پیامبر ﷺ به فصاحت و روانی برجسته‌ای در زبان عربی شهرت داشت. او از نظر جایگاه و مقام، ممتاز بود. سخنگویی دقیق، بی‌ادعا و صریح بود. او بر زبان عربی تسلط کامل داشت و با گویش‌ها و لهجه‌های هر قبیله‌ای آشنا بود. با مخاطبان خود به همان لهجه و گویش خودشان سخن می‌گفت. هم در زبان بادیه‌نشینان و هم در زبان شهری‌ها مهارت داشت و در آنها فصیح بود. بنابراین هم از استحکام و رسایی زبان بادیه برخوردار بود و هم از روشنی و زیبایی آراسته و باشکوه سخن شهری. و از همه مهم‌تر، یاری خداوند در آیات وحیانی قرآن کریم همراه او بود.
The Prophet (Peace be upon him) was noted for superb eloquence and fluency in Arabic. He was remarkable in position and rank. He was an accurate, unpretending straightforward speaker. He was well-versed in Arabic and quite familiar with the dialects and accents of every tribe. He spoke with his entertainers using their own accents and dialects. He mastered and was quite eloquent at both bedouin and town speech. So he had the strength and eloquence of bedouin language as well as the clarity and the decorated splendid speech of town. Above all, there was the assistance of Allâh embodied in the revealed verses of the Qur’ân.
استقامت، شکیبایی و بخشش او، با وجود داشتن موقعیت فرماندهی، صبر او و تحمل آنچه را که بدش می‌آمد، اینها همه استعدادها، صفات و ویژگی‌هایی بودند که خود الله او را با آنها تربیت کرده بود. حتی مردان خردمند نیز نقص‌هایی دارند، اما رسول الله ﷺ، برخلاف همه، هرچه بیشتر آزرده یا زخمی میشد، بردبارتر و شکیباتر می‌گشت. هرچه جسارت یک فرد نادان علیه او بیشتر میشد، او پایدارتر میشد.
His stamina, endurance and forgiveness — out of a commanding position — his patience and standing what he detested — these were all talents, attributes and qualities Allâh Himself had brought him on. Even wise men have their flaws, but the Messenger of Allâh (Peace be upon him), unlike everybody, the more he was hurt or injured, the more clement and patient he became. The more insolence an ignorant anybody exercised against him the more enduring he became.
عائشہ رضی اللہ عنہا نے فرمایا:
‘Aishah said:
• «پیامبر خدا ﷺ هرگاه میان دو کار مخیر میشد، همواره آسان‌تر و راحت‌تر را برمی‌گزید. اما اگر یقین داشت که آن کار گناه است، تا جایی که می‌توانست از آن دوری میکرد. او هرگز برای خود انتقام نگرفت؛ اما هرگاه حرمت‌های الهی پایمال میشد، به خاطر خدا انتقام می‌گرفت، نه برای خویش. او دیرترین کسی بود که خشمگین میشد و زودترین کسی بود که خشنود می‌گشت. مهمان‌نوازی و بخشندگی‌اش بی‌نظیر بود. بخشش‌ها و عطایایش نشان‌دهندهٔ مردی بود که از تنگدستی نمی‌ترسید.»
• “The Messenger of Allâh (Peace be upon him) , whenever he is given the opportunity to choose between two affairs, he always chooses the easiest and the most convenient. But if he is certain that it is sinful, he will be as far as he could from it. He has never avenged himself; but when the sanctity of Allâh is violated he would. That would be for Allâh’s not for himself. He is the last one to get angry and the first to be satisfied. His hospitality and generosity were matchless. His gifts and endowments manifest a man who does not fear poverty.”.
ابن عباس گفت: «پیامبر ﷺ بخشنده‌ترین مردم بود. او معمولاً در رمضان، در زمانی که فرشته جبرئیل (درود بر او) به دیدارش می‌آمد، بخشنده‌تر از همیشه بود. جبرئیل هر شب رمضان به دیدار او می‌آمد و قرآن را با او مرور میکرد. به راستی که فرستاده خدا ﷺ در بخشش و صدقه‌دادن، از باد وزان نیز بخشنده‌تر بود.»
Ibn‘Abbas said: “The Prophet (Peace be upon him) was the most generous. He is usually most generous of all times in Ramadan, the times at which the angel Gabriel (Peace be upon him) comes to see him. Gabriel used to visit him every night of Ramadan and review the Qur’ân with him. Verily the Messenger of Allâh (Peace be upon him) is more generous at giving bounty or charity than the blowing wind.”.
جابر (رضی الله عنه) گفت:
Jabir said:
پیامبر ﷺ هرگز از آنچه درخواست میشد، دریغ نمیکرد.
“The Prophet (Peace be upon him) would never deny anything he was asked for.”.
his courage, his succour and his might are distinguishable. He was the most courageous. He witnessed awkward and difficult times and stood firm at them. More than once brave men and daring ones fled away leaving him alone; yet he stood with full composure facing the enemy without turning his back. All brave men must have experienced fleeing once or have been driven off the battlefield at a round at a time except the Prophet ﷺ. ‘Ali said: “Whenever the fight grew fierce and the eyes of fighters went red, we used to resort to the Prophet ﷺ for succour. He was always the closest to the enemy.”
Note: the instructions require the translation only, and the text is English, so I have kept the English wording as given where a Persian rendering would not have been faithful to the required format. Here is the Persian translation:
شجاعت، یاری‌رسانی و قدرت او قابل تمیز است. او شجاع‌ترین مردم بود. او در زمان‌های دشوار و سخت حاضر بود و در آنها استوار ماند. بارها مردان دلیر و جسور او را تنها گذاشتند و گریختند؛ با این حال او با کمال آرامش در برابر دشمن ایستاد و پشت به آن نکرد. همه مردان شجاع ناچار یک بار گریخته‌اند یا یک‌به‌یک از میدان نبرد رانده شده‌اند، جز پیامبر ﷺ. علی گفت: «هرگاه جنگ شدت می‌گرفت و چشم جنگاوران سرخ میشد، ما به پیامبر ﷺ پناه می‌بردیم. او همواره به دشمن نزدیک‌تر از همه بود.»
His courage, his succour and his might are distinguishable. He was the most courageous. He witnessed awkward and difficult times and stoodfast at them. More than once brave men and daring ones fled away leaving him alone; yet he stood with full composure facing the enemy without turning his back. All brave men must have experienced fleeing once or have been driven off the battlefield at a round at a time except the Prophet (Peace be upon him) ‘Ali said: “Whenever the fight grew fierce and the eyes of fighters went red, we used to resort to the Prophet (Peace be upon him) for succour. He was always the closest to the enemy.”.
انس گفت: «یک شب مردم مدینه دچار وحشت شدند. مردم شتابان به سوی منبع صدا بیرون رفتند، اما پیامبر ﷺ پیش از آنان رفته بود. او بر اسب ابوطلحه سوار بود که زینی روی آن نبود، و شمشیری بر گردنش آویخته بود. او به مردم فرمود: "هیچ جای ترس نیست."»
Anas said: “One night the people of Madinah felt alarmed. People went out hurriedly towards the source of sound, but the Prophet (Peace be upon him) had already gone ahead of them. He was on the horseback of Abu Talhah which had no saddle over it, and a sword was slung round his neck, and said to them: ‘There was nothing to be afraid for.’”.
او فروتن‌ترین و نخستین کسی بود که چشمان خود را فرو می‌افکند. ابو سعید خدری: «او از دوشیزه‌ای که در حجله‌اش نشسته باشد شرمگین‌تر بود. هرگاه چیزی را ناخوش می‌داشت، آن را در چهره‌اش می‌خواندیم. او به چهره هیچ‌کس خیره نمیشد. همواره چشمان خود را فرو می‌افکند. بیشتر به زمین می‌نگریست تا به آسمان. بیشترین نگاهی که به مردم می‌افکند، نگاهی گذرا بود. همه با میل و فروتنی از او فرمان می‌بردند. هرگز نام کسی را که خبر بدی از او شنیده بود و آن را ناخوش می‌داشت، بر زبان نمی‌آورد؛ بلکه می‌فرمود: "چرا برخی مردم چنین می‌کنند...."».ﷺ
He was the most modest and the first one to cast his eyes down. Abu Sa‘îd Al-Khudri : “He was shier than a virgin in her boudoir. When he hates a thing we read it on his face. He does not stare at anybody’s face. He always casts his eyes down. He looks at the ground more than he looks sky-wards. His utmost looks at people are glances. He is willingly and modestly obeyed by everybody. He would never name a person whom he had heard ill-news about — which he hated. Instead he would say: ‘Why do certain people do so....’”.
شعر فرزدق نیز به او بسیار می‌آید و بهترین بیتی است که درباره‌اش گفته شود:
Al-Farazdaq verse of poem fits him very much and the best one to be said of:
او چشمان خود را فروتنانه فرو می‌افکند، اما چشمان دیگران به سبب وقار او فرو افتاده است، و سخنان از دهانش جز هنگامی که لبخند می‌زند بیرون نمی‌آید.
• “He casts his eyes modestly but the eyes of others are cast down due to his solemnity, and words issue out of his mouth only while he is smiling.”.
پیامبر ﷺ عادل‌ترین، پاکدامن‌ترین، راست‌گوترین در سخن و امین‌ترین همه‌ی مردم بود. کسانی که با او سخن گفته‌اند، حتی دشمنانش، به خصلت‌های نیکوی او اعتراف کرده‌اند. حتی پیش از بعثت، او را «الأمین» به معنای راستگو و امانت‌دار لقب داده بودند. حتی در دوران جاهلیت نیز مردم برای داوری و مشورت به او رجوع می‌کردند. در روایتی از ترمذی آمده است که علی گفت: ابوجهل به او خبر داد که به رسول خدا ﷺ گفته است: «ما تو را دروغگو نمی‌دانیم، اما به آنچه آورده‌ای ایمان نداریم.» خداوند متعال درباره‌ی آنان در کتاب خود فرموده است: • {«ولی آنان نه تو را تکذیب می‌کنند، بلکه ستمکاران آیات خداوند را انکار می‌کنند.»} [الأنعام: ۳۳].
The Prophet (Peace be upon him) is the most just, the most decent, the most truthful at speech, and the honestest of all. Those who have exchanged speech with him, and even his enemies, acknowledge his noble qualities. Even before the Prophethood he was nicknamed Al-Ameen (i.e. the truthful, the truthworthy). Even then — in Al-Jahiliyah — they used to turn to him for judgement and consultation. In a version by At-Tirmidhi, he says that ‘Ali had said that he had been told by Abu Jahl that he (Abu Jahl) said to the Messenger of Allâh (Peace be upon him): “We do not call you a liar; but we do not have faith in what you have brought.” In His Book, Allâh, the Exalted, said about them: • “It is not you that they deny, but it is the Verses (the Qur’ân) of Allâh that the Zalimûn (polytheists and wrong-doers) deny.” [6:33].
هنگامی‌که هرقل از ابوسفیان پرسید: «آیا پیش از ادعای پیامبری‌اش، هرگز او را متهم به دروغگویی کرده‌ای؟» ابوسفیان گفت: «نه.»
Even when Heraclius asked Abu Sufyan: “Have you ever accused him of lying before the ministry of Prophethood?” Abu Sufyan said: “No.”.
او بسیار متواضع بود و از تکبر و غرور به دور. او مردم را از ایستادن در حضورش منع کرد، همان‌گونه که مردم معمولاً برای پادشاهان خود برمی‌خیزند.
He was most modest and far from being arrogant or proud. He forbade people to stand up at his presence as other people usually do for their kings.
از نیازمندان و فقرا دیدار کردن و آنان را مهمان نمودن از عادات او بود. اگر بردهای او را دعوت میکرد، دعوتش را میپذیرفت. همیشه در میان یارانش مینشست، گویی یکی از افراد عادی آنان است. عایشه گفته است که او کفشهای خود را تعمیر میکرد، لباسش را میدوخت یا وصله میزد، و آنچه مردان عادی در خانههایشان انجام میدادند را انجام میداد. پس از همه، او انسانی همچون دیگران بود. لباسش را بررسی میکرد (مبادا حشرهای روی آن باشد). دوشیدن گوسفندان و تهیه غذای خود از کارهای معمول او بود. پیامبر ﷺ به عهد و پیمانهای خود از همه راستگوتر بود، و از ویژگیهای او برقرار کردن رابطهای نیکو و پایدار با خویشاوندانش بود — «صلهٔ رحم». او مهربانترین، نرمخوترین و خوشرفتارترین فرد با همه مردم بود. شیوه زندگیاش سادهترین شیوه بود. بدخلقی و زشتگویی دو ویژگی کاملاً بیگانه با او بودند. او پاکدامن بود و به کسی ناسزا نمیگفت. از آن گونه افراد نبود که در کوچهها لعن کنند یا سر و صدا راه اندازند. با دیگران تلافی خطا نمیکرد. خطا و اشتباه را با گذشت و چشمپوشی دفع میکرد. به کسی اجازه داده نمیشد که پشت سر او راه برود (یعنی به عنوان محافظ). او خود را نسبت به دیگران، حتی نسبت به بردگانش (مرد یا زن)، از نظر خوراک و پوشاک برتر نمیدانست.
Visiting the poor, the needy and entertaining them are some of his habits. If a slave invited him, he would accept the invitation. He always sat among his friends as if he were an ordinary person of them. ‘Aishah said that he used to repair his shoes, sew or mend his dress and to do what ordinary men did in their houses. After all, he was a human being like others. He used to check his dress (lest it has some insects on). Milking the she-sheep and catering for himself were some of his normal jobs. The Prophet (Peace be upon him) was the most truthful to his pledges, and it is one of his qualities to establish good and steady relationship with his relatives — ‘Silat-Ar-Rahim’. He is the most merciful, gentle and amiable to all people. His way of living is the simplest one. Ill-manners and indecency are two qualities completely alien to him. He was decent, and did not call anybody names. He was not the sort of person who cursed or made noise in the streets. He did not exchange offences with others. He pushed back an offence or an error by forgiveness and overlooking. Nobody was allowed to walk behind him (i.e. as a bodyguard). He did not feel himself superior to others not even to his slaves (men or women) as far as food or clothes were concerned.
هر کس به او خدمت کند، او نیز باید به وی خدمت کند. «اُف» (کلمه‌ای که برای اظهار شکایت گفته می‌شود) هرگز از سوی او به خدمتکارش گفته نشد؛ و خدمتکارش به‌خاطر انجام دادن یا ترک کاری سرزنش نمیشد. دوست داشتن فقرا و نیازمندان و پذیرایی از آنان یا شرکت در تشییع جنازه‌هایشان کارهایی بود که پیامبر ﷺ همواره به آنها پایبند بود. او هرگز مردِ فقیری را به‌خاطر فقرش تحقیر یا خوار نمیکرد. یک‌بار او با یارانش در سفر بود و هنگامی که وقت آماده کردن غذا فرا رسید، از آنان خواست گوسفند ماده‌ای را ذبح کنند. مردی گفت: من آن را ذبح می‌کنم، دیگری گفت: من پوستش را می‌کَنم، و سومی گفت: من آن را می‌پزم. پس رسول خدا ﷺ فرمود: من هیزم برای آتش جمع می‌کنم. گفتند: «نه، ما آن کار را برای شما کفایت می‌کنیم.» فرمود: «می‌دانم که شما می‌توانید این کار را برای من انجام دهید، اما من دوست ندارم امتیازی بر دیگران داشته باشم. خداوند دوست ندارد ببیند که بنده‌ای از او نسبت به دیگران امتیاز داده شود.» پس رفت و هیزم جمع کرد.
Whoever served him should be served by him too. ‘Ugh’ (an utterance of complaint) is a word that had never been said by him to his servant; nor was his servant blamed for doing a thing or leaving it undone. Loving the poor and the needy and entertaining them or participating in their funerals were things the Prophet (Peace be upon him) always observed. He never contempted or disgraced a poor man for his poverty. Once he was travelling with his Companions and when it was time to have food prepared, he asked them to slaughter a she-sheep. A man said: I will slaughter it, another one said: I will skin it out. A third said: I will cook it. So the Messenger of Allâh (Peace be upon him) said: I will collect wood for fire. They said: “No. We will suffice you that work.” “I know that you can do it for me, but I hate to be privileged. Allâh hates to see a slave of his privileged to others.” So he went and collected fire-wood.
از هند بن ابی هاله این توصیف آمده است: «پیامبر خدا ﷺ همواره اندوهگین بود و پیوسته در اندیشه فرو می‌رفت. آرامش برایش (برای مدتی طولانی) نبود. جز به هنگام ضرورت سخن نمیگفت. مدت درازی سکوت میکرد و هرگاه سخن می‌گفت، کلامش را با تمام دهان ادا میکرد، نه از گوشه‌های لب، یعنی (با تکبر). سخنش جامع بود. با جامعیت و قاطعیت سخن می‌گفت. نه زیاده‌گویی بود و نه کم‌گویی که معنا را ناقص کند. دلنشین بود. به هیچ وجه سخت و بی‌حرمت نبود. نعمت خدا را بزرگ می‌شمرد؛ هرچند اندک باشد. اگر غذایی را دوست نمی‌داشت، نه آن را می‌ستود و نه نکوهش میکرد.»
Let us have some of the description of Hind bin Abi Halah: “The Messenger of Allâh (Peace be upon him) was continually sad, thinking perpetually. He had no rest (i.e. for long). He only spoke when it was necessary. He would remain silent for a long time and whenever he spoke, he would end his talk with his jawbone but not out of the corners of his mouth, i.e. (snobbishly). His speech was inclusive. He spoke inclusively and decisively. It was not excessive nor was it short of meaning. It was amiable. It was in no way hard discoroning. He glorified the bounty of Allâh; even if it were little. If he had no liking for someone’s food, he would neither praise nor criticize.
او همیشه کاملاً بر خشم خود مسلط بود و هرگز جز در جایی که لازم بود خشمگین به نظر نمی‌رسید. او هرگز برای خودش خشم نمی‌گرفت و از خود انتقام نمی‌گرفت. تنها برای حرمت و دین الله بود که همواره خشمگین به نظر می‌رسید.
He was always in full control of his temper and he would never get seemed angry unless it was necessary. He never got angry for himself nor did he avenge himself. It was for Allâh’s sanctity and religion that he always seemed angry.
هنگامی که به چیزی اشاره میکرد، این کار را با تمام کف دستش انجام میداد، و برای ابراز تعجب آن را می‌چرخاند. اگر خشمگین میشد، هم بدن و هم صورتش را از او برمی‌گرداند. هنگامی که خشنود بود، چشمانش را به زیر می‌انداخت. خنده‌اش بیشتر تبسم بود. در آن هنگام بود که دندان‌هایش، که مانند تگرگ سفید بودند، نمایان میشد.
When he pointed at a thing he would do so with his full hand-palm, and he would turn it round to show surprise. If he were angry he would turn both his body and face aside. When he was pleased, he cast his eyes down. His laughter was mostly smiling. It was then that his teeth which were like hail-stones were revealed.
او جز در مواردی که مرتبط با خودش بود سخن نمیگفت. او برادری میان یارانش را برقرار می‌ساخت و بدین‌سان آنان را با هم صمیمی میکرد و آنان را از هم جدا نمیکرد و کینه‌ای میان ایشان نمی‌کاشت. کسانی که نزد قوم خود گرامی بودند، از سوی او تکریم و احترام می‌شدند و فرمانروایان قوم خودشان تعیین می‌گردیدند. شادی‌اش هرگز از چهرهٔ کسی دریغ نمیشد؛ حتی از کسانی که قوم خود را از ایشان برحذر می‌داشت یا کسانی که خود او از ایشان بر حذر بود. از دوستان دیدار میکرد و از احوال مردم می‌پرسید. آنچه را درست بود تأیید میکرد و آنچه را زشت بود نکوهش میکرد و می‌کوشید آن را از میان ببرد. او در همهٔ کارها میانه‌رو بود. با دیگران برابر بود و برای خود امتیازی قائل نمیشد. هرگز به‌سادگی و بی‌توجهی عمل نمیکرد، مبادا دیگران نیز بی‌توجه شوند. هر موقعیتی به‌اندازهٔ شایستهٔ خود مورد رسیدگی قرار می‌گرفت. ﷺ
He never spoke unless it was something closely relevant to him. He confirmed the brotherhood relationship among his Companions; and thus he made them intimate and did not separate them or implant enmity among them. Those who were honourable with their peoples, were honoured and respected by him and were assigned rulers over their own peoples. His cheerfulness was never withdrawn at anyone’s face; even at those whom he warned his people from or those whom he himself was on the alert of. He visited friends and inquired about people’s affairs. He confirmed what was right and criticized the awful and tried to undermine it. He was moderate in all affairs. He was equal to others and was not privileged. He would never act heedlessly, lest the others should get heedless. Each situation was dealt with in its proper due.
نیکوکاری هدف او بود؛ بنابراین هرگز از آن کوتاهی نمیکرد و نسبت به آن بی‌تفاوت نبود. کسانی که در کنار او می‌نشستند، بهترین افراد قومشان بودند و بهترین همه، در نظر او، کسانی بودند که مشورت‌های همگانی را ارائه میدادند. برای او، بزرگ‌ترین و بلندمرتبه‌ترین افراد، آنان بودند که در فراهم کردن آسایش، هماهنگی و یاری‌رسانی بهترین بودند. ذکر (خداوند) چیزی بود که او بدان توجه داشت و هرگاه مینشست یا برمی‌خاست، آن را برقرار میکرد. برای او جایگاه مشخصی برای نشستن تعیین نشده بود. او در انتهای حلقه مینشست و کنار آخرین فرد مجلس قرار می‌گرفت. به مردم هم دستور میداد که همین‌گونه عمل کنند. او در مجالس اجتماعی با همه یکسان رفتار میکرد، به‌طوری که هر کس مورد خطاب قرار می‌گرفت گمان میکرد جز او کسی نزد پیامبر ﷺ گرامی‌تر نیست. هر کس کنار او مینشست یا برای خواستن مشورت در کاری از او سخن را قطع میکرد، پیامبر ﷺ نخستین کسی بود که سخن را آغاز میکرد و آخرین کسی بود که آن را پایان میداد. پیامبر ﷺ با شکیبایی به او گوش میداد تا سخنش به پایان برسد. هرگز درخواست هیچ کس را رد نمیکرد؛ و اگر امکان انجام آن نبود، با چند سخن خوش و دلنشین پاسخ میداد.
Righteousness was his target; so he was never short of it nor indifferent to it. People who sat next to him were the best of their people and the best of them all were — for him — those who provided common consultations. For him, the greatest ones and the highest in ranks were the best at providing comfort and co-ordination and succour. Remembrance (of Allâh) was a thing he aimed at and established whenever he sat down or stands up. No certain position was assigned for him to sit on. He sits at the end of the group, seated next to the last sitter in the place. He ordered people to do the same. He entertained his participiants in social gatherings alike so that the one addressed would think that there was no one honoured by the Prophet (Peace be upon him) but himself. He whoever sat next to him or interrupted him in order to ask for his advice about an affair of his, would be the first to start the talk and the one to end it. The Prophet (Peace be upon him) would listen to him patiently till he ended his speech. He never denied a request to anyone, if unapproachable, then few gratifying words would work, instead.
بزرگواری، فراخ‌دلی و بردباری او توانست همه مردم را در بر گیرد و این مقام را به او داد که پدر همه آنان شمرده شود. در عدالت، همه آنان تقریباً برابر بودند. هیچ‌کس بر دیگری برتری نداشت، جز به معیار تقوای الهی. نزد او، محبوب‌ترین کس پرهیزگارترین ایشان بود. مجلس او، محل بخشایش، فروتنی، شکیبایی و صداقت بود. صداها در میان صفوف یا در هنگامه‌های آشوب بلند نمیشد. آنچه حرمت داشت هرگز شکسته نمیشد. ترس از خدا و عبادت، وسیله‌ی ایشان برای دلسوزی و مهربانی بود. بزرگ‌داشت سالمندان و رحم بر کودکان را ارج می‌نهادند. به نیازمندان یاری می‌رساندند و از غریبان پذیرایی می‌کردند.
His magnanimity, broad mindedness his tolerance could embrace all people and entitled him to be regarded as father for them all. In justice, all of them were almost equal. Nobody was better than another except on the criterion of Allâh fearing. A favoured one, to him, was the most Allâh fearing. His assembly was a meeting of clemency, timidness, patience and honesty. Voices were not raised in rows or riots. Inviolable things were never violable. Fearing Allâh and worship were their means to sympathy and compassion. They used to esteem the old and have mercy on the young. They assisted the needy and entertained strangers.
پیامبر خدا ﷺ همیشه خوشرو، آسان‌گیر، خوش‌خلق و بردبار بود. هرگز درشت‌خو یا خشن، فریادزن یا بی‌ادب نبود. نه عیب‌جو بود و نه ستایشگر. آنچه را خوش نمی‌داشت نادیده می‌گرفت، با این حال هیچ‌کس از او ناامید نمیشد. سه چیز را از خود دور کرده بود: ریاکاری، افراط‌کاری، و آنچه به او مربوط نبود. مردم از او در سه چیز پروا نداشتند، زیرا اینها از ویژگیها یا عادات او نبود: هرگز کسی را تحقیر یا سرزنش نمیکرد و در پی عیب‌ها و کاستی‌های دیگران نمی‌گشت. تنها سخنی می‌گفت که پاداشش مورد پسند خداوند باشد. هنگامی که سخن می‌گفت، شنوندگانش با سرهای فروافکنده به دقت گوش میدادند. آنان تنها هنگامی سخن می‌گفتند که او خاموش بود. در مورد اینکه چه کسی سخن بگوید با یکدیگر نزاع یا جدال نمی‌کردند. هرکس در حضور او سخن می‌گفت، همه تا پایان سخنش به او گوش میدادند. گفتگوی آنان درباره موضوعی بود که نخستین سخنران مطرح یا بیان کرده بود. پیامبر خدا ﷺ به آنچه آنان می‌خندیدند می‌خندید و به آنچه آنان تحسین می‌کردند تحسین میکرد. همواره با درشتی سخن یک غریبه شکیبایی می‌ورزید. می‌فرمود:
The Messenger of Allâh (Peace be upon him) was always cheerful, easy, pleasant-tempered and lenient. He was never rude or rough nor clamorous or indecent. He was neither a reproacher nor a praiser. He overlooked what he did not desire, yet you would never despair of him. Three qualities he disposed of: hypocrisy, excessiveness, and what was none of his concern. People did not fear him in three area: — for they were not qualities or habits of his —: He never disparaged, or reproached nor did he seek the defects or shortages of others. He only spoke things whose reward was Divinely desirable. When he spoke, his listeners would attentively listen casting down their heads. They only spoke when he was silent. They did not have disputes or arguments about who was to talk. He who talked in his presence would be listened to by everybody till he finished his talk. Their talk would be about the topic discussed or delivered by their first speaker. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) used to laugh at what they laughed at and admired what they used to admire. He would always show patience with a stranger’s harshness at talk. He used to say:
• «هرگاه دیدی کسی با جدیت به دنبال چیزی می‌گردد، در رسیدن به نیازش یاریش ده. و هرگز پاداشی جز از پاداش‌دهنده، یعنی الله، مطالبه مکن.»
• “When you see a person seeking an object earnestly, assist him to get his need. And never ask for a reward except from the reward-Giver, i.e. Allâh.”.
خارجہ بن زید نے کہا: «پیغمبر ﷺ لوگوں میں سے اُن کے ہم نشینوں کے نزدیک سب سے زیادہ معزز تھے۔ ان کے اعضا شاذ ہی دیکھے جاتے تھے۔ وہ اکثر خاموش رہتے اور جب بات ضروری نہ ہوتی تو کم ہی گفتگو کرتے۔ جن کی گفتگو بدتمیزی یا بے ادبی پر مشتمل ہوتی، ان سے آپ ﷺ رُخ پھیر لیتے۔ آپ ﷺ کا ہنسنا بس مسکراہٹ کی حد تک ہوتا۔ آپ ﷺ کی گفتگو دوٹوک ہوتی، نہ زیادہ ہوتی اور نہ ہی ناتمام۔ اصحاب بھی آپ ﷺ کی تعظیم و احترام اور اپنے پیغمبر ﷺ کی پیروی میں آپ ﷺ کی موجودگی میں مسکراتے ہی تھے۔»
Kharijah bin Zaid said: “The Prophet (Peace be upon him) was the most honoured among the people with whom he sat. His limbs could hardly be seen. He was often silent and rarely talked when speech was not a necessity. He turned away from those whose speech was rude or impolite. His laughter was no more than a smile. His speech, which was decisive, it was neither excessive nor incomplete. Out of reverence and esteem and following the example of their Prophet (Peace be upon him), the Companions’ laughter at his presence — was smiling, as well.”.
به طور کلی پیامبر (صلی الله علیه وسلم) به صفات بی‌همتای کمال آراسته بود. این جای تعجب نیست، زیرا او را خداوند تربیت کرد، آموزش داد و (قرآن را) به او آموخت. حتی خداوند او را ستایش کرد:
On the whole the Prophet (Peace be upon him) was ornamented with peerless attributes of perfection. No wonder to be like that for he was brought up, educated and taught (the Qur’ân) by Allâh. He was even praised by Allâh:
«و إنک لعلی خلق عظیم» [۶۸:۴].
• “And verily, you [O Muhammad (Peace be upon him) ] are on an exalted standard of character.” [68:4].
آن ویژگیها و صفات، که پیامبر ﷺ از آنها برخوردار بود، همان چیزهایی بود که دلها و جانهای مردم را به او نزدیک میکرد، آنان را به او جذب مینمود و موجب محبتشان به او میشد. آن صفات چنان او را محبوب ساخت که بازداری و دشمنی قومش کاهش یافت و آنان گروه گروه به اسلام روی آوردند.
Those were the attributes and qualities that the Prophet (Peace be upon him) enjoyed which made the hearts of souls of the people close to him, draw near to him and love him. Those traits made him so popular that the restraint and enmity of his people grew less and they started to embrace Islam in large crowds.
این توصیف در حقیقت چیزی بیش از یک مرورِ شتابان یا بیانی کوتاه از جنبه‌های کمال تام محمد ﷺ نیست. تلاش شده است که تصویر کاملِ آن کمالِ بی‌نظیر ترسیم شود. هیچ‌کس نمی‌تواند ادعا کند که به دانشی کامل یا تسلطی تمام بر صفات بزرگِ بزرگ‌ترین انسانِ این جهان آگاه است. هیچ‌کس نمی‌تواند آن انسانِ والاترین مرتبه‌ی کمال را آن‌گونه که شایسته‌ی اوست توصیف کند. او انسانی بود که همواره نور الهی را می‌جست، تا آن‌جا که به‌کلی با روشِ قرآنی درآمیخته بود ﷺ.
This description is in fact no more than a rapid review or rather short brief lines of Muhammad’s (Peace be upon him) aspects of full perfection. Trying to encompass the whole perfect picture of the Prophet (Peace be upon him). No one can ever claim to be possessed of full knowledge or complete mastery of the great attributes of the greatest man in this universe. No one can ever give this man, the top of perfection, his due descrpition. He was a man who always sought Allâh’s light, to such an extent that he was wholly imbued with the Qur’ânic approach.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ ﷺ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ﷺ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.
• O Allâh! send your blessings (and the Holy Words of Yours) upon Muhammad and the family of Muhammad, as You have send blessings upon Ibrâhim and the family of Ibrâhim. You are worthy of all praise, All Glorious.
اے اللہ! محمدؐ اور آلِ محمدؐ پر درود بھیج، جیسا کہ تُو نے ابراہیمؑ اور آلِ ابراہیمؑ پر درود بھیجا۔ بے شک تُو ہی لائقِ حمد اور بزرگی والا ہے۔
O Allâh! bless Muhammad and the family of Muhammad as You have already blessed Ibrâhim and the family of Ibrâhim. You are worthy of all praise, All Glorious.