غسل کرد و نماز فتح را ادا نمود. ام هانی دو تن از خویشاوندان مشرکِ مکی‌اش را در خانه‌ی خود پناه داده بود، و به‌خاطر این کار، پیامبر ﷺ از او حمایت نمود.

On that very day, the Prophet peace be upon him entered 'Umm Hani's house where he washed and offered prayers of victory. 'Umm Hani had sheltered two Makkan relatives of hers in her house in which act she was granted support by the Prophet peace be upon him.

خونِ نُه جنایتکارِ سرسخت، حتیٰ زیرِ پردههای کعبه، مباح اعلام شد۔ با این همه، تنها چهار نفر از ایشان کشته شدند و بقیه به دلایل گوناگون بخشیده شدند۔ از کسانی که کشته شدند، می‌توان از عبدالعُزّیٰ بن خَطَل یاد کرد که مسلمان شده بود و سپس به همراهی یکی از انصار مأمور جمع‌آوری زکات شد۔ همراه آن دو، غلامی نیز بود۔ عبداللہ در خشمی ناگهانی، بر سرِ یک اختلافِ ناچیز، غلامِ انصاری را کشت و به‌عنوان مرتد به اعراب مشرک پیوست۔ او هرگز از این جنایتِ هولناک پشیمان نشد، بلکه دو زن خواننده را به کار گرفت و آنان را برانگیخت تا درباره‌ی پیامبر ﷺ به طعن و تمسخر آواز بخوانند۔ مرد دیگری که کشته شد، مِقْیَس بن صَبابه بود۔ او مسلمان بود۔ یکی از انصار به‌طور اتفاقی برادرش هِشام را کشت۔ پیامبر ﷺ ترتیبی داد که دیهٔ خون به او پرداخت شود و او آن را پذیرفت۔ اما روحیهٔ انتقام‌جوی او هرگز آرام نگرفت، پس آن انصاری را کشت و به‌عنوان مرتد به مکه رفت۔ به همین ترتیب، حُوَیرِث و یک زن خواننده نیز به مرگ محکوم شدند۔ از سوی دیگر، تلاش فراوانی برای بخشیدن مردم صورت گرفت۔ عِکرِمه بن ابی جهل، که در هنگام ورود به مکه به دستهٔ خالد حمله کرده بود، بخشوده شد۔ وحشی، قاتل حمزه، عموی پیامبر ﷺ، و هند، که جگر او را جویده بود، نیز مورد عفو بزرگوارانهٔ پیامبر ﷺ قرار گرفتند۔ همین رفتار بخشندهانه درباره‌ی هَبّار نیز اعمال شد که در راه مکه به مدینه، دختر پیامبر ﷺ را با نیزه مورد حمله قرار داده بود، به گونه‌ای که او سرانجام بر اثر جراحات کشنده درگذشت۔

Shedding blood of nine arch-criminals was declared lawful even under the curtains of Al-Ka'bah. Nevertheless, only four of them were killed while the others were pardoned for different reasons. As for those who were killed, mention could be made of 'Abdul 'Uzza bin Khatal who had become a Muslim and then deputed to collect alms-tax in the company of a Helper. They had also a slave with them. 'Abdullah, in a fit of rage, killed the Helper's slave on account of a mere trifling dispute, and joined the pagan Arabs as an apostate. He was never repentant at this heinous crime but rather employed two women singers and incited them to sing satirically about the Prophet peace be upon him. The other man who was put to death was Miqyas bin Sababa. He was a Muslim. A Helper accidently killed his brother Hisham. The Prophet peace be upon him had arranged the payment of blood money to him, which he had accepted. His revengeful nature, however, was never appeased, so he killed the Helper and went to Makkah as an apostate. Similarly, Huwairith and one woman singer went to death. On the other hand, every attempt was made to grant pardon to the people. 'Ikrimah bin Abu Jahl, who had attacked Khalid's detachment at the time of the entry into Makkah, was forgiven. To Wahshi, the murderer of Hamzah, the Prophet's uncle, and to Hind, who had chewed his liver, was also extended his generous clemency. The same generous treatment was accorded to Habar who had attacked the Prophet's daughter with a spear, while on her way from Makkah to Madinah, so grievously that she ultimately died of the fatal injuries.