4.2 Yer ichida mavjud bo‘lgan narsalarni chiqarib olish
4.2 Extracting that which exists inside the earth
Yerning ichida mavjud bo‘lgan, jamiyatning zaruriy ehtiyojlaridan bo‘lmagan, boshqa bir turdagi ish esa yashirin xazina (Rikaz)ni qazib olishdir. Fiqh istilohida bayon qilinganidek, bu jamoa sifatida musulmonlarning haqi emas. Xazinani qazib olgan kishi uning to‘rtdan to‘rt qismiga egalik qiladi, beshdan bir qismini esa zakot sifatida beradi.
Another type of work is extracting that which exists inside the earth and which is not one of the necessities of the community, namely the hidden treasure (Rikaz). This is not a right for Muslims collectively, as is stated in Fiqh terminology. The one who extracts a treasure possesses four-fifths of it and gives the other fifth as Zakat.
Agar bu narsa jamiyat ehtiyojlaridan bo‘lsa va butun musulmonlar uchun haq bo‘lsa, u holda u jamoat mulkiga kiradi. Bu masalani aniq belgilaydigan narsa shuki, agar xazina odamning harakati bilan yer ostiga yashirilgan bo‘lsa yoki jamiyat uchun ehtiyoj bo‘lishga yetarli bo‘lmagan darajada oz miqdorda bo‘lsa, u holda u xazina (Rikaz) bo‘ladi. Yer ichida asli mavjud bo‘lgan va jamiyatga kerak bo‘lgan narsa esa Rikaz emas, balki jamoat mulkidir. Yer ichida asli mavjud bo‘lgan, ammo jamiyatning ehtiyoji bo‘lmagan narsa, masalan, bino toshlari va shunga o‘xshash narsalar chiqariladigan tosh konlari, na Rikaz, na jamoat mulki hisoblanadi, balki u shaxsiy mulkka kiradi. Rikazga egalik qilish va uning beshdan bir qismini zakot sifatida berish ‘Amr ibn Sho‘aib tomonidan otasidan, otasining otasidan rivoyat qilingan hadisda isbotlangan. Unda aytiladi: “Allah Rasuli ﷺ yerdan topilgan narsa (luqata) haqida so‘raldi va u zot ﷺ dedilar: “Agar u foydalaniladigan yo‘ldan yoki obod qishloqdan topilgan bo‘lsa, uni tavsiflab, bir yil davomida e’lon qilishing kerak: Agar egasi uni taniysa, unga qaytariladi, aks holda u sening bo‘ladi. Lekin agar u foydalaniladigan yo‘ldan yoki obod qishloqdan topilmagan bo‘lsa, unda uning va xazinaning (Rikaz) beshdan bir qismini berishing kerak.” Havoda mavjud bo‘lgan narsalarni, masalan, kislorod va azotni ajratib olish yer ichidan chiqariladigan narsa kabi hisoblanadi. Allah (swt) yaratgan, Shar‘ mubah qilgan va undan foydalanishni cheklamagan har qanday narsa ham shunga o‘xshash tarzda ko‘riladi.