5-bob. Xodimning (ishchining) mehnati
5 The Work Of The Employee Worker
Ijara (ijara) — ijara-ga olish — ishchini yollashda yollangan narsaning foydasidan foydalanishni anglatadi. Ishchiga nisbatan olganda, yollash uning mehnatidan foydalanishdir. Ishchini yollashda ish turini, ish muddatini, ish haqini va sarflanadigan kuchni belgilash zarur. Ish noma'lum bo'lib qolmasligi uchun uni aniq belgilash kerak, chunki noma'lum ishga asoslangan yollash haqiqiy emas (fosid). Ish muddatini ham belgilash zarur, masalan kunlik, oylik yoki yillik. Xuddi shunday, ishchining ish haqi ham belgilanishi kerak. Ibn Mas'ud aytdi: Payg'ambar ﷺ dedilar: "Agar sizlardan biringiz ishchi yollasa, uning ish haqini unga ma'lum qilishi kerak." Ishchi sarflashi kerak bo'lgan kuchni ham belgilash zarur. Shunga ko'ra, ishchidan uning qobiliyatidan tashqari ishni talab qilish joiz emas. Alloh subhanahu va taolo aytadi:
Hiring involves utilising the benefit of the hired thing. With regard to the worker, hiring is utilising his effort. It is necessary in hiring a worker, to define the work, the period of work, the wage and the effort. The work has to be defined so as not to become unknown, because hiring based on unknown work is invalid (Fasid). It is also necessary to define the period of work, such as daily, monthly or yearly. Similarly, the wage of the worker has to be defined. Ibn Mas’oud said: The Prophet (pbuh) (pbuh) said: “If any one of you employed a worker then He has to inform Him of his wage.” It is also necessary to define the effort that the worker has to expend. Accordingly it is not allowed to demand of the worker work that is beyond his capacity. Allah (swt) said:
“Alloh hech bir kishiga o‘z imkoniyatidan ortig‘ini yuklamaydi.” [Al-Baqara: 286] Payg‘ambar ﷺ aytdilar: “Agar men sizlarga biror narsani buyursam, uni qo‘lingizdan kelgancha bajaringlar”, deb Abu Hurayradan rivoyat qilgan Buxoriy va Muslim. Ishchidan o‘z odatdagi imkoniyatidan ortiq mehnat talab qilinmasligi kerak. Haqiqiy o‘lchov vositasi mehnatni o‘lchay olmagani uchun, har kunlik ish soatlari miqdorini belgilash mumkin bo‘lgan eng yaxshi o‘lchovdir. Bundan tashqari, ishning turi ham belgilanishi kerak, masalan, qattiq yoki yumshoq tuproqni qazish, metallni o‘tda qizdirib shakl berish yoki toshlarni kesish. Bu ham mehnat miqdorini belgilaydi. Shunday qilib, ish uning turi, davomiyligi, ish haqi va unga sarflangan mehnat bilan belgilangan bo‘ladi. Shariat ishchini yollashga ruxsat berganida, uning ishini turi, davomiyligi, ish haqi va mehnati bo‘yicha belgilash uchun qoida ham joriy qildi. Ishchi o‘z ishini bajargani evaziga oladigan ish haqi – u sarflagan mehnati natijasida qo‘lga kiritgan mulkidir.
“Allah burdens not a person beyond his scope.” [Al-Baqarah: 286] The Prophet (pbuh) (pbuh) said: “If I commanded you of something, do of it as much as you can”, as narrated by Bukhari and Muslim from Abu Hurairah. The worker should not be asked to undertake effort except that which is within his ordinary capacity. As a real scale cannot measure effort, defining the number of working hours every day is the best possible measure. In addition the type of work has to be defined as well, such as digging hard or soft soil, forging a metal or cutting stones. This also determines the amount of effort. The work would have thus been defined by stating its type, duration, wage and the effort spent in it.When Shar’a allowed employing a worker, it laid out provision for defining his work in terms of the type, duration, wage and effort. The wage received by the worker, in return for his execution of the work, is the property He accrued as a result of the effort He spent.