در ذی‌القعده‌ی سال دهم بعثت، یعنی ژوئیه‌ی ۶۱۹ میلادی، پیامبر ﷺ به مکه بازگشت تا فعالیت‌های خود را از سر بگیرد. هنگام زیارت مکه نزدیک می‌شد، از این رو ایشان شتاب کرد تا قبیله‌ها و افراد را با اسلام آشنا سازد و آنان را به پذیرش آن فرا خواند، همان‌گونه که از سال چهارم بعثت عادت ایشان بود ﷺ.

In Dhul Qa‘dah, the tenth year of Prophethood, i.e. July 619, the Prophet (Peace be upon him) , returned to Makkah to resume his activities. The time for pilgrimage to Makkah was approaching so he hastened to introduce people both tribes and individuals to Islam and call upon them to embrace it, just as it was his practice since the fourth year of his Prophethood.

بر اساس روایت ابن شهاب الزهری، از قبایلی که اسلام به آنان عرضه شد می‌توان از بنی عامر بن صعصعه، محارب بن خصفه، فزاره، غسان، مره، حنیفه، سلیم، عبس، بنی نصر، بنی البکاء، کنده، کلب، الحارث بن کعب، عذره و مردم حضرموت یاد کرد. اسلام یک‌باره در یک سال به آنان عرضه نشد، بلکه از سال چهارم بعثت تا آخرین موسم حج پیش از هجرت، بارها عرضه شد. با این حال، آنان سرسختی ورزیدند و هیچ‌یک از ایشان پاسخ مثبت نداد. در ادامه، خلاصه‌ای از جنبه‌های مربوط به دعوت‌های پیامبر ﷺ در باب آیینی که به آن فرا می‌خواند، آمده است.

On the authority of Az-Zuhri, of the tribes that Islam was introduced to, we could speak of Banu ‘Amir bin Sa‘sa‘ah, Muharib bin Khasfa, Fazarah, Ghassan, Murrah, Haneefah, Saleem, ‘Abs, Banu Nasr, Banu Al-Buka’, Kindah, Kalb, Al-Harith bin Ka‘b, Udhrah and people of Hadrmout. Islam was not introduced to them in one single year but rather repeatedly from the fourth year till the last pre-migration season of pilgrimage. They however, remained obdurate and none of them responded positively. The following is a resume of aspects relating to the Prophet’s appeals as regards the new faith he was preaching:

او به یکی از شاخههای بنی کلب که به بنی عبدالله معروف بودند سر زد. او ایشان را به پیام خدا فراخواند و به خاطر خدایی که برای پدرشان نامی زیبا برگزیده بود از آنان خواست که آن را بپذیرند، اما این تلاش بیثمر ماند.

1. He visited a sept of Banu Kalb known as Banu ‘Abdullah. He called them to Allâh’s Message and entreated them to accept it for the sake of Allâh Who had chosen a beautiful name for their father, but without avail.

او به سرزمین بنی حنیفه رفت و آنان را به سوی خود فراخواند، اما با رفتاری بسیار ناخوشایند و زشت از سوی ایشان روبه‌رو شد.

2. He called on Bani Haneefah in their habitation, but received very repugnant treatment.

۳. ایشان در اردوگاه بنی عامر بن صعصعہ حاضر شدند و آنان را به ترک بت‌پرستی و پیوستن به خود فرا خواندند۔ یکی از ایشان به نام بُحیرہ بن فِراس در پاسخ گفت: «اگر ما با تو بیعت کنیم و الله تو را بر دشمنانت پیروز گرداند، آیا به ما حق وراثت می‌دهی و پس از خودت زمام امور را به دست ما می‌سپاری؟» پیامبر ﷺ پاسخ داد: «تمام این امر به دست الله است، او قدرت را به هرکس که بخواهد می‌بخشد۔» آن مرد گفت: «آیا انتظار داری ما خود را در معرض خشم و انتقام عرب‌ها قرار دهیم، در حالی که حتی کوچک‌ترین امیدی به رهبری نداریم؟ ما در واقع می‌توانیم به آسانی از پیشنهادهای تو چشم بپوشیم۔»

3. He addressed Bani ‘Amir bin Sa‘sa‘ah in their encampment, calling them to abandon idolatry and join him. One of them called Buhairah bin Firras, answered him back: “Should we give you allegiance and Allâh give you power over your opponents, will you give us right to inheritance and succeed you in power?” The Prophet replied: “The whole affair lies in Allâh’s Hands. He gives the power to whomever He desires.” The man commented: “Do you expect us to incur the wrath and vengeance of the Arabs without the least hope of leadership? We can in fact readily dispense with your offers.”.

هنگامی که بنی عامر به سرزمین‌های خود بازگشتند، این داستان را برای مردی سالخورده که به سبب پیری از همراهان جا مانده بود، بازگو کردند. به او گفتند: «جوانی از قریش، از بنی عبدالمطلب، که ادعا می‌کند پیامبر است، نزد ما آمد، از ما یاری خواست و ما را به پذیرفتن دینش فراخواند.» آن پیر شیخ از این خبر به شگفت آمد و اندیشید که آیا راهی برای جبران آن فرصت از دست رفته وجود ندارد. سپس سوگند خورد: «او واقعاً از نسل اسماعیل است. او حق است (پیامبری راستین است). چگونه شد که سخنان او را نادرست دانستید؟»

When Banu ‘Amir returned to their habitations, they narrated the story to an elderly man who had lingered behind because he was too old. They told him, “A young man of Quraish of Bani ‘Abdul Muttalib, claiming that he is a Prophet, contacted us, asked for support and invited us to embrace his religion.” The old sheikh was struck by the news, and wondered if there was no way of making amends for the loss of that opportunity and swore, “He is really Ishmaelite (he descends from Ishmael). He is the Truth (he is a real Prophet). How did it happen that you misjudged his words?”.

پیامبر ﷺ هرگز دلسرد نشد. او در رسالتی که برای تحقق آن مأمور شده بود، با وجود همهٔ دشواری‌ها پیوسته کوشید. تلاش‌هایش را به قبیله‌ها محدود نکرد، بلکه با افرادی نیز ارتباط برقرار کرد که از برخی‌شان پاسخی مثبت دریافت. افزون بر این، در همان فصل، برخی از ایشان به پیامبری او ایمان آوردند و به جمع مسلمانان پیوستند. فهرست زیر شامل برخی از آن نخستین مسلمانان است:

The Prophet (Peace be upon him) was not dismayed at all. He persisted in his mission for the fulfillment of which he had been commissioned to strive despite all odds. He did not confine his efforts to the tribes but also conducted contacts with individuals from some of whom he was able to receive a favourable response. Moreover, later in the same season, some of them did believe in his Prophethood and entered the fold of Islam. The following list included some of those early converts:

۱. سُوَیْد بن صامت۔ وہ یثرب (مدینہ) کے ایک ذہین، سنجیدہ اور باوقار شاعر تھے۔ حج یا عمرے کے لیے مکہ میں قیام کے دوران ان کی ملاقات نبیﷺ سے ہوئی، جنہوں نے انہیں اسلام قبول کرنے کی دعوت دی۔ اس دعوت پر سُوَیْد نے نبیﷺ کے سامنے حکیم لقمان کی کچھ عمدہ حکمت کی باتیں پیش کیں۔ نبیﷺ نے اس حکمت کو پسند فرمایا، مگر اُن سے کہا کہ میرے پاس اس سے کہیں بہتر چیز ہے۔ پھر آپﷺ نے انہیں قرآن کی کچھ آیات پڑھ کر سنائیں۔ وہ شخص غور و فکر کے ساتھ سنتے رہے، اور ان الفاظ نے ان کی فطرتِ سلیمہ کو متاثر کیا، چنانچہ انہوں نے فوراً اسلام قبول کر لیا۔ وہ جنگِ بُعاث میں شہید ہوئے۔ یہ نبوت کے گیارہویں سال کی بات ہے۔

1. Swaid bin Samit . He was an intelligent discreet poet from Yathrib (Madinah). During his stay in Makkah for pilgrimage (or lesser pilgrimage), he encountered the Prophet (Peace be upon him) who invited him to embrace Islam. At this invitation, Swaid imparted to the Prophet some sound words from Luqman’s wisdom. The Prophet approved of that wisdom but told the man that he had something far better. He recited some verses from the Qur’ân, the man listened meditatively and the words appealed to his originally pure nature and accepted Islam as his faith at once. He was killed in the battle of Bu‘ath. That was in the eleventh year of the Prophethood.

۲. ایاس بن معاذ. او هنوز جوانی از قبیله اوس بود. او به عنوان عضوی از هیئتی آمد که در پی هم‌پیمانی با قریش علیه قبیله رقیبی که در مدینه سکونت داشت، یعنی خزرج، بود. پیامبر ﷺ با آنان دیدار کرد و ایشان را به پیمودن راهی بهتر از آنچه در سر داشتند فرا خواند. او خود و اسلام را به آنان معرفی کرد، رسالت خویش را به آنان آگاهانید و چند آیه از قرآن کریم را تلاوت نمود. پیام الهی بی‌درنگ در دل ایاس جای گرفت و با پیامبر ﷺ همراه شد. ابوالحیسر انس بن رافع، که عضو همان هیئت بود، از رفتار آن جوان ناخرسند شد و با پاشیدن خاک به صورتش او را خاموش ساخت. مردم پس از ناکامی در برقراری هم‌پیمانی با قریش، مدینه را ترک کردند. اندکی پس از بازگشت به مدینه، آن جوان در حالی جان داد که نام خداوند را بر زبان داشت و پاکی و بزرگی او را می‌ستود.

2. Eyas bin Mu‘adh. He was still a youth from Aws tribe. He came as a member of delegation seeking alliance with Quraish against another rival tribe dwelling in Madinah, Al-Khazraj. The Prophet (Peace be upon him) met them and advised them to follow a better course than that they had in mind. He introduced himself and Islam to them, apprised them of his mission and narrated some verses from the Noble Qur’ân. Eyas’s heart immediately absorbed the Divine Message and agreed with the Prophet (Peace be upon him) . Abul Haisar Anas bin Rafi‘, a member of the delegation disapproved of the boy’s behaviour and silenced him by hurling some dust into his face. The people then left Madinah after having failed in establishing alliance with Quraish. Shortly after arrival in Madinah, the boy breathed his last acclaiming Allâh’s Name and celebrating His Glory.

3. ابو ذر الغفاری. او در حومه‌ی یثرب زندگی می‌کرد. خبر مسلمان شدن سوید بن صامت و ایاس بن معاذ به او رسید و به خودی خود نقطه‌ی عطفی در زندگی‌اش شد. او برادرش را به مکه فرستاد تا درباره‌ی مقاصد پیامبر ﷺ جزئیات بیشتری به دست آورد. آن مرد بازگشت و به ابو ذر گزارش داد که آن «مرد مورد نظر» به نیکی فرمان می‌دهد و از بدی باز می‌دارد. ابو ذر قانع نشد و تصمیم گرفت خودش بیرون برود و وضعیت واقعی را بررسی کند. پس از چند تلاش برای شناسایی شخص پیامبر ﷺ، سرانجام توانست او را ملاقات کند، هرچند نه بدون برخی دشواری‌ها، به سبب فضای خصمانه‌ای که پیروان آیین نوین در آن می‌کوشیدند راه خود را پیش ببرند. ابو ذر به محض آنکه با ماهیت واقعی اسلام آشنا شد، آن را پذیرفت. با وجود اصرار جدی پیامبر ﷺ بر اینکه این تصمیم تازه‌ی خود را فاش نکند، ابو ذر مستقیماً به حرم مقدس رفت و در آنجا علناً گواهی داد که یگانگی الله و پیامبری محمد ﷺ را باور دارد. مشرکان اطراف او هجوم آوردند و شروع به زدن او کردند. نزدیک بود جان بسپارد که عباس دخالت کرد و هشدار داد که کسی را که قبیله‌اش بر راه‌های تجاری راهبردی منتهی به مکه تسلط کامل دارد، نکشند. این ماجرا فردای آن روز با همان مرد تکرار شد؛ او به صحنه آمد و ابو ذر را نجات داد.

3. Abu Dhar Al-Ghifari. He used to live in the suburbs of Yathrib. News of the Islamization of Swaid bin Samit and Eyas bin Mu‘adh reached him and constituted a turning point in his life per se. He sent his brother to Makkah for more details about the Prophet’s intentions. The man came back and reported to Abu Dhar that the ‘said man’ enjoined good and forbade evil. Abu Dhar was not satisfied and decided that he himself should go out and probe the real situation. After some attempts to identify the person of the Prophet(Peace be upon him) , he managed to meet him though not without some difficulties due to the antagonistic atmosphere within which the proponents of the new faith were trying to work their way. No sooner than Abu Dhar was exposed to the real nature of Islam, he embraced it. Despite the Prophet’s earnest plea not to divulge his new move, Abu Dhar went directly to the Holy Sanctuary where he publicly declared that he had testified to the Oneness of Allâh and Prophethood of Muhammad. The heathens all around hurried and began beating him. He almost died when Al-‘Abbas intervened warning against killing someone whose tribe was in full command of the strategic commercial caravan routes leading to Makkah. Thevent recurred in the following morning with the same man to come to the scene and rescue him.

۴. طفیل بن عمرو الدوسی. او شاعری درستکار و رئیس قبیلهٔ دوس بود که در منطقه‌ای نزدیک یمن در جنوب عربستان زندگی می‌کردند. او در سال یازدهم بعثت به مکه آمد. به هنگام ورودش، مراسم استقبال باشکوهی از او به عمل آمد. مکیان به زودی شروع کردند به پر کردن گوش‌های او با انواع دشمنی علیه پیامبر ﷺ. حتی ادعا کردند که او بزرگ‌ترین شکاف اجتماعی هولناک را ایجاد کرده و همهٔ جنبه‌های زندگی اجتماعی را دچار تفرقه ساخته است، تا جایی که حتی پیوندهای خانوادگی نیز قربانی نقشه‌ها و توطئه‌های اختلاف‌افکنی او شده‌اند. آن‌ها حتی او را از سخن گفتن با وی، یا حتی شنیدن سخنانش، برحذر داشتند. این مرد که زیر تأثیر این درخواست‌ها قرار گرفته بود، از خواسته‌های آنان پیروی کرد. او حتی گوش‌های خود را با پارچه‌ای پنبه‌ای پر کرد تا هیچ سخنی از او نشنود. اما هنگامی که این مرد قبیله‌ای وارد مسجد شد، محمد ﷺ را دید که مشغول نماز بود. از روی کنجکاوی به او نزدیک شد، زیرا خواست الهی چنین بود که صدا و سخنان دلنشین پیامبر ﷺ را بشنود. وسوسهٔ شنیدن بیشتر چنان بر او چیره شد که نتوانست در برابرش مقاومت کند، پس پیامبر ﷺ را تا خانه‌اش دنبال کرد، آمدن خود را به او گزارش داد و تمام داستان مردم قریش را بازگو کرد. پیامبر ﷺ چند آیه از قرآن کریم را تلاوت فرمود و آن مرد توانست طعمی بسیار زیبا را بچشد و حقیقتی را که در درونش نهفته بود تشخیص دهد. او اسلام آورد و شهادت داد که جز خدا معبودی نیست و محمد ﷺ فرستادهٔ اوست. سپس گفت که مردی صاحب نفوذ در میان قوم خود است و آنان را به پذیرش اسلام فرا خواهد خواند، اما می‌خواست پیامبر ﷺ نشانهٔ یاری‌دهنده‌ای به او عطا کند که کار آینده‌اش را آسان سازد. در واقع نوری که خداوند در شلاق او قرار داد، همان نشانه بود. او پدر و همسرش را به پذیرش اسلام فراخواند و آنان نیز پاسخ مثبت دادند. قوم او کمی تأخیر کردند، اما او با شور و حرارت آنان را نصیحت کرد و کاملاً موفق شد. او و هفتاد یا هشتاد نفر از پیروانش پس از غزوهٔ خندق به مدینه هجرت کردند. او در راه الله جنگجویی کامل بود و در وقایع یمامه به شهادت رسید.

4. Tufail bin ‘Amr Ad-Dausi. He was an honest poet and chief of Ad-Daus tribe inhabiting an area close to Yemen in South Arabia. He arrived in Makkah in the eleventh year of Prophethood. Great reception ceremonies were accorded to him on his advent. The Makkans soon started to inculcate in his ears all sorts of antipathy against the Prophet (Peace be upon him) . They even alleged that he had caused the most horrible societal schism, dividing all sorts of social life even the family ties were subject to his schemes and plans of dissension. They even warned him against speaking or even listening to him. The man overpowered by these pleas, complied by their requests. He even stuffed his ears with a piece of cotton in order not to hear any word of his. However, when this tribesman entered the mosque, he saw Muhammad (Peace be upon him) observing his prayer and out of curiosity, he approached him for it was a Divine Will to hear the Prophet’s sound and appealing words. The temptation to hear more was irresistible so he followed the Prophet (Peace be upon him) into his house, briefed him on his advent and all the story of the people of Quraish. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) recited some verses of the Noble Qur’ân and the man managed to taste something exceptionally beautiful and discern the truth latent within. He embraced Islam and testified that there was no god but Allâh and that Muhammad was His Messenger. He then said that he was an influential man among his people and that he would call them to profess Islam, yet he wanted the Prophet (Peace be upon him) to equip him with a supportive sign that would ease his future task. It was in fact a Divinely bestowed light in his whip. He called his father and wife to embrace Islam and they did respond. His people lagged a little but he exhorted them fervently and was fully successful. He and seventy or eighty of his followers emigrated to Madinah after the Trench Battle. He was a perfect fighter in the cause of Allâh and was martyred in Al-Yamama events.

۵. ضماد الأزدی. او از قبیلهٔ ازد شنؤه در یمن بود و در افسون‌خوانی تخصص داشت. او به مکه آمد تا بشنود که نادانان آنجا می‌گویند محمد ﷺ دیوانه است. او تصمیم گرفت هنرش را بر پیامبر ﷺ به کار گیرد، و پیامبر ﷺ هنگامی که او را دید فرمود: «ستایش از آنِ خداست، ما او را می‌ستاییم و از او یاری می‌جوییم. هر که را خداوند هدایت کند، کسی گمراهش نمی‌سازد، و هر که را خداوند گمراه سازد، کسی هدایتش نمی‌کند. گواهی می‌دهم که معبودی جز الله نیست و محمد ﷺ بندهٔ اوست و فرستادهٔ او.» ضماد این سخنان را شنید و از پیامبر ﷺ خواست که آن‌ها را بار دیگر تکرار کند، و خواسته‌اش سه بار برآورده شد. سپس گفت: «من فال‌بینان، جادوگران و شاعران را شنیده‌ام، اما هرگز شیرینی سخنان شما را نچشیده‌ام.» آنگاه بیعت کرد و به‌عنوان مسلمانی صادق اسلام آورد.

5. Dhumad Al-Azdi. He came from Azd Shanu’a in Yemen, specialist in incantation. He arrived in Makkah to hear the fools there say that Muhammad (Peace be upon him) was out of his mind. He decided to practise his craft on the Prophet (Peace be upon him) , who on seeing him said: “Praise is to Allâh, we entertain His praise and seek His help. Whomsoever Allâh guides, none will lead astray, and whomsoever Allâh leads astray, none will guide. I testify there is no god but Allâh and Muhammad is His servant and Messenger.” Dhumad heard the words and requested the Prophet (Peace be upon him) to echo them again, and he was granted his wish thrice. Here he said: “I have heard the soothsayers, sorcerers and poets, but never have I experienced the sweetness of your words.” He then gave a pledge of a sincere convert.

در موسم حج، در سال یازدهم بعثت، دعوت اسلامی دانه‌های شایسته‌ای یافت که از آن‌ها درختان بلندی رشد کردند؛ درختانی که برگ‌هایشان آیین نو را پرورش می‌داد و مسلمانان تازه‌گرویده‌ی آسیب‌پذیر را از ضربات ستم و زورگویی قریش در پناه خود می‌گرفت. از شیوه‌ی حکیمانه‌ی پیامبر ﷺ این بود که با نمایندگان قبیله‌های عرب شب‌هنگام دیدار کند تا مکیان خصومت‌ورز او را از رسیدن به هدف‌هایش بازندارند. او همراه با دو یار راستگوی خود، علی و ابوبکر، گفتگوی جالبی درباره‌ی گرویدن به اسلام با بنی ذُهل داشت، اما آنان پذیرش اسلام را به تعویق انداختند. در پی همان هدف، پیامبر ﷺ و یارانش از کنار «عقبۀ منا» گذشتند و در آنجا صدای مردمی را شنیدند که گفتگو می‌کردند. به دنبال آنان رفتند تا به شش مرد از یثرب رسیدند که همه از قبیلۀ خزرج بودند: أسعد بن زُرارہ، عوف بن حارث، رافع بن مالک، قطبہ بن عامر، عقبہ بن عامر و جابر بن عبداللہ. دو نفر آخر از قبیلۀ اوس و چهار نفر نخست از خزرج بودند.

It was during the pilgrimage season, in the eleventh year of Prophethood, that the Islamic Call found the righteous seeds through which it would grow up to constitute tall trees whose leaves would foster the new faith and shelter the new vulnerable converts from the blows of injustices and high-handness of Quraish. It was the Prophet’s wise practice to meet the delegates of the Arabian tribes by night so that the hostile Makkans would not debar him from achieving his objectives. In the company of his two truthful Companions ‘Ali and Abu Bakr, he had an interesting talk regarding Islamization with Bani Dhuhal, but the latter suspended their conversion. In pursuit of the same objective, the Prophet and his Companions passed by ‘Aqabat Mina where they heard people talking. They went at their heels until they encountered six men from Yathrib, all of whom from Khazraj tribe: As‘ad bin Zurarah, ‘Awf bin Harith, Rafi‘ bin Malik, Qutbah bin ‘Amir, ‘Uqbah bin ‘Amir and Jabir bin ‘Abdullah. The last two being from Aws and the former four from Khazraj.

اهل مدینه همیشه از یهودیان می‌شنیدند که پیامبری در شرف ظهور است، زیرا زمان آیینی تازه فرا رسیده بود. از او پیروی می‌کردند و سپس دشمنانشان را همان‌گونه نابود می‌ساختند که فرزندان عاد و ارم نابود شده بودند. پیامبر ﷺ پرسید: «از کدام قبیله‌اید؟» گفتند: «از قبیله خزرج.» پرسید: «آیا هم‌پیمان یهودیان هستید؟» گفتند: «آری.» فرمود: «پس چرا کمی ننشینید تا با شما سخن بگویم؟» آنان این پیشنهاد را با میل پذیرفتند، زیرا آوازهٔ محمد ﷺ به مدینه رسیده بود و این غریبان کنجکاو بودند که بیشتر از مردی ببینند که در تمام آن منطقه غوغا به پا کرده بود. پیامبر ﷺ اسلام را برایشان شرح داد، پیامدهای آن را توضیح داد و مسئولیت‌هایی را که بر دوش کسانی می‌افتد که آن را می‌پذیرند بیان کرد. چون سخن پیامبر ﷺ به پایان رسید، میان خود چنین اندیشه‌هایی را رد و بدل کردند: «بدانید که این همان پیامبری است که یهودیان همواره ما را از او می‌ترسانند؛ پس بشتابیم و پیش از دیگران به او بپیوندیم.»

The Madinese always heard the Jews say that a Prophet was about to rise, for the time for a new dispensation had arrived. Him they would follow and then smite their enemies as the children of ‘Ad and Iram had been smitten. “Of what tribe are you?” asked the Prophet. “Of the tribe of Khazraj,” they replied. “Are you the allies of the Jews?” The Prophet enquired. They said: “Yes.” “Then why not sit down for a little and I will speak to you.” The offer was readily accepted for the fame of Muhammad (Peace be upon him) had spread to Madinah and the strangers were curious to see more of the man who had created a stir in the whole area. The Prophet (Peace be upon him) presented to them an expose of Islam, explained its implications, and the responsibilities that fell upon the men who accepted it. When the Prophet (Peace be upon him) concluded his talk, they exchanged among themselves ideas to the following effect: “Know surely, this is the Prophet with whom the Jews are ever threatening us; wherefore let us make haste and be the first to join him.".

در شوال همان سال، پیامبر ﷺ عقد ازدواج با عایشه (خدا از او خشنود باد)، «تصدیق‌کنندهٔ راستی»، را منعقد کرد، در حالی که او شش ساله بود، و در شوال سال یکم هجری در مدینه، هنگامی که او نُه ساله بود، با او ازدواج را تکمیل کرد.

In Shawwal of the same year, the Prophet (Peace be upon him) concluded a marriage contract with ‘Aishah (May Allah be pleased with her) ‘the truth verifier’, when she was six of age and consummated his marriage with her in Shawwal, the year 1 A.H. in Madinah when she was nine.