14.6 Narxlarni belgilash
14.6 Price-Fixing
Alloh (swt) har bir insonga o‘z mahsulotini o‘ziga ma’qul narxda sotish huquqini qoldirgan. Ibn Moja Abu Sa’iddan rivoyat qilgan: u aytdi, Alloh elchisi ﷺ dedilar: “Savdo-sotiq rozilik asosida bo‘ladi.” Biroq davlat (hukumat) xalqqa narxlarni majburan o‘rnatishi mumkinligi sababli, Alloh (swt) mahsulotlar uchun ma’lum narxlar belgilab, so‘ngra odamlarni shu narxlar bo‘yicha savdo-sotiq qilishga majburlashni man qilgan; shu sababli narxlarni sun’iy belgilash taqiqlangan.
Allah (swt) has left to everybody the right to sell his commodity at the price He likes. Ibn Majah has narrated from Abu S’aid, that He said, the Messenger of Allah (pbuh) said: “Selling (trading) is by consent.” But because it is possible that the State (government) may force pricing over the people, Allah (swt) prohibited it to set certain prices for commodities and then force people to trade (selling and buying) according to them; therefore, price-fixing was prohibited.
Narxni belgilash shuni anglatadiki, hokim yoki uning noiblari yoki musulmonlar ustidan biror vakolatga ega bo'lgan har qanday shaxs savdogarlarga (tojirlarga) tovarlarni faqat belgilangan narx bilan sotishni buyuradi. Shunday qilib, ular narxlarni oshirishdan to'sib qo'yiladi, shuning uchun ularni ko'tarmaydilar, shuningdek, boshqalar bilan raqobatlashmaslik uchun belgilangan narxdan past narxda savdo qilishga ham ruxsat berilmaydi. Ya'ni, xalqning manfaati (maslaha) uchun belgilangan narxni oshirish yoki kamaytirishdan ularni to'sib qo'yishadi. Bu degani, Davlat narxlarga aralashadi, tovarlar yoki ularning ayrimlari uchun muayyan narxlar belgilaydi va jamoat manfaati uchun deb hisoblaganidek, hech kimga belgilangan narxdan yuqori yoki past narxda sotishga ruxsat bermaydi. Islom narx belgilashni mutlaqo taqiqlagan, chunki Imom Ahmad Anas rivoyat qilgan hadisga ko'ra, u shunday degan: "Allohning Elchisi ﷺ davrida narxlar oshib ketdi. Shunda ular: 'Ey Allohning Elchisi, narxlarni belgilab bersangiz', deyishdi. U zot ﷺ aytdilar: 'Albatta, Alloh yaratuvchi, ushlovchi (Qobid), saxovatli (Bosit), rizq beruvchi (Rozziq) va narx belgilovchidir. Men Alloh huzuriga shunday holda borishni istaymanki, mendan hech kim o'zi bilan qilgan zulmim uchun, na qon, na mol borasida shikoyat qilmasin.'" Shuningdek, Abu Dovud Abu Hurayradan rivoyat qilgan: u aytadi: "Bir kishi kelib: 'Ey Allohning Elchisi, narxlarni belgilab bering', dedi. U zot ﷺ aytdilar: 'Balki Alloh kamaytiradi va ko'paytiradi.'" Bu hadislar narx belgilashning taqiqlanganini va uni bartaraf etish uchun hokimga shikoyat qilinadigan zulm ekanini ko'rsatadi. Agar hokimning o'zi narx belgilasa, u Alloh (SWT) huzurida gunohkor bo'ladi, chunki bu harom ish. Fuqarolarning har bir shaxsi narx belgilagan hokimga, u voliy yoki xalifa bo'lishidan qat'i nazar, Zulmlar Sudi (Mahkamat al-Madholim)ga shikoyat qilish huquqiga ega bo'ladi. U bu sudga ushbu ish yuzasidan shikoyat qiladi, toki sud hukm chiqarib, bu zulmni (madhlama) bartaraf etsin.