۱. خدیجہ بنت خویلد: در مکہ، پیش از هجرت، خاندان پیامبر ﷺ از خود او و همسرش خدیجہ بنت خویلد تشکیل می‌شد. هنگام ازدواجشان، او بیست و پنج ساله و خدیجہ چهل ساله بود. او نخستین زنی بود که پیامبر ﷺ با او ازدواج کرد. تا زمانی که خدیجہ درگذشت، او تنها همسر پیامبر ﷺ بود. پیامبر ﷺ از خدیجہ پسران و دخترانی داشت. هیچ‌یک از پسرانشان عمر درازی نکردند و همگی درگذشتند. دخترانشان زینب، رقیہ، ام کلثوم و فاطمہ بودند.

1. Khadijah Bint Khuwailid: In Makkah — prior to Hijra — the Prophet’s household comprised him (Peace be upon him) and his wife Khadijah bint Khuwailid. He was twenty-five and she was forty when they got married. She was the first woman he married. She was the only wife he had till she died. He had sons and daughters with her. None of their sons lived long. They all died. Their daughters were Zainab, Ruqaiya, Umm Kulthum and Fatimah.

زینب با پسرعموی مادری‌اش ابوالعاص بن الربیع ازدواج کرد و این پیش از هجرت بود. رقیه و ام کلثوم هر دو به ترتیب با عثمان بن عفان (رضی الله عنه) ازدواج کردند (یعنی پس از درگذشت یکی از خواهرانش، او با دیگری ازدواج کرد). فاطمه با علی بن ابی طالب ازدواج کرد و این در فاصله میان جنگ بدر و احد بود. فرزندانی که فاطمه و علی داشتند حسن، حسین، زینب و ام کلثوم بودند.

• Zainab was married to her maternal cousin Abu Al-‘As bin Al-Rabi‘ and that was before Al-Hijra. Ruqaiya and Umm Kulthum were both married to ‘Uthman bin ‘Affan (May Allah be pleased with him) successively (i.e. he married one after the death of her sister). Fatimah was married to ‘Ali bin Abi Talib; and that was in the period between Badr and Uhud battles. The sons and daughters that Fatimah and ‘Ali had were Al-Hasan, Al-Husain, Zainab and Umm Kulthum.

معروف است که پیامبر ﷺ (که درود خدا بر او باد) به دلایل گوناگون، به طور ویژه مجاز بود که بیش از چهار همسر داشته باشد. همسرانی که او به ازدواج درآورد سیزده نفر بودند. نه نفر از آنان پس از او زنده ماندند. دو نفر در زمان حیات او درگذشتند: خدیجه و ام المساکین (زینب دختر خزیمه)، و افزون بر این دو، دو زن دیگر که با آنان ازدواجی کامل صورت نگرفت.

It is well-known that the Prophet (Peace be upon him) was exceptionally authorized to have more than four wives for various reasons. The wives he married were thirteen. Nine of them outlived him. Two died in his lifetime: Khadijah and the Mother of the poor (Umm Al-Masakeen) — Zainab bint Khuzaima, besides two others with whom he did not consummate his marriage.

2. سودہ بنت زمعہ: پیامبر ﷺ نے ان سے شوال میں، نبوت کے دسویں سال، خدیجہ کی وفات کے چند روز بعد نکاح کیا۔ اس سے پہلے وہ اپنے چچازاد بھائی السکران بن عمرو کے نکاح میں تھیں۔

2. Sawdah bint Zam‘a: He married her in Shawwal, in the tenth year of Prophethood, a few days after the death of Khadijah. Prior to that, she was married to a paternal cousin of hers called As-Sakran bin ‘Amr.

3. عایشه بنت ابی‌بکر: پیامبر ﷺ او را در سال یازدهم بعثت، یک سال پس از ازدواج با سوده، و دو سال و پنج ماه پیش از هجرت به نکاح خود درآورد. هنگام ازدواج، او شش ساله بود. با این حال، پیامبر ﷺ تا ماه شوال، هفت ماه پس از هجرت، با او همبستر نشد، و این در مدینه بود. آن‌گاه او نه ساله بود. او تنها باکره‌ای بود که پیامبر ﷺ با او ازدواج کرد، و محبوب‌ترین انسان نزد ایشان بود. او به عنوان یک زن، داناترین زن در فقه بود.

3. ‘Aishah bint Abu Bakr: He married her in the eleventh year of Prophethood, a year after his marriage to Sawdah, and two years and five months before Al-Hijra. She was six years old when he married her. However, he did not consummate the marriage with her till Shawwal seven months after Al-Hijra, and that was in Madinah. She was nine then. She was the only virgin he married, and the most beloved creature to him. As a woman she was the most learnèd woman in jurisprudence.

4. حفصه بنت عمر بن الخطاب: او ایّم (یعنی بی‌شوهر) بود. شوهر سابقش خُنَیس بن حُذافه السَّهمی بود که در فاصله میان جنگ بدر و جنگ احد درگذشت. پیامبر خدا ﷺ او را در سال سوم هجرت به همسری گرفت.

4. Hafsah bint ‘Umar bin Al-Khattab: She was Aiyim (i.e. husbandless). Her ex-husband was Khunais bin Hudhafa As-Sahmi in the period between Badr and Uhud battles. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) married her in the third year of Al-Hijra.

5. زینب بنت خزیمہ: وہ بنو ہلال بن عامر بن صعصعہ کے قبیلے سے تھیں۔ مسکینوں کے ساتھ ان کی مہربانی اور خیال رکھنے کی وجہ سے ان کی کنیت ام المساکین پڑ گئی تھی۔ وہ عبداللہ بن جحش کی زوجہ تھیں جو احد میں شہید ہوئے تھے۔ ہجرت کے چوتھے سال نبی ﷺ سے ان کا نکاح ہوا، لیکن رسول اللہ ﷺ سے نکاح کے دو یا تین ماہ بعد ہی ان کا انتقال ہو گیا۔

5. Zainab bint Khuzaimah: She was from Bani Hilal bin ‘Amir bin Sa‘sa‘a. Was nicknamed Umm Al-Masakeen, because of her kindness and care towards them. She used to be the wife of ‘Abdullah bin Jahsh, who was martyred at Uhud, was married to the Prophet (Peace be upon him) in the fourth year of Al-Hijra, but she died two or three months after her marriage to the Messenger of Allâh (Peace be upon him).

6. ام سلمہ هند بنت ابی امیہ: وہ ابو سلمہ کی زوجہ تھیں، جو جمادی الآخرہ میں، ہجرت کے چوتھے سال وفات پا گئے۔ رسول اللہ ﷺ نے انہی سے اسی سال شوال میں نکاح فرمایا۔

6. Umm Salamah Hind bint Abi Omaiyah: She used to be the wife of Abu Salamah, who died in Jumada Al-Akhir, in the fourth year of Al-Hijra. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) married her in Shawwal of the same year.

۷. زینب بنت جحش بن رِیاب: او از بنی اسد بن خزیمه بود و از سوی پدر، پسرعموی پیامبر ﷺ به شمار می‌رفت. او همسر زید بن حارثه بود که در آن زمان پسرخوانده‌ی پیامبر ﷺ به شمار می‌آمد. اما زید او را طلاق داد. الله متعال در این باره آیاتی از قرآن کریم نازل فرمود.

7. Zainab bint Jahsh bin Riyab: She was from Bani Asad bin Khuzaimah and was the Messenger’s paternal cousin. She was married to Zaid bin Haritha — who was then considered son of the Prophet (Peace be upon him) . However, Zaid divorced her. Allâh sent down some Qur’ânic verses with this respect:

«پس هنگامی که زید از او حاجتش را برآورد (یعنی او را طلاق داد)، ما او را به ازدواج تو درآوردیم.» [۳۳:۳۷]

• “So when Zaid had accomplished his desire from her (i.e., divorced her), We gave her to you in marriage.” [33:37].

درباره‌ی او، الله برخی آیات سوره‌ی الأحزاب را نازل کرده است که به‌تفصیل به مسئله‌ی تبنّی کودکان می‌پردازد — به هر حال، این موضوع را بعداً بررسی خواهیم کرد. پیامبر خدا ﷺ در ذی‌القعده‌ی سال پنجم هجرت با او ازدواج کرد.

About her, Allâh has sent down some verses of Al-Ahzab Chapter that discussed the adoption of children in detail — anyway we will discuss this later. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) married her in Dhul-Qa‘dah, the fifth year of Al-Hijra.

۸. جُوَیْرِیَہ بنت الحارث: الحارث سردار بنی المصطلق از خزاعہ بود۔ جُوَیْرِیَہ از جملہ غنائمی بود کہ از بنی المصطلق بہ دست مسلمانان افتاد۔ وی سہم ثابت بن قیس بن شماس بود۔ او با جُوَیْرِیَہ پیمان نوشت کہ او را در زمان معینی آزاد کند۔ رسول اللہ ﷺ این پیمان را ادا کرد و در شعبان سال ششم هجری با او ازدواج نمود۔

8. Juwairiyah bint Al-Harith: Al-Harith was the head of Bani Al-Mustaliq of Khuza‘ah. Juwairiyah was among the booty that fell to the Muslims from Bani Al-Mustaliq. She was a portion of Thabit bin Qais bin Shammas’ share. He made her a covenant to set her free at a certain time. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) accomplished the covenant and married her in Sha‘ban in the sixth year of Al-Hijra.

۹. ام حبیبہ: رملہ، دختر ابوسفیان۔ وہ عبیداللہ بن جحش کے نکاح میں تھیں۔ وہ ان کے ساتھ حبشہ (ایتھوپیا) کی طرف ہجرت کر گئیں۔ جب عبیداللہ مرتد ہو گیا اور عیسائی بن گیا، تو وہ اپنے دین پر ثابت قدم رہیں اور مذہب تبدیل کرنے سے انکار کر دیا۔ تاہم عبیداللہ حبشہ ہی میں فوت ہو گیا۔ رسول اللہ ﷺ نے عمرو بن امیہ الضمری کو ایک خط دے کر نجاشی بادشاہ کے پاس بھیجا، جس میں ام حبیبہ کا رشتہ مانگا گیا تھا۔ یہ واقعہ ہجرت کے ساتویں سال محرم میں پیش آیا۔ نجاشی نے قبول کیا اور شرحبیل کی معیت میں انہیں نبی ﷺ کی خدمت میں بھیج دیا۔

9. Umm Habibah: Ramlah, the daughter of Abu Sufyan. She was married to ‘Ubaidullah bin Jahsh. She migrated with him to Abyssinia (Ethiopia). When ‘Ubaidullah apostatized and became a Christian, she stoodfast to her religion and refused to convert. However ‘Ubaidullah died there in Abyssinia (Ethiopia). The Messenger of Allâh (Peace be upon him) dispatched ‘Amr bin Omaiyah Ad-Damri with a letter to Negus, the king, asking him for Umm Habibah’s hand — that was in Muharram, in the seventh year of Al-Hijra. Negus agreed and sent her to the Prophet (Peace be upon him) in the company of Sharhabeel.

۱۰. پس از آن فتح در سال هفتم هجرت.

10. her after that conquest in the seventh year of Al-Hijra.

۱۱. میمونه بنت الحارث: دختر حارث و خواهر ام الفضل لبابه بنت الحارث. پیامبر ﷺ پس از عمرة القضاء با او ازدواج کرد. این در ذوالقعده در سال هفتم هجرت بود.

11. Maimunah bint Al-Harith: The daughter of Al-Harith, and the sister of Umm Al-Fadl Lubabah bint Al-Harith. The Prophet (Peace be upon him) married her after the Compensatory ‘Umrah (Lesser Pilgrimage). That was in Dhul-Qa‘dah in the seventh year of Al-Hijra.

آن‌ها یازده زن بودند که پیامبر خدا ﷺ با آن‌ها ازدواج کرد و با ایشان همبستر شد. او از دو تن از آنان، خدیجه و زینب، ام المساکین، پیش‌تر درگذشت؛ و نُه همسر دیگرش پس از او زنده ماندند.

Those were the eleven women that the Messenger of Allâh (Peace be upon him) had married and consummated marriage with them. He outlived two of them — Khadijah and Zainab, the Umm Al-Masakeen. Whereas the other nine wives outlived him.

دو همسری که با آنان ازدواج کرد ولی با ایشان همبستر نشد، یکی از بنی کلاب و دیگری از کنده بود، و این همان کسی بود که الجونیه نامیده می‌شد.

The two wives that he did not consummate marriage with were, one from Bani Kilab and the other from Kindah and this was the one called Al-Jauniyah.

علاوه بر اینها، او دو کنیز نیز داشت. نخستین آنها ماریه، زن قبطی (یک مسیحی مصری)، هدیهٔ پیشکشی از سوی المقوقس، فرمانروای مصر، بود؛ او فرزندش ابراهیم را به دنیا آورد که در مدینه در حالی که هنوز کودکی خردسال بود، در روز بیست و هشتم یا بیست و نهم شوال سال دهم هجری، یعنی ۲۷ ژانویهٔ ۶۳۲ میلادی، درگذشت ﷺ. دومین کنیز، ریحانه دختر زید النضریه یا قریظیه، اسیری از بنی قریظه بود. برخی گفته‌اند که او یکی از همسران پیامبر ﷺ بوده است. با این حال، ابن القیم به روایت نخست وزن بیشتری می‌دهد. ابوعبیده از دو کنیز دیگر نیز سخن گفته است: جمیله، که اسیر بود، و دیگری، کنیزی که زینب دختر جحش او را به پیامبر ﷺ بخشیده بود.

Besides these, he had two concubines. The first was Mariyah, the Coptic (an Egyptian Christian), a present gift from Al-Muqauqis, vicegerent of Egypt — she gave birth to his son Ibrâhim, who died in Madinah while still a little child, on the 28th or 29th of Shawwal in the year 10 A.H., i.e. 27th January, 632 A.D. The second one was Raihanah bint Zaid An-Nadriyah or Quraziyah, a captive from Bani Quraiza. Some people say she was one of his wives. However, Ibn Al-Qaiyim gives more weight to the first version. Abu ‘Ubaidah spoke of two more concubines, Jameelah, a captive, and another one, a bondwoman granted to him by Zainab bint Jahsh.

هر کس در زندگی فرستادهٔ خدا ﷺ تأمل کند، درخواهد یافت که ازدواج او با این شمار زیاد از زنان در سال‌های پایانی عمرش — پس از آنکه تقریباً سی سال از بهترین روزهای جوانی‌اش را به یک همسر مسن، خدیجه، و سپس به سوده، بسنده کرده بود — هیچ‌گونه میل شهوانی سرکشی نبود که با داشتن این تعداد همسر ارضا شود. این ازدواج‌ها در واقع با اهداف و مقاصدی انجام شد که بسیار والاتر و بزرگ‌تر از اهدافی بود که ازدواج‌های معمولی عموماً به دنبال آن‌اند ﷺ.

Whosoever meditates on the life of the Messenger of Allâh (Peace be upon him), will conceive that his marriage to this great number of women in the late years of his lifetime, after he had almost spent thirty years of his best days of youth sufficing himself to one old wife — Khadijah and later on to Sawdah, was in no way an overwhelming lustful desire to be satisfied through such a number of wives. These marriages were in fact motivated by aims and purposes much more glorious and greater than what normal marriages usually aim at.

گرایش پیامبر خدا ﷺ به برقراری پیوند خویشاوندی از راه ازدواج با ابوبکر و عمر، و ازدواج ایشان با عایشه و حفصه، و همچنین ازدواج دخترش فاطمه با علی بن ابی‌طالب، و ازدواج دو دخترش رقیه و ام‌کلثوم با عثمان ﷺ، به روشنی نشان می‌دهد که آن حضرت ﷺ می‌خواست پیوند میان این چهار مرد را استوار سازد؛ مردانی که فداکاری‌ها و دستاوردهای بزرگشان در راه اسلام بر همگان روشن است. افزون بر این، سنت عرب در گرامی داشتن پیوندهای داماد و عروسی نیز وجود داشت. برای آنان، پسر یا دامادی وسیله‌ای بود برای تحکیم پیوند و محبت با قبیله‌های گوناگون. دشمنی و جنگ با پیمان‌ها و خویشاوندی‌ها برای ایشان ننگ، رسوایی و خواری فراموش‌نشدنی به بار می‌آورد.

The tendency of the Messenger of Allâh (Peace be upon him) towards establishing a relationship by marriage with both Abu Bakr and ‘Umar and his marriage to ‘Aishah and Hafsah — and getting his daughter Fatimah married to ‘Ali bin Abi Talib, and the marriage of his two daughters, Ruqaiyah and Umm Kulthum to ‘Uthman — indicate clearly that he aimed at confirming the relationship among the four men — whose sacrifices and great achievements in the cause of Islam are well-known. Besides this, there was that tradition of the Arabs to honour the in-law relations. For them a son or a daughter-in-law was a means by which they sought the consolidation of relationship and affection with various phratries. Hostility and fights against alliances and affinities would bring an unforgettable shame, disgrace and degradation to them.

با ازدواج با امهات المؤمنین، پیامبر ﷺ می‌خواست دشمنی قبیله‌های عرب با اسلام را از میان بردارد و کینه‌ی شدید آنان را خاموش کند. ام سلمه از بنی مخزوم بود، قبیله‌ی ابوجهل و خالد بن ولید. ازدواج او با رسول الله ﷺ نتایج خوبی به بار آورد. برای نمونه، رفتار عمداً مردد خالد در احد به سبب ازدواج پیامبر ﷺ با ام سلمه بود. خالد حتی فراتر از این رفت و در مدت کوتاهی به‌میل خود مسلمانی مشتاق و فرمان‌بردار شد.

By marrying the Mothers of believers, the Prophet (Peace be upon him) wanted to demolish or break down the Arab tribes’ enmity to Islam and extinguish their intense hatred. Umm Salamah was from Bani Makhzum — the clan of Abu Jahl and Khalid bin Al-Waleed. Her marriage to the Messenger of Allâh (Peace be upon him) produced good results. Khalid’s deliberately undecisive attitude at Uhud — for instance — was due to the Messenger’s marriage to Umm Salamah. Khalid went even further than that, in a short time he willingly became a keen obedient Muslim.

پس از ازدواج پیامبر خدا ﷺ با امّ حبیبه، ابوسفیان، پدر او، هیچ‌گونه دشمنی‌ای با ایشان نشان نداد. همچنین ازدواج ایشان با جویریه و صفیه سبب شد که آن دو قبیله از هر نوع تحریک، تجاوز یا دشمنی با اسلام دست بردارند. از این بهتر، جویریه خود یکی از بزرگ‌ترین مایه‌های برکت برای قوم خویش بود. در هنگام ازدواج او با پیامبر ﷺ، یارانش صد خانواده از قوم او را آزاد کردند. آنان گفتند: «این به سبب خویشاوندی‌شان با پیامبر خدا ﷺ است.» نیازی به گفتن نیست که این قدردانی چه تأثیر نیک بزرگی بر جان همگان نهاد. یکی از بزرگ‌ترین انگیزه‌ها این بود که خداوند به پیامبرش فرمان داد تا جان مردمی را که هیچ آگاهی‌ای از ادب، دانش و فرهنگ نداشتند، تربیت و پاک کند. او باید به ایشان می‌آموخت که خود را با الزامات تمدن هماهنگ سازند و به استوار شدن و برپایی جامعه‌ی نوین اسلامی یاری رسانند.

After the Messenger of Allâh’s marriage to Umm Habibah, Abu Sufyan, her father, did not encounter him with any sort of hostility. Similarly his marriage to Juwairiyah and Safiyah made the two tribes stop all sorts of provocation, aggression or hostility against Islam. Better still, Juwairiyah, herself, was one of the greatest sources of blessing to her own people. On the occasion of her marriage to the Prophet (Peace be upon him), his Companions set a hundred families of her people free. They said: “It is for their affinity with the Messenger of Allâh (Peace be upon him).” No need to say what great good impression this gratitude had on everybody’s soul. One of the greatest motives of all is Allâh’s bidding his Prophet to educate and purify the souls of people who had known nothing whatsoever about courtesy, education and culture. He had to teach them to comply with the necessities of civilization and to contribute to the solidification and the establishment of a new Islamic society.

یکی از اصول بنیادین جامعهٔ مسلمان، منع اختلاط زن و مرد است. آموزش مستقیم زنان، با وجود اهمیت بسیار آن، با توجه به این هنجار اسلامی ناممکن است. از این رو، پیامبر ﷺ ناچار شد برخی از زنان با سنین و استعدادهای گوناگون را برگزیند و به شیوهٔ منظم آموزش دهد، تا زنان بادیه‌نشین و شهری، پیر و جوان را تعلیم دهد و بدین‌ترتیب ابزار گسترش دین حق را در اختیار آنان قرار دهد. همسران پیامبر ﷺ که «امهات المؤمنین» [یعنی همسران پیامبر ﷺ] بودند، در موقعیتی قرار داشتند که می‌توانستند حال پیامبر ﷺ و امور او را به مردم (مردان و زنان) برسانند. همسران او که آموزش دیده و با تعالیم و احکام اسلام آشنا شده بودند، به‌ویژه آنان که پس از او زنده ماندند، نقش بسیار مهمی در انتقال احادیث نبوی به مسلمانان ایفا کردند. عایشه، برای نمونه، شمار زیادی از اعمال و گفته‌های پیامبر ﷺ را روایت کرده است.

An essential fundamental rule of the Muslim society is to prohibit mixing of men and women. Providing direct education for women, though highly compelling, is impossible in the light of this Islamic norm. Therefore, the Prophet (Peace be upon him) had to select some women of different ages and talents, and indoctrinate them systematically in order to educate she-bedouins and townswomen, old and young, and thus furnish them with the instruments of propagating the true faith. The Mothers of believers [i.e. wives of the Prophet (Peace be upon him)] were in such a convenient position that they could convey the state of the Prophet (Peace be upon him) and his affairs to people (men and women). Being educated and taught the teachings and rules of Islam, his wives, especially those who outlived him, played a very important role in conveying Prophetic traditions Ahadith to the Muslims. ‘Aishah, for instance, related a large number of the Prophet’s deeds and statements.

اازدواج او با پسرعمویش زینب بنت جحش، مورد ویژه‌ای بود که هدفش ریشه‌کن کردن یک سنت عمیقاً ریشه‌دار پیش از اسلام بود، یعنی فرزندخواندگی. در دوران جاهلیت، عرب‌ها فرد فرزندخوانده را از نظر حقوق و حرمت‌ها دقیقاً همچون پسر یا دختر واقعی به شمار می‌آوردند. این سنت جاهلی چنان در دل‌هایشان ریشه دوانده بود که زدودن یا برکندن آن آسان نبود. در واقع این سنت با اصول بنیادین اسلام، به‌ویژه آنچه به ازدواج، طلاق و ارث و برخی موارد دیگر مربوط می‌شود، در تعارض است و فسادها و زشتکاری‌های بسیاری به بار آورد. طبیعی است که اسلام با چنین اعمالی مخالف است و می‌کوشد آن‌ها را از جامعه اسلامی بزداید.

His marriage to his paternal cousin Zainab bint Jahsh was a peculiar case which aimed at eradicating a deeply rooted pre-Islamic tradition — i.e. the adoption of children. In Al-Jahiliyah the Arabs used to consider an adopted person exactly like a real son or daughter as far as rights and sanctities are concerned. That Jahiliyah tradition had been so deeply rooted in their hearts that it was not easy to remove or uproot it. This tradition in fact affronts the basic principles of Islam; especially those concerned with marriage, divorce and inheritance and some other cases, and brought about lots of corruptions and indecencies. Naturally Islam stands against such deeds, and attempts to remove them from the Islamic society.

برای ریشه‌کن کردن این سنت، الله، که بزرگ و برتر است، به فرستاده‌اش ﷺ دستور داد که با پسرعمه‌اش زینب دختر جحش ازدواج کند، که پیش‌تر همسر زید بود. او با زید به حدی اختلاف داشت که زید قصد طلاق دادنش را داشت؛ و این در زمانی بود که گروه‌های متحد (الأحزاب) بر ضد فرستاده‌ی الله ﷺ و مسلمانان، پیمانی شوم بسته بودند. فرستاده‌ی الله ﷺ از آن بیم داشت که منافقان، مشرکان و یهودیان از این ماجرا تبلیغی بسازند و برخی مسلمانان سست‌ایمان را تحت تأثیر قرار دهند. از این رو زید را به نگه داشتن او و نپرداختن به طلاق دادنش ترغیب کرد، تا خود را درگیر آن فتنه نکند.

For the eradication of this tradition, Allâh, the Exalted, bid His Messenger (Peace be upon him) to marry his cousin Zainab bint Jahsh, who was an ex-wife to Zaid. She was at variance with Zaid to an extent that he intended to divorce her — that was at the time when the Confederates (Al-Ahzab) were making an evil alliance against the Messenger of Allâh (Peace be upon him) and against the Muslims. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) feared that the hypocrites, the idolaters, and the Jews would make a propaganda out of it and try to influence some Muslims of weak hearts. That was why he urged Zaid not to divorce her, in order not to get involved into that trial.

بی‌تردید این تردید و جانبداری با منش پیامبر ﷺ بیگانه بود. این‌ها با نیروی عزم و اراده‌ای که او با آن مبعوث شده بود، سازگار نبودند. الله متعال او را به همین دلیل مورد عتاب قرار داد و فرمود:

Undoubtedly this hesitation and partiality were alien to the character of the Prophet (Peace be upon him). They did not apply to the power of determination and will with which he had been sent. Allâh, the Exalted, blamed him for that by saying:

«و (به یاد آور) زمانی را که به کسی که الله بر او نعمت داده بود [زید بن حارثه (رضی الله عنه)، برده آزادشدهٔ پیامبر ﷺ] و تو نیز بر او نعمت داده بودی، گفتی: "همسرت را نگه دار و از الله بترس." اما تو آنچه را که الله آشکارکننده آن بود در دل خود پنهان می‌داشتی (یعنی آنچه الله از پیش به تو خبر داده بود که او را به ازدواج تو درمی‌آورد)، و از مردم می‌ترسیدی [یعنی محمد ﷺ با همسر مطلقهٔ برده آزادشدهٔ خود ازدواج کند]، در حالی که الله سزاوارتر بود که از او بترسی.» [۳۳:۳۷]

•“And (remember) when you said to him [Zaid bin Haritha (May Allah be pleased with him) — the freed slave of the Prophet (Peace be upon him) ] on whom Allâh has bestowed grace (by guiding him to Islam) and you [O Muhammad (Peace be upon him) ] have done favour (by manumitting him), ‘Keep your wife to yourself, and fear Allâh.’ But you did hide in yourself (i.e. what Allâh has already made known to you that He will give her to you in marriage) that which Allâh will make manifest, you did fear the people [i.e. Muhammad (Peace be upon him) ] married the divorced wife of his manumitted slave] whereas Allâh had a better right that you should fear him.” [33:37].

سرانجام زید، زینب را طلاق داد و پیامبر خدا ﷺ در همان زمانی که بنی قریظه را محاصره کرده بود، با او ازدواج کرد. این پس از آن بود که زینب عدّهٔ خود را به پایان برده بود (یعنی مدتی که در آن زن بیوه یا مطلقه نمی‌تواند ازدواج کند). خداوند خود پیش‌تر آن را مقرر کرده بود و از این رو راه دیگری برای او باقی نگذاشته بود. حتی خداوند خود آغازگر این ازدواج شد، آنجا که فرمود:

Finally Zaid divorced Zainab and the Messenger of Allâh (Peace be upon him) married her at the time he laid siege to Bani Quraiza. That was after she had finished her Iddat (i.e. period during which a widow or a divorcee may not remarry). Allâh Himself had already ordained it, and so gave him no other alternative. Allâh had even started the marriage Himself by saying:

• «پس چون زید از آن زن کام خود را برآورد (یعنی او را طلاق داد)، ما او را به ازدواج تو درآوردیم، تا (در آینده) برای مؤمنان در مورد ازدواج با همسران پسرخوانده‌هایشان هیچ دشواری نباشد، هنگامی که آن‌ها دیگر تمایلی به نگه داشتن آنان ندارند (یعنی طلاقشان داده‌اند).» [۳۳:۳۷]

• “So when Zaid had accomplished his desire from her (i.e. divorced her), We gave her to you in marriage, so that (in future) there may be no difficulty to the believers in respect of (the marriage of) the wives of their adopted sons when the latter have no desire to keep them (i.e. they have divorced them).” [33:37].

و این برای آن بود که عملاً رسمِ فرزندخواندگی را درهم بشکند، پس از آنکه این کار را در سخن انجام داده بود.

And that was in order to break down the tradition of child adoption in practice after He had done it in words:

• «ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ» ﴿۳۳:۵﴾ • «مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَلَٰكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ» ﴿۳۳:۴۰﴾

• “Call them (adopted sons) by (the names of) their fathers, that is more just near Allâh.” [33:5] “Muhammad (Peace be upon him) ] is not the father of any man among you, but he is the Messenger of Allâh, and the last (end) of the Prophets.” [33:40].

بسا سنت‌های ریشه‌دار که نه با سخن محو و ویران می‌شوند و نه حتی با سخن‌های ساده اصلاح می‌گردند؛ بلکه باید با عمل خود پیام‌آور و حامل پیام همراه و هم‌راستا شوند. این امر را می‌توان در رفتار مسلمانان در عمرۀ حدیبیه مشاهده کرد؛ آنگاه که عروة بن مسعود الثقفی دید که برخی مسلمانان هر آب‌دهانی را که از پیامبر ﷺ فرو می‌افتاد برمی‌داشتند، و دید که به سوی آبی که پیامبر ﷺ با آن وضو ساخته بود می‌شتافتند، تا آنجا که نزدیک بود بر سر آن با یکدیگر درگیر شوند. گروهی دیگر در بیعت بر مرگ یکدیگر را پیش می‌گرفتند و گروهی دیگر پیمان می‌بستند که از میدان جنگ نگریزند. در میان این مردمان، یارانِ برجسته‌ای چون عمر و ابوبکر نیز بودند که با آنکه تمام عمر خود را وقف پیامبر ﷺ و آرمان اسلام کرده بودند، پس از امضای پیمان صلح حدیبیه از اجرای فرمان پیامبر ﷺ دربارۀ قربانی کردن حیوانات قربانی سر باز زدند؛ امری که پیامبر ﷺ را آشفته و نگران ساخت. اما هنگامی که ام‌سلمه (رضی‌الله‌عنها) او را اندرز داد که خود پیش‌قدم شود و حیوانات خویش را قربانی کند، یارانش برای پیروی از او شتافتند؛ و این گواهی روشن بر این سخن است که: عمل از سخن رساتر است، در جریان ریشه‌کن کردن سنتی که به‌شدت جا افتاده باشد.

Lots of deeply-rooted traditions cannot be uprooted or demolished or even adjusted by mere words. They must be matched and associated with the action of the advocate of the Message himself. This could be perceived through the deeds practised by the Muslims at Al-Hudaibiyah ‘Umrah (Lesser Pilgrimage) during which ‘Urwah bin Mas‘ud Al-Thaqafi saw certain Muslims tend to pick up any expectoration that fell down from the Prophet (Peace be upon him) . He also saw them race to the water of his ablution and they almost quarrelled for it. There were others who competed to pledge allegiance to death and some others pledged not to flee from (the battlefield). Among those people, were eminent Companions like ‘Umar and Abu Bak, who although dedicated all their lives to the Prophet (Peace be upon him) and to the cause of Islam, but refused to carry out the Messenger’s ordres with respect to slaughtering sacrificial animals after the ratification of Al-Hudaibiyah Peace Treaty, the thing that perturbed and caused the Prophet (Peace be upon him) to feel anxious. However, when Umm Salamah (May Allah be pleased with her) advised that he take the initiative and sacrifice his animals, his followers raced to follow his example; a clear evidence in support of the saying: Actions speak louder than words, in the process of exterminating a deeply-established tradition.

منافقان شبهات بسیاری برانگیختند و تبلیغات دروغین گسترده‌ای علیه آن ازدواج به راه انداختند. کارها و سخنان آنان درباره‌ی آن ازدواج، تأثیرات زیانباری بر آن دسته از مسلمانانی گذاشت که ایمانشان هنوز ضعیف بود، به‌ویژه اینکه زینب همسر پنجم بود — و قرآن کریم تعداد همسران را تنها تا چهار نفر محدود کرده بود؛ و زید به حکم رسم، پسر او به شمار می‌رفت، و از این رو ازدواج پدر با مطلقه‌ی پسرش، در دیدگاه عرب‌ها گناهی بزرگ بود.

Hypocrites aroused a lot of suspicions and made a broad false propaganda against that marriage. Their acts and talks about that marriage had ill-effects on those Muslims whose Faith was still weak, particularly that Zainab was the fifth wife — and the Noble Qur’ân limited the number up to four only; Zaid was traditionally his son, and so a father marrying his son’s divorcee was a heinous sin in the eyes of the Arabians.

سورۀ الأحزاب برای روشن ساختن کامل دو مسئله نازل شد: یکی اینکه اسلام فرزندخواندگی را به رسمیت نمی‌شناسد، و دیگر اینکه پیامبر ﷺ از جانب الله نسبت به سایر مسلمانان در تعداد همسرانی که می‌تواند داشته باشد آزادی بیشتری دارد تا به اهداف بزرگوارانه و شریفانه دست یابد. با این حال، رفتار رسول‌الله ﷺ با همسرانش رفتاری شریف، بزرگوارانه و عالی بود. همسرانش در احترام، رضایت‌مندی، صبر، حیا و خدمت‌گزاری (یعنی انجام کارهای خانه و وظایف زناشویی) در بالاترین مرتبه قرار داشتند. با آنکه زندگی خانگی پیامبر ﷺ سخت و طاقت‌فرسا بود، هیچ‌یک از همسرانش شکایت نکردند. انس دربارۀ زندگی پیامبر ﷺ گفت: «تا آنجا که من می‌دانم، رسول‌الله ﷺ در تمام عمرش هرگز نان نازک و پهن نچشید و هرگز با چشم خود گوشت بریان گوسفند ندید.» عایشه گفت: «بیش از دو ماه گذشت — که در آن سه هلال ماه را دیدیم — و با این حال در خانه‌های رسول‌الله ﷺ آتشی روشن نشد (یعنی غذایی پخته نشد).» عروه پرسید: «پس با چه چیزی خود را سیر نگه می‌داشتید؟» گفت: «آن دو سیاه: خرما و آب.» دربارۀ سختی زندگی پیامبر ﷺ اطلاعات فراوانی نقل شده است. با وجود این سختی‌ها، تنگناها و مشکلات زندگی در خانۀ پیامبر ﷺ، هیچ‌یک از همسرانش جز یک بار سخنی شکایت‌آمیز که سزاوار سرزنش باشد بر زبان نیاورد. این استثنا را غرایز طبیعی انسانی ایجاب می‌کرد. با این حال، این موضوع آنقدر مهم نبود که نیازمند حکم یک قاعدۀ قانونی باشد. الله به ایشان فرصتی داد تا میان دو چیز یکی را برگزینند، چنان‌که در آیات زیر به روشنی بیان شده است:

Al-Ahzab Surah was revealed to shed full light on the two issues, i.e. Islam does not recognize adoption of children, and the Prophet (Peace be upon him) is given (by Allâh) more freedom as regards the number of wives he can hold than other Muslims in order to achieve noble and honourable purposes. However, the treatment of the Messenger of Allâh (Peace be upon him) to his wives was of honourable, noble, and superb nature. His wives were on tops in respect of honour, satisfaction, patience, modesty, and service (that is to say the performance of housework and marriage duties). Although the Messenger’s house-life was hard and unbearable, none of his wives complained. Anas said about the Prophet’s life: “According to my knowledge, the Messenger of Allâh (Peace be upon him) has never tasted a thin flattened loaf in all his lifetime, nor has he ever seen with his own eyes roasted mutton.” ‘Aishah said: “Over two months have elapsed — during which we have seen three crescents — and yet no fire has been kindled in the houses of the Messenger of Allâh (Peace be upon him) (i.e. they did not cook food).” “What did you eat to sustain yourselves?” ‘Urwah asked. She said “The two blacks: dates and water”. Lots of information about the hard life of the Prophet (Peace be upon him) were told. In spite of these hardships, straits and adversity of life in the house of the Prophet (Peace be upon him), none of his wives uttered a word of complaint worthy of reproach — but once. This exception was required by human instinctive inclinations. However, it was not so important and consequently it did not require the decree of a legislative rule. Allâh has given them an opportunity to choose between two things, as clearly stated in the following verses:

• «ای پیامبر [محمد ﷺ]! به همسرانت بگو: "اگر زندگی دنیا و زیورهای آن را می‌خواهید، بیایید تا برای شما بهره‌ای فراهم کنم و شما را به شیوه‌ای نیکو رها سازم (طلاق دهم). و اگر خدا و پیامبرش و سرای آخرت را می‌خواهید، پس در حقیقت، خداوند برای نیکوکاران از میان شما پاداشی بزرگ آماده کرده است."» [۳۳:۲۸، ۲۹].

• “O Prophet [Muhammad (Peace be upon him) ]! Say to your wives: ‘If you desire the life of this world, and its glitter, — then come! I will make a provision for you and set you free in a handsome manner (divorce). But if you desire Allâh and His Messenger, and the Home of the Hereafter, then verily, Allâh has prepared for Al-Muhsinat (good doers) amongst you an enormous reward.’” [33:28,29].

آنان چنان بزرگوار و صادق بودند که هیچ یک از ایشان «زندگی دنیا و زیورهای آن» را بر سرای آخرت ترجیح نمی‌داد.

They were so noble and honest that none of them preferred ‘the life of this world and its glitter’ to the abode in the Hereafter.

با اینکه همسران پیامبر ﷺ تعدادشان زیاد بود، هیچ‌یک از اختلافاتی که معمولاً میان همسران یک مرد رخ می‌دهد، در خانه‌های ایشان پیش نیامد. تنها موارد بسیار اندکی استثنا بود، اما آن‌ها نیز امری عادی بودند. الله آنان را بر این کار سرزنش کرد و در نتیجه از چنین رفتاری دست کشیدند. این ماجرا در سورهٔ التحریم ذکر شده است.

Although they were many in number, nothing of the dispute occurrences that normally happen among co-wives, took place in their houses. Very few cases could be the only exception; but they were quite normal. Allâh reproached them for that, so they ceased to do such a thing. This incident is mentioned in At-Tahreem Chapter:

«ای پیامبر! چرا آنچه را خداوند بر تو حلال کرده است، (بر خود) حرام می‌کنی...» [۶۶:۱] (تا پایان آیه پنجم).

• “O Prophet! Why do you ban (for yourself) that which Allâh has made lawful to you …” [66:1] (to the end of the fifth verse).

به نظر من، بحث دربارهٔ چندهمسری ضرورتی ندارد؛ زیرا کسی که با اروپاییان و رفتارهای ناپسند، رنجها، فساد، اندوهها و سختیهای ایشان آشنا باشد، و با آگاهی از جنایات هولناکی که در این زمینه مرتکب میشوند و نیز گرفتاریها و فجایعی که دامنگیرشان شده و مستقیماً ناشی از بیاعتنایی ایشان به اصل چندهمسری است، خود دلیل خوبی برای اثبات درستی چندهمسری خواهد یافت. تصویر تحریفشدهٔ زندگی در اروپا، با رفتارهای زشتی که آن را همراهی میکند، به راستی میتواند وجود و عمل به چندهمسری را موجّه سازد. در این امر، برای همهٔ مردمانی که خرد روشن دارند، نشانههای الهی وجود دارد.

Discussing polygamy — in my opinion — is not a necessity; since a person who is familiar with the Europeans, and indecent practices, sufferings, wickedness, their sorrows and distresses, the horrible crimes they commit in this respect as well as the trials, the disasters that they are involved in, and which emanate directly from their disregard of the principle of polygamy form a good reason (to justify the soundness of polygamy). The distorted picture of life in Europe with the ill-practices featuring it, could truthfully justify the existence and practice of polygamy. In this, there are Divine signs for all people possessed of lucid mind.