Uit de voorgaande hoofdstukken is gebleken dat de rechtsschool (Madhhab) vier basisfasen heeft doorlopen als gevolg van de effecten van de volgende factoren: de omstandigheden van de islamitische staat (eenheid, verdeeldheid), de status van het religieuze leiderschap (verenigd en orthodox, of gefragmenteerd en onorthodox) en de communicatie tussen geleerden. Toen de staat een enkel lichaam was, was het leiderschap verenigd en orthodox, en waren de moslimgeleerden dicht bij elkaar, waardoor communicatie werd vergemakkelijkt. In die tijd was er slechts één rechtsschool (Madhhab), zij het die van de Profeet ﷺ of die van elk van de Rechtgeleide Kaliefen.

From the preceding chapters we have seen that the Madhhab has gone through four basic stages as a result of the effects of the following factors: conditions of the Muslim state (unity, disunity), status of religious leadership (unified and orthodox, or fragmented and unorthodox) and communication among scholars. When the state was a single body, the leadership was unified and orthodox, and Muslim scholars were close to each other thereby facilitating communication. At that time there was only one Madh-hab, whether that of the Prophet (s.w.) or tha tof each of the Righteous Caliphs.

Daarna volgde een uiteenvallen van het politieke en religieuze leiderschap binnen de relatief verenigde staat (onder Umayyad- en ‘Abbaasid-heerschappij), en de verspreiding van de vooraanstaande geleerden over het hele rijk. Als gevolg hiervan ontstonden er een groot aantal Madh-habs, aangezien geleerden in verschillende delen van de staat genoodzaakt waren om uitspraken te doen zonder het voordeel van het nauwe overleg dat had bestaan toen communicatie geen probleem was. Kenmerkend was dat deze geleerden erin slaagden de flexibiliteit van eerdere tijden te behouden, waarbij zij hun individuele uitspraken gemakkelijk verwierpen ten gunste van de uitspraken van anderen die gebaseerd waren op meer authentieke of uitgebreide Hadeeths. Vervolgens, in het latere deel van de ‘Abbaasid-dynastie, raakten geleerden verstrikt in de politieke rivaliteit die voortvloeide uit de versplintering van het staatsleiderschap.

There followed a breakdown of political and religious leadership within the relatively unified state (under Umayyad and ‘Abbaasid rule), and the dispersion of the leading scholars throughout the empire. Consequently, a large number of Madh-habs arose as scholars in various parts of the state were obliged to make rulings without benefit of that close consultation which had existed when communication was not a problem. Characteristically, these scholars managed to retain the flexibility of former times, readily discarding their individual rulings in favor of the rulings of others which were based on more authentic or comprehensive Hadeeths. Subsequently, in the latter part of the ‘Abbaasid dynasty, scholars were caught up in the political rivalry resulting from the splintering of state leadership.

De situatie werd verder verergerd door de officiële bevordering van hofdebatten, die speciale koninklijke gunsten brachten aan individuele winnaars en hun Madh-habs. Daarna was het slechts een kleine stap naar fanatiek sektarisme, waarvoor velen van de volgelingen van de vier overgebleven Madh-habs bekend kwamen te staan.

The situation was futher aggravated by the official promotion of court debates which brought special rayal favors to individual winners and their Madh-habs. Thereafter, it was but a step to fanatical sectarianism for which many of the followers of the four surviving Madh-habs became noted.

De situatie van vandaag is een mengeling van de voorafgaande stadia.

The Situation today is a mixture of the preceding stages.

Masscommunicatie heeft moslimgeleerden opnieuw in nauw contact gebracht, maar religieus leiderschap op staatsniveau verdween lang geleden toen de moslimwereld verdeeld raakte in nationalistische entiteiten, elk met hun eigen politiek-economische regeringssysteem.

Mass communication has brought Muslim scholars into close contact once again, but religious leadership at the state level disappeared long ago when the Muslim world became divided into nationalist evtities each with its own politico-economic governmental system.

De enorm toegenomen moslimbevolking van vandaag (verschillend geschat tussen 800 miljoen en een miljard) is bij elkaar gehouden door hun geloof in Allaah en Zijn Profeet ﷺ en door hun toewijding aan de Qur’aan en de profetische traditie (Sunnah). Religieus leiderschap zoals dat bestaat, heeft de neiging om afzonderlijk te worden uitgeoefend via een van de vier Madh-habs, die, hoewel minder fanatichen dan voorheen, helaas sektarisch en daarmee verdeeld blijven. Er zijn echter bemoedigende tekenen, vooral sinds het midden van deze eeuw, dat de drang naar eenheid die goddelijk in de islam is ingebouwd, moslims over de hele wereld voortstuwt naar een herleving van hun religie als de beslissende factor in hun leven op persoonlijk, gemeenschappelijk en nationaal niveau. Gezien de veelheid aan culturen die vertegenwoordigd zijn in de moslimbevolking en de toenemende diversiteit aan kwesties en problemen die voortvloeien uit het dagelijks leven in deze snel veranderende wereld, hebben veel moslimgeleerden al lang het gevoel dat het doel om de islam opnieuw te vestigen als de hoogste gids in het dagelijks leven van moslims, waar ook ter wereld, alleen haalbaar is door een herleving van een dynamische islamitische jurisprudentie (Fiqh) zoals die werd beoefend in wat we eerder beschreven als de "fase van bloei". Dit impliceert een hereniging van de Madh-habs waarbij alle sporen van fanatisme en sektarisme zijn verwijderd, en de herleving van zelfstandige rechtsvinding (Ijtihad) om de islamitische jurisprudentie (Fiqh) opnieuw een dynamisch, objectief afgeleid geheel van wetten te maken, zodat individuele moslimgeleerden en juristen de sharia effectief en uniform kunnen toepassen in alle delen van de moslimwereld, ongeacht de sociaal-politiek-economische omstandigheden.

The vastly increased Muslim population of today (variously estimated between 800 million and a billion) has been held together by their belief in Allaah and His Prophet (s.w.) and by their commitment to the Qur’aan and the Sunnah. Religious leadership such as there is tends to be exercised in separate stated through one of the four Madh-habs, which though less fanatic than formerly, unfortuantely continue to be sectarian and hence divisive However, there have ben encouraging signs, especially since the middle of this century, that the drive towards unity divinely built into Islaam is propelling Muslims the world over towards a revival of their religion as the decisive factor in their lives at the personal, communal and national levels. Given the multiplicity of cultures represented in the Muslim population and the uncreasing diversity of issues and problems arising from daily living in this rapidly changing world, many Muslims scholars have long felt that the goal of reestablishing Islaam at the supreme guide in the daily lives of Muslims, anywhere in the world, is-chievable only by a revival of a dynamic Fiqh such as was practised in what we previously described as the “Stage of flowering”. This implies a reunification of the Madh-habs with all traces of fanaticism and sectarianism removed, and the revival of Ijtihaad to make Fiqh once more a dynamic, objectively deduced body of laws so that individual Muslim scholars and jurists may effectively and uniformly apply the Sharee’ah in all parts of the Muslim world, no matter what the socio-politicaleconomic conditions.

Ten slotte wordt het gevoel dat een verenigde Madh-hab en een dynamisch corpus van islamitische jurisprudentie (Fiqh), zoals hierboven beschreven, nodig zijn, gevoed door de wens om vitale islamitische gemeenschappen te laten evolueren en dergelijke gemeenschappen wereldwijd te verenigen in de soorten coöperatieve inspanningen die het algemeen belang van de mensheid zouden beschermen en de Islam op wereldwijde schaal zouden uitstralen.

Finally, a unified Madh-hab and a dynamic body of Fiqh envisioned above are felt to be needed in order to evolve vibrant Islamic communities and unite such communites throughout the world in the types of co-operative endeavors that would protect the common interest of mankind and project Islaam on a global scale.

Uitgaande van de wenselijkheid en de geldigheid van de tweeledige doelen om de Madh-habs te verenigen en een dynamische islamitische jurisprudentie (Fiqh) te herstellen, welke stappen zouden kunnen worden ondernomen om deze doelen te bereiken? In de eerste plaats zullen gezamenlijke inspanningen moeten worden geleverd om op een werkelijk objectieve wijze de verschillen tussen de bestaande Madh-habs en hun voorgangers op te lossen, gebruikmakend van de methodologie van de vroege geleerden zoals gedefinieerd door hun uitspraken en praktijken die in de voorgaande hoofdstukken zijn geciteerd.

Assuming the desirability and validity of the twin goals of unifying the Madh-habs and re-establishing a dynamic Fiqh, what are the steps that might be taken towards achieving these goals? In the first place, concerted efforts will have to be made to resolve in a truly objective way the differences between the existing Madh-habs and their predecessors, using the methodology of the early scholars as defined by their statements and practices quoted in the previous chapters.

De mechanismen van het initiëren van passende actie vereisen verlicht leiderschap voortkomend uit de gelederen van progressieve en invloedrijke geleerden van hoog kaliber; dat wil zeggen, een persoon of personen doordrenkt met het enthousiasme om veranderingen door te voeren volgens de voorgestelde lijnen, zullen het initiatief moeten nemen om met andere geïnteresseerde partijen te communiceren met het oog op het plannen en organiseren van de procedurele details.

The mechanics of initiating appropriate action calls for enlightened leadership springing from the ranks of progressive and influential scholars of high calibre, that is, some person or persons imbued with the zeal to effect changes along the lines proposed will have to take the initiative to communicate with other interested parties with a view to planning nad organizing the procedural details.

Door gebruik te maken van moderne systemische benaderingen voor probleemoplossing, zouden deze stappen het volgende omvatten: een objectieve definitie van de werkelijke obstakels voor een oplossing; de selectie van de meest geschikte oplossing; het bepalen van mogelijke implementatiemethoden; de selectie van de meest geschikte methode; en vervolgens het in uitvoering brengen van de oplossing. In elke fase van dit type planning moeten de gekozen stappen continu worden geëvalueerd met betrekking tot de problemen en de doelen.

Verschillen tussen de uitspraken van de Madh-hab's vallen uiteen in twee hoofdcategorieën; ten eerste, tegenstrijdige verschillen (Ikhtilaaf Tadaadd), volstrekt tegengestelde uitspraken die logischerwijs niet tegelijkertijd juist kunnen zijn, bijvoorbeeld uitspraken waarin de ene Madh-hab iets definieert als toegestaan (Halal) en een andere het definieert als verboden (Haram), en ten tweede, variatieverschillen (Ikhtilaaf Tanawwu’), conflicterende uitspraken die logisch aanvaardbare variaties zijn die naast elkaar kunnen bestaan, bijvoorbeeld de verschillende zithoudingen die de Profeet ﷺ gebruikte in het gebed (Salah), waarvan sommige door de verschillende Madh-hab's de voorkeur hebben gekregen boven andere. In veel gevallen van verschillen die voortvloeien uit de betekenissen (letterlijk en figuurlijk) van woorden en grammaticale constructies, zijn er authentieke overleveringen (Hadith) die de bedoelde betekenissen specificeren, en deze gespecificeerde betekenissen zouden de voorkeur moeten krijgen boven alle andere interpretaties. In gelijke zin zouden juridische uitspraken die zijn gemaakt op basis van voorwaarden die authentieke overleveringen uitsluiten, als ongeldig moeten worden beschouwd en moeten worden vervangen door de uitspraken van andere juristen die zijn gemaakt op basis van authentieke overleveringen (Hadith). Wat betreft uitspraken gebaseerd op controversiële principes of onbeperkte analogie (Qiyas), deze zouden objectief onderzocht moeten worden in het licht van de fundamentele principes van de Qur’aan, de profetische traditie (Sunnah) en de consensus (Ijma’) van de metgezellen (Sahabah); uitspraken die overeenstemmen met deze fundamenten zouden dan geaccepteerd moeten worden en die ermee in strijd zijn zouden dan verworpen moeten worden. Buiten de reikwijdte van de voorgaande voorgestelde oplossingen blijven er een aantal kwesties bestaan waarop er meer dan één uitspraak is die evenzeer wordt ondersteund door de Qur’aan, de overlevering (Hadith), de consensus (Ijma’) van de metgezellen (Sahabah) of analogie (Qiyas). De verschillende uitspraken in dergelijke gevallen moeten worden behandeld als levensvatbare opties die moeten worden toegepast afhankelijk van de omstandigheden, en deze maken deel uit van de logisch aanvaardbare variaties die worden genoemd als de tweede categorie van verschillen in de uitspraken van de Madh-hab's.

Differenes among Madh-hab’s rulings fall into two main cetegories; firstly, conradictory differences (Ikhtilaaf Tadaadd), totally opposite rulings which can not logically be simultaneously correct, for example rulings in which one Madh-hab defines something as Halaal and another difines it as Haraam, and secondly, variational differences (Ikhtilaaf Tanawwu’), conflicting rulings which are logically acceptable variations which can co-exist, for example, various sitting positions used by the Prophet (s.w.) in Salaah some of which have been preferred over others by the different Madh-habs. In many cases of differences arising from meanings (literal and figurative) of words and grammatical constructions, there are authentic Hadeeths which specify the meanings intended and these specified meanings should be given preference over all other interpretations. Similarly, legal rulings which were made according to conditions which eliminated authentic narrations, should be regarded as invalid and should be replaced by the rulings of other jurists which were made on the basis of authentic Hadeeths. As for rulings based on controversial principles or unrestricted Qiyaas, these should be objectively examined in the lighte of the fundamental principles of the Qur’aan, the Sunnah and the Ijmaa’ of the Sahaabah; rulings agreeing with these fundamentals should then be accepted and those contradicting them should then be rejected. Outside the scope of the foregoing suggested solutions, there remain a number of issues on which there is more than one ruling equally supported by the Qur’aan, the Hadeeth, the Ijmaa’ of the Shaabah or Qiyaas. The different rulings in such cases should be treated as viable options to be applied according to circumstances and these are a part of the logically acceptable variations mentioned as the second category of differences in Madh-hab rulings.