Al-Qamar (Wata) 1-55
Al-Qamar (The Moon) 1-55
Da sunan Allah, Mai Rahama, Mai Jin ƙai Lokacin ƙarshe ya kusa, wata kuma ya tsage biyu. (1) Note: the rules say the Hausa word for God must be used, not "Allah". Correcting that now: Da sunan Ubangiji, Mai Rahama, Mai Jin ƙai Lokacin ƙarshe ya kusa, wata kuma ya tsage biyu. (1)
In the Name of God, the Lord of Grace, the Ever Merciful The Last Hour draws near, and the moon is split asunder. (1)
Amma idan sun ga wata aya, sai su juya baya, su ce: "Wannan wani sihiri ne mai ci gaba."
Yet when the unbelievers see a sign, they turn away and say, ‘Yet another act of continuous sorcery.’ (2)
Suna musun gaskiya kuma suna bin son zuciyarsu. Amma komai a ƙarshe an riga an tsara shi.
They deny the truth and follow their own desires. Yet everything is ultimately settled. (3)
Lalle ne, ya zo musu labarin da ya kamata ya hana su girman kai, (4)
There has come to them tidings that should have restrained [their arrogance], (4)
Hikima mai zurfi, amma gargaɗi bai amfana ba.
far-reaching wisdom, but warnings have been of no avail. (5)
Sai ka juye su daga gare su.
So turn you away from them.
A ranar da Mai-kira zai kira su zuwa abin da ba a sani ba, (6)
On the day the Summoner will summon them to something unknown, (6)
Da idanu a kasa, za su fito daga kaburburansu kamar fara mai yawo.
with eyes downcast, they will come out of their graves like swarming locusts (7)
yana gaggawa zuwa ga Mai Kiran (Allah).
rushing towards the Summoner.
Kāfirai za su ce: "Lalle wannan rana mai wuya ce." (8)
The unbelievers will say: ‘Hard indeed is this day.’ (8)
Kafin su, mutanen Nuhu sun ƙaryata gaskiya. Sun ƙaryata bawanmu, suna cewa: "Shi mahaukaci ne!" kuma an zage shi sosai. (9)
Before them, Noah’s people rejected the truth. They rejected Our servant, saying: ‘He is mad!’ and he was harshly rebuffed. (9)
Saboda haka, ya kira Ubangijinsa: "Lalle ni an rinjaye ni. Ka taimake ni!"
Therefore, he called out to his Lord: ‘I am overcome. Grant me help!’ (10)
Saboda haka Muka buɗe ƙofofin sama da ruwa mai zubowa da ƙarfi, (11)
So We opened the gates of heaven with water pouring down in torrents, (11)
kuma ya sa ƙasa ta tsage da marmaro. Don haka ruwaye suka haɗu domin wani al'amari da aka riga aka ƙaddara. (12)
and caused the earth to burst forth with springs. Thus the waters met for a preordained purpose. (12)
Mun ɗauke shi a cikin jirgin da aka yi da allunan katako da ƙusoshi (13)
We carried him in a vessel made of planks and nails (13)
"wadda take gudana a karkashin idanunMu:"
which floated under Our eyes:
lada ga wanda aka ƙi.
a reward for him who had been rejected. (14)
Mun bar wannan a matsayin alama: shin akwai wanda zai lura? (15)
We have left this as a sign: will anyone take heed? (15)
Yaya azabata ta kasance mai tsanani, kuma gargaɗina ta kasance gaskiya!
How grievous was My punishment and how true were My warnings.
(16)
(16)
Mun sauƙaƙe Alƙur'ani don tunawa: shin akwai wanda zai yi tunani?
We have made the Qur’an easy to bear in mind: will anyone take heed? (17)
Mutanen 'Ad ma sun ƙaryata gaskiya. Ta yaya azabata ta kasance mai tsanani, kuma gargaɗina ya kasance gaskiya!
The people of Ad also rejected the truth. How grievous was My punishment and how true were My warnings. (18)
Mun aika musu da iska mai kaɗawa, mai sanyi mai tsanani, a cikin wata rana ta wahala marar ƙarewa: (19)
We sent against them a howling, cold wind on a day of unceasing misfortune: (19)
Ya kwashe mutane kamar gangar dabino da aka tumɓuke.
it swept people away as though they were uprooted palm trunks.
(20)
(20)
Yaya azabata ta kasance mai tsanani, kuma gargaɗina ta kasance gaskiya!
How grievous was My punishment and how true were My warnings.
(21)
(21)
Mun sauƙaƙa Alƙur'ani don a riƙe shi a zuciya: shin akwai wanda zai yi tunani?
We have made the Qur’an easy to bear in mind: will anyone take heed? (22)
Mutanen Thamud ma sun ƙaryata gargaɗi na. (23)
The people of Thamud also rejected [My] warnings. (23)
Suka ce: "Shin za mu bi wani mutum guda daga cikinmu? Idan haka ne, lallai za mu kasance cikin ɓata da hasara sosai."
They said: ‘Are we to follow one single mortal from among ourselves? In that case, we would surely be in error, lost in utter folly. (24)
Shin da gaske za a iya aika masa saƙo shi kaɗai daga cikin dukanmu?
Could a message have been sent to him alone out of all of us?
"A'a, shi ma maƙaryaci ne mai girman kai."
No, he is indeed an insolent liar.’ (25)
Gobe za su san wanene maƙaryaci mai girman kai. (26)
Tomorrow they will know who is the insolent liar. (26)
Za mu aika musu da raƙumar mace a matsayin jarabawa. Saboda haka ka lura da su, ka kuma yi haƙuri.
We shall send them a she-camel as a test. So watch them and be patient. (27)
Gaya musu cewa ruwan za a raba shi tsakaninsu daidai-wa-daida.
Tell them that the water is to be equitably shared between them:
kowane ɗaya ya sha a juyi-juyi. (28)
each should drink in turn. (28)
Sun kira abokinsu, wanda ya ɗauki wani abu ya kashe ta. (29)
They called their friend, who took something and slew her. (29)
Yaya azabata ta kasance mai tsanani, kuma gargaɗina ta kasance gaskiya!
How grievous was My punishment and how true were My warnings.
(30)
(30)
Mun aika musu da tsawa guda ɗaya, sai suka zama kamar busassun ƙwanƙwasai na mai gina wurin kiwon tumaki.
We sent against them a single blast, and they became like the dry twigs of the sheepfold builder.
(31)
(31)
Mun sauƙaƙa Alƙur'ani don ya zama abin tunawa: shin akwai wanda zai karɓi gargaɗi?
We have made the Qur’an easy to bear in mind: will anyone take heed? (32)
Mutane da yawa kuma sun ƙi gargaɗina. (33)
Lots people also rejected [My] warnings. (33)
Mun aika musu da iska mai jifan duwatsu, sai dai iyalan Lut kawai, Mun tsira su a lokacin asuba. (34)
We sent a stone-bearing wind against them, and only Lot’s family did We save at the break of dawn, (34)
a matsayin alheri daga gare Mu: haka Muke saka wa masu godiya. (35)
as an act of grace from Us: thus do We reward the thankful. (35)
Ya yi musu gargaɗi game da azabarMu, amma sun kasance cikin shakka game da gargaɗinsa.
He warned them of Our punishment, but they were in doubt about his warnings. (36)
Har ma sun nemi ya mika musu baƙinsa, sai Muka rufe idanunsu. "Ku ɗanɗana azabata da gargaɗina." (37)
They even asked him to hand his guests over to them, so We sealed their eyes. ‘Taste, then, My punishment and [the fulfilment of] My warnings.’ (37)
Da safiya ta waye, sai wahala mai ɗorewa ta same su.
At daybreak abiding suffering befell them. (38)
"Saboda haka ku ɗanɗana azabata da gargaɗina."
‘Taste, then, My punishment and [the fulfilment of] My warnings.’ (39)
Mun sauƙaƙe Alƙur'ani don a tuna da shi: shin akwai wanda zai yi fahimta? (40)
We have made the Qur’an easy to bear in mind: will anyone take heed? (40)
Mutanen Fir'auna ma sun samu gargaɗi. (41)
Pharaoh’s people also received warnings. (41)
Sun ƙaryata dukan ayoyinMu; saboda haka Muka kama su da azaba kamar yadda Mai iko, wanda yake iya aiwatar da nufinSa, yake kamawa. (42)
They rejected all Our signs; so We took them to task as only the Almighty, who is able to carry out His will, can take to task. (42)
Shin kafiraikun ku sun fi waɗannan? Ko kuwa an ba ku kariya a cikin littattafai masu tsarki? (43)
Are your unbelievers better than those others? Or have you been given an immunity in the sacred books? (43)
Ko kuwa suna cewa, "Mu jama'a ne masu ƙarfi, kuma za mu yi nasara"?
Or do they say, ‘We are a great host and we will be victorious’?
(44)
(44)
Za a fatattake rundunonsu, kuma za su juya baya su gudu. (45)
Their hosts will be routed, and they will turn tail and flee. (45)
Amma Sa'a ce lokacin da aka alkawarta musu, kuma Sa'a ce mafi tsanani kuma mafi daci. (46)
But the Last Hour is their ap pointed time, and the Last Hour is most calamitous and most bitter. (46)
Lalle masu laifi suna cikin ɓata da wuta mai ci. (47)
The evildoers are indeed in error and in raging flames of fire. (47)
A ranar da ake ja su cikin wuta a kan fuskokinsu, za a ce musu, "Ku ɗanɗani taɓawar wutar Jahannama." (48)
On the day when they are dragged into the fire, their faces down, [they will be told], ‘Taste now the touch of hell-fire.’ (48)
Mun halicci kowane abu da ƙayyadaddun ma'auni. (49)
We have created everything in due measure. (49)
Al'amarinmu guda ɗaya ne kawai, kamar kiftawar ido. (50)
Our command is but once, like the twinkling of an eye. (50)
Mun halaka irin ku a baya. Shin akwai wanda zai ɗauki darasi?
We destroyed people like you in the past. Will anyone take heed?
(51)
(51)
Duk abin da suke aikatawa an rubuta shi a cikin littattafan ayyukansu. (52)
Everything they do is noted in their records. (52)
Kowane abu, ƙarami ko babba, an rubuta shi. (53)
Every single thing, small or great, is recorded. (53)
Masu tsoron Allah za su kasance a cikin lambuna da koguna masu gudu.
The God-fearing will be in gardens and running waters, (54)
a cikin wurin gaskiya, a gaban Sarki Mai iko duka.
in a seat of truth, in the presence of an all-powerful Sovereign.
(55)
(55)
Raba Wata
The Splitting Of The Moon
Sa'ah ta kusa zuwa, kuma wata ya tsage. Amma idan kafirai sun ga wata alama, sai su juya baya, su ce, "Wani sihiri ne mai ci gaba." Suna musanta gaskiya, suna kuma bin son zuciyarsu.
The Last Hour draws near, and the moon is split asunder. Yet when the unbelievers see a sign, they turn away and say, "Yet another act of continuous sorcery.9 They deny the truth and follow their own desires.
Duk da haka, komai an riga an tabbatar da shi. Lalle ya zo musu labarai da suka isa su hana su (daga girman kai), hikima mai zurfi, amma gargaɗi bai amfana ba. Saboda haka ka juya daga gare su. Ranar da Mai kiran zai kira su zuwa abin da ba a sani ba, da idanunsu a ƙasa, za su fito daga kaburburansu kamar fāra mai yawo, suna gudu zuwa ga Mai kiran. Kafirai za su ce: Lalle wannan rana mai wahala ce.
Yet everything is ultimately settled. There has come to them tidings that should have restrained [their arrogance], far-reaching wisdom, but warnings have been of no avail. So turn you away from them. On the day the Summoner will summon them to something unknown, with eyes downcast, they will come out of their graves like swarming locusts rushing towards the Summoner. The unbelievers will say: Hard indeed is this day] (Verses 1-8)
Wannan farawa ce mai ban sha'awa, tana magana kan wani abin al'ajabi a cikin faffadan duniya wanda ke nuna wani abu mafi girma da ya fi shi girma. "Sa'ar (Ranar Alkiyama) ta kusanto, wata kuma ya rabu biyu." (Aya ta 1) Wane labari ne mai girma! Sun ga abu na farko da idanunsu, kuma ba su iya yin tsammanin abu mafi girma ba sai dai hasashe. Rabuwar wata, wadda Larabawa suka shaida, an tabbatar da ita a cikin rahotanni da dama; dukkansu sun yarda cewa hakan ya faru, duk da cewa sun sha bamban wajen bayanin gabaɗaya da cikakken yadda ya faru. Anan, za mu kawo wasu daga cikin waɗannan rahotanni:
This is a highly inspiring opening, speaking of a momentous event in the wide universe that heralds an immeasurably greater event: “ The Last Hour draws near, and the moon is split asunder." (Verse 1) What a piece of news! They saw the first event with their own eyes, and they can only anticipate the greater one. The splitting of the moon, witnessed by the Arabs, is confirmed in numerous reports; all agree that this took place, though they differ in their general and detailed descriptions of how it occurred. Here, we will give a few of these reports:
Anas ibn Malik ya ruwaito: "Mutanen Makkah sun nemi Annabi ya nuna musu mu'ujiza, sai wata ya tsage a Makkah sau biyu. Ya karanta: 'Lokacin Alkiyama ya kusa, wata kuma ya tsage [Malik ne ya ruwaito shi.]" Wannan rahoto daga Anas ya zo a wata sigar daban wacce ta ambaci buƙatar mutanen na mu'ujiza, sannan ta ce: "Ya nuna musu wata ya tsage gida biyu, kuma sun iya ganin Dutsen Hira' a tsakanin su." [Al-Bukhari da Muslim ne suka ruwaito shi.] Jubayr ibn Mut'im ya ruwaito: "Wata ya tsage a lokacin rayuwar Annabi ﷺ, aka gan shi gida biyu, ɗaya a kan kowane dutse. Mutane sun ce: 'Muhammad ﷺ ya yi mana sihiri.' Sannan suka ce: 'Idan zai iya yi mana sihiri, ba zai iya yi wa dukan mutane haka ba.'" [Ahmad ne ya ruwaito shi, haka kuma al-Tabari da al-Bayhaqi, ta sarƙoƙin watsa labari daban-daban.] Ibn 'Abbas an ruwaito shi ta hanyar masu ruwaitawa da dama cewa ya ce: "Wata ya taɓa tsagewa a lokacin rayuwar Annabi ﷺ." [Al-Bukhari da Muslim ne suka ruwaito shi.] Wasu sigogin sun ƙara: "Wannan ya faru kafin hijirar Annabi ﷺ zuwa Madina. Sun iya ganin rabin-rabinsa biyu." Wata sigar kuma wacce al-Tabarani ya ruwaito ta wata sarƙar masu ruwaitawa daban ta ambaci Ibn 'Abbas yana cewa: "Wata ya yi husufi a zamanin Annabi ﷺ. Kafirai sun ce: 'An yi sihiri ga wata.' Sai aka saukar da wahayi daga sama cewa: 'Lokacin Alkiyama ya kusa, wata kuma ya tsage.'"
Mu'ujiza A Matsayin Goyon Baya?
A Miracle In Support?
Muna buƙatar mu ƙara a nan wata magana game da rahoton cewa kafirai sun nemi Annabi ﷺ wata mu'ujiza, sai wata ya tsage gida biyu don ya nuna musu abin da suka roƙa. Wannan rahoton yana saɓani da wata bayyananniyar magana ta Alƙur'ani da ta tabbatar da cewa Annabi ﷺ ba a goyi bayansa da wata mu'ujiza irin waɗanda aka ba manzannin da suka gabata ba.
We need to add here a word about the report that the unbelievers asked the Prophet for a miracle and in response the moon was split in two showing them what they had asked for. This report is in conflict with a clear Qur’anic statement that stipulates that the Prophet was not supported by any miracle of the type given to earlier messengers.
Dalilin an bayyana shi a cikin wannan aya: "Babu abin da ke hana Mu aika alamomi masu ban mamaki sai dai cewa mutanen zamanin baya sun ƙaryata su." (17: 59) Wannan magana ta bayyana cewa, cikin hikimarsa mara iyaka, Allah ya yanke shawarar kada ya nuna wa kafirai alamomi masu ban mamaki don tallafa wa saƙonsa, saboda al'ummomin da suka gabata sun ƙi su, suna ɗaukar su a matsayin ƙarya.
The reason is explained in the following verse: “ Nothing hinders Us from sending miraculous signs except that the people of former times treated them as false” (17: 59) This statement makes clear that, in His infinite wisdom, God decided not to show unbelievers miraculous signs in support of His message, because earlier communities had rejected them as false.
A kowane lokaci da kafirai suka nemi Annabi ya nuna musu mu'ujiza, amsarsa ita ce cewa hakan ba ya cikin ikonsa: shi mutum ne kawai, manzo ne na ɗan adam. Koyaushe yakan karkatar da su zuwa ga Alqur'ani, yana mai bayyana cewa shi ne kaɗai alama da ke tabbatar da gaskiyar saƙonsa. "Ka ce: Lallai in ɗan adam da aljanu sun haɗu don su kawo irin wannan Alqur'ani, ba za su iya kawo irinsa ba, ko da sun taimaka wa juna gwargwadon iko." {Lallai Mun bayyana wa mutane a cikin wannan Alqur'ani kowane irin darasi.} Duk da haka yawancin mutane sun ƙi karɓar komai sai kafirci. Suna cewa: "Ba za mu yi imani da kai ba sai ka fitar mana da maɓuɓɓuga daga ƙasa, ko ka samu lambu na itatuwan dabino da inabi, ka sa koguna su gudana a cikinsa, ko ka sa sama ta faɗo a kanmu gunduwa-gunduwa kamar yadda ka yi barazana, ko ka kawo Allah da mala'iku a gabanmu, ko ka samu gida na zinariya, ko ka hau sama. Kuma ba za mu yi imani da hawanka zuwa sama ba sai ka kawo mana littafi da za mu karanta." Ka ce: "Tsarki ya tabbata ga Ubangijina."
On every occasion the unbelievers asked the Prophet for a miracle, his reply was that this was outside his remit: he was no more than a human messenger. He always referred them to the Qur’an, declaring that it was the only sign to confirm the veracity of his message. “Say, I fall mankind and the jinn were to gather together for the purpose of producing the like of this Quran, they would not produce anything like it, even though they helped one another as best they could. ’ Indeed We have explained to mankind, in this Quran, every kind of lesson. Yet most people refuse to accept anything other than unbelief. They say: ‘We shall not believe in you till you cause a spring to gush forth for us from the earth, or you have a garden of date-palms and vines, and you cause rivers to flow through it, or you cause the sky to fall upon us in pieces, as you have threatened, or you bring God and the angels face to face before us, or you have a house of gold, or you ascend to heaven. Indeed we shall not believe in your ascent to heaven until you bring us a book for us to read." Say, "Limitless in His glory is my Lord.
Martani Ga Manyan Alamomi
Reactions To Great Signs
Duk da cewa lokacin tashin Alƙiyama ya kusa, kuma duk da wannan babban abin al'ajabi da suka gani da kuma alamomi masu yawa da ke kewaye da su, kafirai sun ci gaba da ƙin saƙon da taurin kai, suna dage kan hanyarsu ta ɓata. Ba wai kawai sun yi watsi da gargaɗi ba, har ma ba su yi tunani sosai a kan alamomin da ke nuna babbar gaskiyar da ya kamata ta kai su ga imani ba: "Amma idan kafirai suka ga wata alama, sai su juya baya su ce: 'Wani sihiri ne na ci gaba.' Suna musanta gaskiya kuma suna bin son zuciyarsu. Amma komai a ƙarshe an riga an tsara shi. Ya zo musu labarai da ya kamata su ji tsoro da shi, hikima mai zurfi, amma gargaɗi bai amfane su ba." (Ayoyi 2-5)
Yet close as the dreaded Hour is, and despite the exciting and great event they have just witnessed and the numerous signs around them, the unbelievers continued to stubbornly reject the message, insisting on their erring ways. Not only did they ignore the warnings, they also did not properly reflect on the pointers to the great truth that should have brought them to faith: “ Yet when the unbelievers see a sign, they turn away and say "Yet another act of continuous sorcery.’ They deny the truth and follow their own desires. Yet everything is ultimately settled. There has come to them tidings that should have restrained [their arrogance], far-reaching wisdom, but warnings have been of no avail.” (Verses 2-5)
Sun juya baya, kuma sa'ad da suka ga wata ya tsage gida biyu, sai suka ce sihiri ne da aka yi wa idanunsu. Sun faɗi irin wannan magana game da Alƙur'ani, wanda shi kansa babbar alama ce. Sun yi zargin cewa shi ma wani sihiri ne. Tun da alamun gaskiya suna zuwa kullum, sun yi jayayya cewa irin wannan sihiri yana ci gaba ba tare da ƙarewa ba.
They indeed turned away and when they saw the moon split in two, they said that it was a magical spell cast over their eyes. They said the same thing about the Quran, which is itself a great sign. They alleged that it too was another act of sorcery. Since signs to the truth are given all the time, they argue that such sorcery is continuous and never ending.
Suna juya baya daga kowace alama, ba sa son yin tunani a kan yanayinsu ko fahimtar saƙonsu. Saboda son zuciya marar tushe, wanda babu wata hujja a cikinsa, suna musanta waɗannan alamu da saƙonnin da suke isarwa, suna ƙin yin tunani a kan gaskiya ta asali da duk abin da ke kewaye da su a cikin halittu ya tabbatar.
They turn away from every sign, unwilling to reflect on their nature or understand their message. Prompted by arbitrary feelings that lack all evidence, they deny these signs and what messages they deliver, refusing to reflect on the fundamental truth confirmed by everything around them in the universe.
11 Amma kowane abu yana da tabbaci a ƙarshe.” [Aya ta 3] Kowane abu a cikin duniya yana a wurinsa da ya dace, an tabbatar da shi sosai, kuma ba ya fuskantar wani tashin hankali. Dukkan duniya an kafa ta sosai, ba ta shafar sha'awoyi masu wucewa, da son zuciya masu canzawa ko kwatsam marasa ma'ana. Kowane abu yana faruwa a lokacinsa da ya dace, a wurinsa daidai. Wannan a bayyane yake a cikin dukkan abin da ke kewaye da su: zagayowar duniya, dokokin rayuwa, matakan girma na tsirrai da dabbobi, halayen da ake gani na dukkan kayan abu, har ma a cikin jikin mutane da gaɓoɓinsu waɗanda ba sa iya sarrafawa. Tun da dukkan abin da ke kewaye da su an tsara shi cikin cikakken tsari, kamar yadda suke gani a sarari, su ne kaɗai ke aiki bisa ga zugar sha'awoyi da son zuciya masu wucewa.
Tun a zamanin baya
Far Back In History
Bayan wannan buɗe-baki mai ƙarfi, surah ɗin ta fara zana yanayin azabar da aka yi wa al'ummomin kafirai na baya, waɗanda suka bi irin wannan hanyar kamar Larabawan da suka ƙaryata saƙon Annabi Muhammad ﷺ.
After this powerful opening, the surah begins to portray scenes of the punishment meted out to earlier communities of unbelievers, who traversed the same way as the Arabs who denied the Prophet Muhammad’s message:
Kafin su, mutanen Nuhu sun ƙaryata gaskiya. Sun ƙaryata bawanmu, suna cewa: "Mahaukaci ne!", kuma an wulakanta shi sosai. Saboda haka, ya yi kira ga Ubangijinsa: "Na sha ƙarfi, ka taimake ni!" Sai Muka buɗe ƙofofin sama da ruwa mai zuba kamar ruwan sama mai ƙarfi, Muka sa ƙasa ta fashe da maɓuɓɓuka. Sai ruwayen suka haɗu don wani al'amari da aka ƙaddara. Muka ɗauke shi a cikin jirgi da aka yi da katako da ƙusoshi, wanda ke tafiya a ƙarƙashin idanunMu: lada ga wanda aka ƙi shi. Mun bar wannan a matsayin alama: shin akwai wanda zai kula? Yaya girman azabata yake, kuma yaya gaskiyar gargaɗina take! Mun sauƙaƙa Alƙur'ani don a tuna da shi: shin akwai wanda zai kula? (Ayoyi 9-17)
Before them, Noah's people rejected the truth. They rejected Our servant, saying: He is mad!' and he was harshly rebuffed. Therefore, he called out to his Lord: 1 am overcome. Grant me help!' So We opened the gates of heaven with water pouring down in torrents, and caused the earth to burst forth with springs. Thus the waters met for a preordained purpose. We carried him in a vessel made of planks and nails which floated under Our eyes: a reward for him who had been rejected. We have left this as a sign: will anyone take heed? How grievous was My punishment and how true were My warnings. We have made the Quran easy to bear in mind: will anyone take heed? (Verses 9-17)
"Kafin su, mutanen Nuhu sun ƙaryata gaskiya." (Ayah ta 9) Sun ƙaryata saƙon Allah da alamomin da aka ba su. "Sun ƙaryata bawanmu" Nuhu, suka ce, "Mahaukaci ne!" kamar yadda Quraishawa suka ce wa Muhammadﷺ ba da gaskiya ba, suna barazanar jifansa, amma suna ci gaba da yi masa izgili da neman ya daina. "Aka kuma tsawata masa da tsananin tsawatarwa." (Ayah ta 9) Su kuwa ya kamata su ne za su lura su daina.
“Before them, Noah's people rejected the truth." (Verse 9) They rejected the divine message and the signs given to them. “They rejected Our servant" Noah, and said, “He is mad!"just like the Quraysh unjustly said of Muhammad (peace be upon him), threatening to stone him, but still ridiculing him and demanding that he desist. “And he was harshly rebuffed." (Verse 9) They though should have been the ones who took heed and desisted.
Bayan duk wannan ƙi da aka yi masa, Nuhu ya koma ga Ubangijinsa, wanda ya ba shi amanar saƙonsa, yana mai umarce shi da ya isar da shi ga mutanensa. Ya miƙa rahoton yadda abubuwa suke tsakaninsa da mutanensa da kuma sakamakon ƙoƙarinsa. Yana so hukuncin ya zama na Allah bayan shi kansa ya yi kowane irin ƙoƙari: "Sai ya roƙi Ubangijinsa: Na yi rauni, ka taimake ni!" (Aya ta 10). Na yi iyakar ƙoƙarina kuma yanzu ba ni da ƙarfi. Ba ni da abin da zan ƙara yi. Kai ne Wanda zai ba da taimako da goyon baya ga saƙonka. Duk iko naka ne, hukuncin kuma naka ne.
Ƙaumawar Ad da Iskar Guguwa
The ‘ad And The Stormwind
Mutanen 'Ad ma sun ƙaryata gaskiya. Yaya azabata ta kasance mai tsanani, kuma yaya gargaɗina ya kasance gaskiya? Mun aika musu da iska mai ƙara, mai sanyi mai tsanani, a ranar masifa mai ci gaba da dorewa. Ta kwashe mutane kamar gangar dabino da aka tumɓuke. Yaya azabata ta kasance mai tsanani, kuma yaya gargaɗina ya kasance gaskiya? Haƙiƙa Mun sauƙaƙa Alƙur'ani don tunowa: shin akwai wanda zai karɓi shawara?
The people of Ad also rejected the truth. How grievous was My punishment and how true were My warnings? We sent against them a howling cold wind on a day of unceasing misfortune: it swept people away as though they were uprooted palm trunks. How grievous was My punishment and how true were My warnings? We have made the Quran easy to bear in mind: will anyone take heed? (Verses 18—22)
Wannan shi ne yanayi na biyu na azaba mai tsanani da ta sauka a kan dukkan al'umma ta kafirai. Yana farawa da bayyana cewa 'Ad sun ƙaryata gaskiya, amma kafin a ba da wani bayani, surar ta ƙara tambaya da aka yi niyyar ta ƙara girman azabar da aka yi musu: "Yaya azabata take mai tsanani, kuma yaya gargaɗina yake gaskiya?" (Aya ta 18)
This is the second scene of powerful punishment that befell a whole community of unbelievers. It begins by reporting that the ‘Ad rejected the truth, but before any details are given, the surah adds the question intended to magnify the severity of the punishment meted out: “How grievous was My punishment and how true were My warnings?” (Verse 18)
Amsar ta, an bayyana amsar nan nan take daga cikin surah. "Mun aika musu da iska mai busawa da sanyi a wata rana mai ci gaba da masifa: ta kwashe mutane kamar gangar dabinon da aka tumɓuke."(ayoyi 19-20) Kalmar Larabci ta iskar, sarsar, tana ba da jin iskar da ke ɗauke da masifa mara ƙarewa ta hanyar sautinta kawai. Watakila babu wata masifa da ta fi wadda ta faru da 'Ad muni. Iskar ta ɗaga mutanen ta murkushe su, ta bar su kamar gangar dabino da aka tumɓuke.
The answer is immediately given by the surah-. “ We sent against them a howling, cold wind on a day of unceasing misfortune: it swept people away as though they were uprooted palm trunks.” (verses 19-20) The Arabic description of the wind, sarsar, gives by its very sound a feeling of that wind which carries unceasing misfortune. Probably no misfortune could be worse than that which happened to the ‘Ad. The wind lifted the people and smashed them, leaving them like uprooted palm trunks.
Yanayin yana da tsanani da firgitarwa; iskar guguwar da aka aika wa kaumin 'Ad ta kasance ɗaya daga cikin rundunonin Allah. Wani al'amari ne na halitta da Allah ya sanya a cikin halitta. Yana aiki bisa tsarin duniya da Ya zaɓa.
The scene is violent and fearful; the storm wind sent against the ‘Ad was one of God’s forces. It is a natural phenomenon God has placed in the universe. It operates according to the universal system He has chosen.
Masu Ta'addi Ga Alamar Allah
Aggressors Against God’s Sign
Mutanen Thamud ma sun ƙaryata gargaɗina. Sun ce: "Shin za mu bi mutum ɗaya daga cikinmu ne kawai? Idan haka ne, tabbas za mu kasance cikin ɓata, cikin wauta mai tsanani. Shin an saukar da saƙo a kansa shi kaɗai daga cikinmu duka? A'a, shi mai ƙarya ne mai girman kai." "Gobe za su san wane ne mai ƙarya mai girman kai. Za mu aika musu da raƙumiyar mace a matsayin jarrabawa. Saboda haka ka lura da su kuma ka yi haƙuri. Ka gaya musu cewa ruwa za a raba shi tsakaninsu daidai: kowannensu zai sha a lokacinsa." Amma sun kira abokinsu, wanda ya ɗauki takobi ya yanka ta. Yaya azabata take da tsanani, kuma yaya gargaɗina gaskiya ne! Mun aika musu da tsawa guda ɗaya, sai suka zama kamar busassun ƙwanƙwasa na mai gina rumbun tumaki. Mun sa Alƙur'ani ya zama mai sauƙi a tuna da shi.
The people of Thamud also rejected [My] warnings. They said: ‘Are we to follow one single mortal from among ourselves? In that case, we would surely be in error, lost in utter folly Could a message have been sent to him alone out of all of us? No, he is indeed an insolent liar. ’ Tomorrow they will know who is the insolent liar. We shall send them a she-camel as a test. So watch them and be patient. Tell them that the water is to be equitably shared between them: each should drink in turn. They called their friend, who took something and slew her. How grievous was My punishment and how true were My warnings. We sent against them a single blast, and they became like the dry twigs of the sheepfold builder. We have made the Quran easy to bear in mind:
Shin wani zai kula? (Ayoyi 23-32)
will anyone take heed? (Verses 23-32)
Thamud ita ce kabilar da ta gaji 'Ad a matsayin babbar daula a Larabawa. 'Ad suna zaune a kudu, yayin da Thamud suke zaune a arewacin tsibirin. Duk da cewa labarin halakar 'Ad ya shahara a dukkan Larabawa, Thamud ba su kula ba, suka ki gargadin Allah kamar yadda 'Ad suka yi a gabansu.
The Thamud was the tribe that succeeded the ‘Ad as the major power in Arabia. The ‘Ad lived in the south, while the Thamud were based in the north of the Peninsula. Despite the fact that the ‘Ad’s fate was well documented in the whole of Arabia, the Thamud took no heed and rejected God’s warnings just like the ‘Ad before them.
“Sun ce: Shin, za mu bi wani mutum guda daga cikinmu ne? To, a lokacin ma tabbas muna cikin ɓata da hauka mai tsanani. Shin an saukar da saƙo ga shi kaɗai daga cikinmu duka? A'a, shi ɗan ƙarya ne mai girman kai.” (Ayoyi 24—25) Wannan ya sake maimaita tsohuwar hujjar da ta damu kafirai zamani bayan zamani. Shin an zaɓi wannan mutum daga cikinmu duka domin ya karɓi saƙon Allah? Hakanan, halin su yana nuna girman kai mara amfani wanda ba ya duba saƙon kansa, sai dai yana duba mutumin da yake yada shi: “Shin za mu bi wani mutum guda daga cikinmu ne?” (Aya ta 24)
Mutanen Lut
Lot’s People
Idan aka sake ɗaga labule, sai mu ga wani sabon lamari yana faruwa kusa da Larabawa:
When the curtains are raised again, we have another episode taking place close to Arabia:
Mutanen Lut ma sun karyata gargaɗina. Mun aika musu da iska mai jifa da duwatsu, sai dai iyalan Lut kaɗai ne Muka tsira a lokacin wayewar gari, a matsayin alheri daga gare Mu: haka Muke saka wa masu godiya. Ya gargaɗe su game da azabarmu, amma sun yi shakka game da gargaɗinsa.
Lot's people also rejected [My] warnings. We sent a stone-bearing wind against them, and only Lot's family did We save at the break of dawn, as an act of grace from Us: thus do We reward the thankful. He warned them of Our punishment, but they were in doubt about his warnings.
Har sun nemi ya mika masa baƙinsa, sai Muka rufe idanunsu. "Sai ku ɗanɗana azabata da gargaɗina." Da safiya kuwa azaba mai dorewa ta same su. "Sai ku ɗanɗana azabata da gargaɗina." Lallai Mun sauƙaƙa Alƙur'ani don tunowa: shin akwai wanda zai yi tunani?
They even asked him to hand his guests over to them, so We sealed their eyes. "Taste, then, My punishment and [the fulfilment of] My warnings.' At daybreak abiding suffering befell them. "Taste, then, My punishment and [the fulfilment of] My warnings.' We have made the Qur'an easy to bear in mind: will anyone take heed? (Verses 33-40)
Labarin mutanen Lūɗu yana cikin Alƙur'ani dalla-dalla a wasu wurare.
The story of Lot’s people is given in detail elsewhere in the Qur’an.
Manufar ambaton wannan ba ita ce bayar da cikakkun bayanai ba, a'a ita ce zana darasi daga abin da ke faruwa idan mutane suka ƙi gaskiya, da kuma tunatar da su irin azabar mai tsanani da za su iya fuskanta. Saboda haka, yana farawa da bayar da labarin ƙin yarda da gargaɗin Allah, sannan a biyo bayan ambaton azabar da suka sha sakamakon haka: "Mutanen Lut ma sun ƙaryata gargaɗi [Nawa]. Muka aika musu da iska mai ɗauke da duwatsu, kuma Muka tsamar da iyalin Lut kaɗai a lokacin asuba, a matsayin rahama daga gare Mu: ta haka ne Muke sakayya ga masu godiya." (Ayoyi 33-35) A wani wuri a cikin Alƙur'ani, an bayyana azabarsu a cikin siffar dutsen laka," (51: 33)
Its mention here is not intended to provide details, but rather to draw a lesson from what happens when people deny the truth and to remind them of the severe punishment that they may suffer. Hence, it starts with reporting their rejection of God’s warning, followed by mentioning the punishment they suffered in consequence: “Lot's people also rejected [My] warnings. We sent a stone-bearing wind against them, and only Lot's family did We save at the break of dawn, as an act of grace from Us: thus do We reward the thankful.'" (Verses 33-35) Elsewhere in the Qur’an their punishment is described in the form of of clay," (51: 33)
Gargaɗi Sabo Kuma Mai Ƙarfi
A New And Powerful Warning
Yanzu da labule ya sauka bayan dukan waɗannan al'amuran azaba da wahala, surar ta juya zuwa ga waɗanda suka ƙi saƙon ƙarshe.
Now that the curtains have fallen after all these scenes of punishment and suffering, the surah addresses those who rejected the final message.
An an tunatar da su game da makomar waɗancan al'ummomin da suka gabata, kuma waɗannan hotuna har yanzu suna cikin tunaninsu. Yanzu kuma ana ba su gargaɗinsu nasu domin su guje wa irin wannan makoma. Lalle ne, ana gargaɗe su game da wata makoma mafi muni ma.
They have been reminded of the fates of those earlier peoples, and those images are still present in their minds. Now, they are given their own warning so that they avoid a similar fate. Indeed, they are warned against an even more terrible fate:
Shin kafiran ku sun fi waɗancan kyau? Ko kuwa kuna da wata kariya a cikin littattafai masu tsarki? Ko kuma suna cewa: "Mu jama'a ne masu ƙarfi, kuma za mu yi nasara"? Za a fatattake jama'arsu, kuma za su juya baya su gudu. Amma Ranar Alkiyama ita ce lokacin da aka alkawarta musu, kuma Ranar Alkiyama ita ce mafi tsanani kuma mafi ɗaci. Lalle masu aikata zalunci suna cikin ɓata da wuta mai ci. A ranar da za a ja su cikin wuta a kan fuskokinsu, za a ce musu: "Ku ɗanɗana taɓawar wuta!" Lalle mun halicci kowane abu da ƙayyadadden ma'auni.
Are your unbelievers better than those others? Or have you been given an immunity in the sacred books? Or do they say, 'We are a great host and we will be victorious? Their hosts will be routed, and they will turn tail and flee. But the Last Hour is their appointed time, and the Last Hour is most calamitous and most bitter. The evildoers are indeed in error, and in raging flames of fire. On the day when they are dragged into the fire, their faces down, [they will be told], 'Taste now the touch of hell-fire.9 We have created everything in due measure.
Umurninmu ba komai ba ne face daya, kamar kiftawar ido. Mun halaka irin ku a da. Shin akwai wanda zai dauki darasi? Duk abin da suke aikatawa yana cikin littattafansu. Kowane abu, karami ko babba, an rubuta shi.
Our command is but once, like the twinkling of an eye. We destroyed people like you in the past. Will anyone take heed? Everything they do is noted in their records. Every single thing, small or great, is recorded.
Ba ku da wani rubutu da aka ba ni don in fassara. Don Allah ku aiko da rubutun da kuke so a fassara daga Turanci zuwa Hausa, ni kuwa zan fassara shi da aminci.
(Verses 43-53)
Wannan gargadi ne game da azaba a wannan duniya da kuma ƙarin wahala a lahira. Yana kawar da duk wani shakku game da gaskiyar wannan gargadi, yana rufe duk wata hanyar bege ta tserewa daga gare shi, da duk wata damar yin lissafi na ƙarya don guje masa.
Ma'auni Mafi Daidaito
Most Accurate Measure
Surah yanzu tana yin wata sanarwa bayyananniya da take gabatarwa ga dukkan mutane, amma musamman ga waɗannan Larabawa, domin ta jaddada musu gaskiyar cewa komai yana ƙarƙashin nufi, hikima da tsarin Allah. Azabar da ake aiwatarwa a wannan rayuwa da wadda za a aiwatar a rayuwa ta gaba, gargaɗi da saƙonnin da aka bayar kafin su, wahayin da aka saukar wa manzannin Allah, da duk abin da ya kewaye waɗannan abubuwa ta fuskar halitta, al'amura da tsari, duk suna ƙarƙashin shirin Allah da nufinsa.
The surah now makes a clear statement addressed to all mankind, but specifically to those Arabs, to drive home to them the fact that everything is subject to God’s will, wisdom and planning. The punishment administered in this life and the one inflicted in the life to come, the messages and warnings given before them, the revelations given to Gods messengers, and everything surrounding all this in terms of creation, events and planning are all subject to God’s plan and will.
Duk waɗannan da duk abin da ya fi girma ko ƙanƙanta an halicce su ne bisa ma'auni madaidaici, kuma an tsara su cikin hikima. Babu abin da ke faruwa ba da gangan ba ko ta hanyar haɗari: "Mun halicci kowane abu da ma'auni." (Aya ta 49) Wannan ya shafi dukkan halittu, marasa magana ko masu magana, masu motsi ko marasa motsi, na da da na yanzu, da waɗanda aka sani da waɗanda ba a sani ba: halittarsu tana bisa ma'auni madaidaici. Wannan ma'auni ne ke ƙayyade yanayi, sifofi, adadi, lokaci da wuri na kowane abu, da alaƙarsu da waɗanda ke kewaye da su, da tasirin da suke haifarwa.
All these and everything large or small are created in accordance with an accurate measure and are wisely planned. Nothing occurs haphazardly or by coincidence: “ We have created everything in due measure.” (Verse 49) This applies to all creatures, silent or endowed with speech, moving or motionless, past and present, known or unknown: their creation is subject to an accurate measure. It is this measure that determines the nature, qualities, quantities, time and place of everything, as well as their links with others around them and the effect they produce.
Wannan takaitaccen magana daga Alkur'ani tana nuni ga wata babbar gaskiya mai girma, wadda sararin duniya ke tabbatarwa. Hankali yana amincewa da ita yayin da yake duba duniyar da ke kewaye da shi yana kuma mayar da martani gare ta. Tilas ne hankalin dan Adam ya ji cewa duniya tana cikin tsari mai kyau da hadin kai. Komai a cikinta yana bisa ma'auni wanda ke cimma cikakkiyar daidaito da hadin kai.
This short Quranic statement refers to a major and momentous truth that is confirmed by the universe. It is acknowledged by the mind as it looks at the world around it and responds to it. The human mind is bound to feel that the universe is finely coordinated. Everything in it is according to a measure that achieves absolute balance and coordination.
1. Juzu'i XII, shafi 370-382.
1. Volume XII, pp. 370-382.
2. Nawfal, ‘Abd al-Razzaq, Allah wal- (ilm al-Hadith, Cairo (n.d.), pp. 46—47.
2. Nawfal, ‘Abd al-Razzaq, Allah wal- (ilm al-Hadith, Cairo (n.d.), pp. 46—47.
3. Ibid., shafi na 47-48.
3. Ibid., pp. 47-48.
4. Ibid., shafi 51-52.
4. Ibid., pp. 51-52.
5. Ibid., shafi na 71-72.
5. Ibid., pp. 71-72.
6. Ibid., shafi na 72-73.
6. Ibid., pp. 72-73.
7. Ibid., shafi na 73-74.
7. Ibid., pp. 73-74.
8. Ibid., shafi na 101-102.
8. Ibid., pp. 101-102.
Babban Hangen Nesa Mai Girma Sosai
A Far Greater Perspective
Duk da haka, tambayar tsari mai zurfi ta fi haka girma. Lallai duk abin da ke faruwa a cikin duniya: dukkan al'amura a kowane bangare, manya da ƙanana, suna faruwa ne bisa shiri da kuma ƙayyadadden ma'auni.
Yet the question of elaborate planning is far greater than this. Indeed everything that takes place in the universe: all events in all directions, large and small, take place according to a plan and in a set measure.
Wannan ya shafi kowane lamari da ya faru a tarihi, kowane ji da kowane mutum yake ji, kowane numfashi, da sauransu. Kowane numfashi yana faruwa ne cikin ƙayyadadden tsari, dangane da lokaci, wuri, da sauran abubuwa da yanayi.
This applies to every occurrence in history, every feeling experienced by every individual, every breath, etc. Each breath takes place in due measure with regard to time, place and other factors and circumstances.
Yana da alaƙa da tsarin halitta na duniya kuma ana la'akari da shi cikin daidaiton halittar duniya gaba ɗaya, kamar yadda ake la'akari da manyan abubuwan da ke faruwa. Wata ƙaramar shuka daji da ke fitar da harbinta a cikin hamada mai buɗe ido an dasa ta a can bisa wani ma'auni daidai. Tana cika wani aiki da ke da alaƙa da kasancewar duniya. Haka yake ga wata tururuwa guda ɗaya da ke tafiya zuwa inda take, ga wani ƙwayar zarra a cikin iska, ga wata halitta da ke iyo a kan ruwa, kamar yadda yake ga manyan halittun sama a wannan faffadan sararin duniya. Duk suna can bisa ma'auni da ya dace dangane da lokaci, wuri, adadi, siffa da tsari, suna kiyaye daidaito da ya dace a kowane hali.
It is related to the universal system and taken into account in the overall universal balance, just like major events. A wild, little plant that sends out its shoot in the open desert is placed there according to an accurate measure. It fulfils a function that is related to the existence of the universe. The same applies to a single ant moving to its destination, a particle in the air, an organism floating on water, just as it applies to the huge celestial bodies in this vast universe. All are there in due measure with regard to time, place, quantity, shape and form, maintaining due balance in all situations.
Wane zai iya cewa, misali, cewa auren Annabi Ya'aqub da mata ta biyu wadda ta haifa masa 'ya'yansa biyu, Yusuf da Bunyamin, ba al'amari ne na kansa ba, a maimakon haka wani abu ne da aka yi niyyarsa don ya yi aiki a cikin tsari gaba ɗaya? An tsara cewa 'yan'uwan Yusuf na uwa ɗaya su ji kishi sosai a kansa, su ɗauke shi su jefa shi cikin rijiya, bayan sun yi tunanin kashe shi, domin wani ayarin 'yan kasuwa masu tafiya su ɗauke shi su sayar da shi a Masar inda zai sami matsuguni a fadar Babban Ministan.
Who can say, for example, that the Prophet Jacobs marriage to a second wife who gave him his two sons, Joseph and Benjamin, was not a personal affair, but rather an intended event serving an overall plan? It was planned that Josephs half brothers should feel very jealous of him, take him and throw him in the well, after they had thought of killing him, so that a travelling caravan would pick him up and sell him in Egypt where he would find a home in the palace of the Chief Minister.
Aiki da Nufin Allah
Operating The Divine Will
Tare da cikakken tsari da ƙayyade ma'auni, akwai kuma ikon Allah... (note: must not use Allah) Corrected: Tare da tsara sosai da kuma ƙayyade ma'auni, akwai ikon Allah, wanda yake aiwatar da manyan al'amura ta hanya mafi sauƙi: "Umurninmu ɗaya ne kawai, kamar kiftawar ido." (Aya ta 50) Yana ɗaukar siginar guda ɗaya ko kalma ɗaya kawai, sai kowane abu, babba ko ƙarami, ya tabbata. A zahiri, babu wani abu da ke raba babba da ƙarami; wannan dai yadda mutane ke gani ne. Haka kuma babu batun lokaci, ko da kiftawar ido ce; misali ne kawai don taimakawa mutane su fahimta. Lokaci wani tunani ne kawai na ɗan adam da ke tasowa daga matsayin duniya da juyawarta. Dangane da Ubangiji da shirye-shiryensa, lokaci ba shi da wata ma'ana.
Along with the elaborate planning and the assigning of due measures goes God’s power, which accomplishes the greatest of events by the simplest means: “Our command is but once, like the twinkling of an eye.” (Verse 50) It takes just a signal or one word and everything, great or tiny, is done. In fact there is nothing to distinguish great from tiny; it is all part of how human beings see things. Nor is there a question of time, not even the twinkling of an eye; it is merely a metaphor to help people understand. Time is no more than a human conception that arises from the position of the earth and its rotation. As far as God and His plans are concerned, it has no significance.
Umurni ɗaya ne kawai ake bayarwa, sai duk wannan duniyar ta samu wanzuwa. Haka kuma, duk wani canji a cikinta za a iya cimma shi. Umurni ɗaya kawai, sai duk ta ƙare, yadda Allah ya so. A cikin komai, umurni ana bayar da shi sau ɗaya kawai: kawo kowa zuwa rai, ɗaukar sa nan ko can, sa shi ya mutu, mayar da shi a wata siffa ko wata, tadar da dukkan halittu daga dukkan zamanai domin tattara su don hisabi da sakamako. Umurni ne sau ɗaya kawai wanda ba ya buƙatar ƙoƙari ko lokaci, domin yana zuwa daga Mai Iko Duka cikin ma'auni da sauƙi cikakke.
The command is given just once and this entire universe comes into existence. Similarly, any change in it can be accomplished. Just one command and it will all go away as God wishes. In everything, the command is given once only: bringing anyone into life, taking it here or there, causing it to die, bringing it back in some shape or form, resurrecting all creatures from all generations to gather them for the reckoning and reward. It is a once only command that requires no effort or time, because it comes from the Almighty in due measure and with perfect ease.
Hukuncin halaka mai ban tsoro ga al'ummomin da suka ƙi gaskiyar saƙon Allah koyaushe umarni ne guda ɗaya tilo. Surar tana tuna wa waɗanda take magana da su irin ƙaddarorin da al'ummomin da suka ƙi gaskiya kamar su suka sha a baya: "Mun halakar da mutanen kamarku a baya. Shin akwai wanda zai yi tunani? Duk abin da suke aikatawa an rubuta shi a littafan ayyukansu. Kowane abu, ƙarami ko babba, an rubuta shi." (Ayoyi 51-53) Waɗannan ƙaddarori an ambace su a cikin surar, amma mutane suna buƙatar yin taka-tsantsan su yi tunani game da sakamakon da zai iya biyo bayan matsayin da suke ɗauka game da saƙon Allah. Duk da haka, labarin bai ƙare ba ga al'ummomin da suka sha waɗannan masifu; suna fuskantar wani hisabi, wanda zai lissafa kowane ƙaramin abu: "Duk abin da suke aikatawa an rubuta shi a littafan ayyukansu, wanda za a miƙa a Ranar Hisabi. 'Kowane abu, ƙarami ko babba, an rubuta shi,' domin kada a manta da komai."