باید معلومه شي چې هر څوک چې د یوه شي په پیښیدو امید لري، لازم ده چې دریو ګامونو ته پام واخلي: لومړی، هغه شی چې امید ورته لري خوښ کړي. دوهم، پوه شي چې د هغه امید له لاسه ورکیدای شي. دریم، د خپلې وړتیا سره سم هڅه وکړي چې دا شی ترلاسه کړي. ابوهریره ~ وایي: "د الله رسول ﷺ وفرمایل: څوک چې ویره لري، له شپې سره حرکت کوي، او څوک چې له شپې سره حرکت کوي، منزل ته رسیږي. د الله سوداګرۍ ارزښتناکه ده. د الله سوداګرۍ جنت دی." الله ~ د خپل ځان د امید او ویرې صفتونه په نیکو عمل کوونکو کې ایښي دي؛ له همدې کبله یې ګټور امید او ویره د عمل سره تړلي کړي، فرمایي: {بیشکه هغه خلک چې د خپل رب له خوفه ویره لري، او هغه خلک چې د خپل رب د ایتونو باور لري، او هغه خلک چې خپل رب ته هیڅ شریک نه ټاکي، او هغه خلک چې څه چې ورکوي (خیرات او نور نیک عملونه) داسې ورکوي چې زړونه یې د ویرې څخه ډک وي، ځکه دوی خامخا خپل رب ته ستنیدونکي دي (د حساب لپاره)؛ دا هغه خلک دي چې په نیکو کارونو کې چټکي کوي، او دوی په دغو کې مخکښان دي.} عایشې ~ وایي: "ما د الله رسول ﷺ څخه د دې آیت په اړه پوښتنه وکړه او وې ویل: آیا دا هغه خلک دي چې شراب څکي، زنا کوي او غلا کوي؟ هغه ﷺ وفرمایل: ‹نه، اې د صدیق (ابوبکر) لوره، دوی هغه خلک دي چې روژه نیسي، لمونځ کوي او خیرات ورکوي، بیا هم ویره لري چې آیا د دوی خیرات او صدقې قبولې شوي که نه؛ دا هغه خلک دي چې په نیکو کارونو کې چټکي کوي.›» الله ~ هغه خلک چې په بشپړه توګه نیک عمل کوي او له الله څخه ویره لري، د برکتمنو خلکو په توګه یادوي، او هغه خلک چې بدې کړنې کوي او د الله له عذاب څخه غافل دي، د بدبختانو په توګه یادوي. کله چې د صحابه کرامو ~ ژوند ته پام وکړو، موږ ګورو چې دوی د الله ~ د ویرې او مینې له امله څنګه د نیکو کارونو لپاره هڅه کوله. ابوبکر صدیق ~ ویلي دي: "زه غوښتل چې د مؤمن بنده د غاړې یوه ویښته وای." دا یې د الله څخه د خپلې ویرې اندازه څرګنده کړه، او دا چې څنګه د خپل رب د خوښولو لپاره هر څه کوي. هغه ~ ډیر ژړل او ویل یې: "ژاړئ، که ونه شئ ژړیدای، نو لږ تر لږه ځان ژړا ته وهڅوئ." کله چې هغه د لمانځه لپاره ودریده، نو د الله تعالیٰ د ویرې له امله د لرګي د ټوټې په څیر ولاړ پاتې کیده۔ کله چې هغه په خپل بستر مرګ کې وو، نو عایشې ته یې وفرمایل: "ما دا پوښ، دا شیدې ورکوونکې ښځه او دا غلام د مسلمانانو له خزانې څخه ترلاسه کړي دي؛ نو مهرباني وکړئ دا ژر عمر بن الخطاب ته ورسوئ۔" هغه ﷺ دا هم وفرمایل: "زه غواړم چې دا ونه وای، چې خوړل شم او وچ شم۔" ابو قتاده وویل: "ماته ویل شوي دي چې ابوبکر ~ وفرمایل: 'زه غواړم چې د غواګانو د خوړلو لپاره بوټي وای۔'" څه راځي عمر بن الخطاب رضي الله عنه پورې، ویل شوي دي چې هغه د سورة الطور تلاوت کاوه، او کله چې هغه دې آیت ته ورسید: ﴿بیشکه ستاسو د رب عذاب واقع کیدونکی دی﴾، نو دومره سخت وژړل چې ناروغ شو، او صحابه کرام ورته د عیادت لپاره راغلل۔ هغه رضي الله عنه کله چې مړ کیده، خپل زوی ته وفرمایل: "افسوس دې وي! زما ګیډه پر ځمکه کیږده، شاید الله تعالیٰ پر ما رحم وکړي۔" هغه رضي الله عنه به د قرآن کریم یوه آیت تلاوت کاوه او د الله تعالیٰ د ویرې له امله ډیرې ورځې به کور کې پاتې کیده، هغو خلکو ته به یې چې د ملاقات لپاره راتلل اجازه ورکوله؛ هغه د الله تعالیٰ د عذاب څخه ډیر ویره لرله؛ په مخ یې دوه تور لکیرې هم وې چې د اوښکو د بهیدو نښې وې۔ ابن عباس رضي الله عنهما ورته وویل: "الله تعالیٰ ستاسو په لاسونو نوي ځمکې فتح کړې دي (د اسلام د خپریدو لپاره) ..." خو هغه رضي الله عنه ځواب ورکړ: "زه غواړم چې خوندي وای، نه ثواب لرم او نه ګناه زما په حساب کې وي۔" عثمان بن عفان رضي الله عنه به د یوې قبر په وړاندې ولاړ کیده او ژړل به یې، تر دې چې ږيره یې بشپړه لوند شوه۔ هغه رضي الله عنه وفرمایل: "که زه د جنت او دوزخ په منځ کې ودریږم او پوه نه شم چې زه به چیرې بیول کیږم، نو زه به غوره کړم چې مخکې له دې چې زه خپل وروستی ځای وپیژنم، خاوره شم۔" علي بن ابي طالب رضي الله عنه به ژړل ځکه چې دوه شیان یې ویره درلوده: نه ختمیدونکې هیله، او د نفس خواهشاتو پیروي۔ هغه رضي الله عنه وفرمایل: "نه ختمیدونکې هیله انسان ته د آخرت هیرول ورکوي، او د نفس خواهشاتو پیروي د حق څخه ګمراه کوي۔" دا دنیا شاته ځي او آخرت راځي، نو د آخرت زامنو کې شه، او د دنیا پیروانو کې مه کیږه؛ ځکه نن عمل دی او حساب نشته، سبا بیا حساب دی او عمل نشته۔ ابو درداء رضی الله عنه وویل: "زما ترټولو لوی اندیښنه دا ده چې د قیامت په ورځ به ورته وویل شي: ای ابو درداء! ته د (حقیقي اسلامي) علم خاوند شوی وې، نو ته د هغه علم سره څه کار وکړ چې درته معلوم شو؟" هغه به ویل: "که تاسو هغه څه پوهیدئ چې د مرګ څخه وروسته ورسره مخ کیږئ، نو به مو خپل خواړه نه خوړل او نه به مو په خوند سره څښاک څښلی ... زه غوښتل چې یوه ونه وای چې څاروی یې وخوري او بیا یې وخوړل شي۔" ابو ذر رضی الله عنه به هم ویل: "زه غواړم چې یوه ونه وای چې څاروی یې وخوري، او زه غوښتل چې هیڅکله زېږېدلی نه وای۔" یو ځل ورته خیراتونه وړاندې شول، هغه وفرمایل: "موږ مالداره شیدې لرو، اوښان لرو چې پرې سفر کوو، یو خدمتګار لرو چې خدمت کوي، یوه لحاف لرو چې ځان پرې پټوو۔ نو زه اندیښمن یم چې د حساب په ورځ به د دې ټولو نعمتونو په اړه پوښتنه وشي۔" تمیم داري رضی الله عنه یوه شپه د سورت الجاثیه تلاوت کاوه، او کله چې دا آیت ولوست: (ایا هغه کسان چې بدې کړنې کوي ګومان کوي چې موږ به دوی د هغو کسانو په څیر وګڼو چې ایمان راوړی او ښې کړنې یې کړي دي؟)، نو هغه تر سهاره پورې همدا آیت لوستی او ژاړل۔ ابو عبیده عامر بن الجراح رضی الله عنه وویل: "زه غواړم چې یوه څپرکی وای چې تعقیب یې کړای شي۔" دا یو اوږد پسه دی چې زما کورنۍ یې ذبح کړی او خوړلی دی۔ امام بخاري رحمه الله په خپل صحیح کې یو باب نومولی: "د مؤمن د ویرې باب دا چې ممکن د هغه عمل له منځه لاړ شي او هغه خبر نه وي۔" ابراهیم تیمي رحمه الله وویل: "هرکله چې زه خپله خبره د خپل عمل سره پرتله کوم، نو ویره لرم چې زه ظلم نه کوم۔" زه داسې وخت کې ژوند کړی دی چې د پیغمبر ﷺ دېرش صحابه وو؛ ټول به د منافقت په اړه اندیښمن وو، او هیڅ یو به یې هم دا نه ویل چې د هغه د ایمان درجه د جبرائیل یا میکائیل علیهما السلام د ایمان په شان ده۔ حسن بصري رحمه الله وویل: "یوازې مؤمن د الله ویره لري، او یوازې منافق د الله له عذاب څخه خپل ځان خوندي ګنړي۔" عمر بن الخطاب ~ حذیفه ~ ته ولاړ، چې پیغمبر ﷺ هغه ته د مدینې د منافقانو نومونه راز ورکړي وو، او ورته وې ویل: "تا ته د الله په نوم قسم ورکوم، ایا پیغمبر ﷺ زما نوم (یعنی د منافقانو په ډله کې) یادولی دی؟" حذیفه ~ ځواب ورکړ: "نه، خو له تا وروسته به بل هیچا ته پاکي (بې ګناهۍ) نه ورکووم." زه اوریدلي یم چې زموږ شیخ (ابن تیمیه) ویلي دي: "حذیفه ~ دا نه غوښتل چې له نفاق نه به بل هیچا دفاع نه کووم، بلکې غوښتل یې چې نور خلک ورشي او له هغه تپوس وکړي چې ایا پیغمبر ﷺ هغوی د منافقانو په لیست کې نومولي دي که نه."

It should be known that whoever hopes for something to happen, is required to take three steps: First, to love the thing he/she hopes for. Second, to know that his/her hope could slip away. Third, to endeavour to obtain this according to his/her ability. Abu Hurayrah ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: "He who fears sets out at nightfall, and he who sets out at nightfall reaches the destination. Allah's commodity is dear. Allah's commodity is Paradise."3 Allah ~ has placed the characteristics of hope and fear of Him within good doers; therefore, He~ has made beneficial hope and fear related to action, saying: (Verily, those who live in awe of their Lord; and those who believe in the Signs of their Lord; and those who join not anyone as partners with their Lord; and those who give that (their charity) which they give (and also do other good deeds) with their hearts full of fear, because they are sure to return to their Lord (for reckoning); it is these who hasten in good deeds, and they are foremost in them.)4 Aishah .~ said: "I asked the Messenger of Allah ~ about this Verse, and said: 'Are they the ones who drink wine, fornicate and steal?' He ~ replied: 'No, 0 daughter of As- Siddiq (Abu Bakr); they are those who fast, pray and give charity; yet they fear whether their alms and charities have been accepted or not; those who hasten in ( doing) good deeds." 1 Allah ~ described blessed people as people who act perfectly, fearing Allah, and described wretched people as those who do misdeeds, disregarding the Punishment of Allah. When we reflect on the lives of the Companions ~ . we discover how they endeavour to act righteously, out of fear and love for Allah ~. Abu Bakr as-Siddiq ~ was quoted as saying: "I wish I were a hair in the side of believing servant"2 He ~ expressed the extent of his fear of Allah, and how he would anything to please his Lord. He ~ used to weep a lot and say: "Cry and if you can't, try hard to." When he ~ stood for prayers, he would stand like a piece of wood, out of fear of Allah ~. When he was dying on his bed, he said to Aishah :$,, : "I have obtained this cover, this milker and this slave from the Muslim treasury; so please take them quickly to Umar bin Al-Khattab. He~ also said: "I wish I were this tree, to be eaten and bitten." Abu Qatadah said: "I was told that Abu Bakr ~ said: 'I wish I were herbs to be eaten by animals."' As for Umar bin Al-Khattab 4,, it was said that he was reciting Surat At-Tur, and when he reached the Verse: ( Verily, the Torment of your Lord will surely come to pass), he cried so intensely that he fell ill, and was visited by his Companions. He ~ said to his son as he was dying: "Woe unto you! Place my cheek on the ground, in the hope that Allah ~ might be merciful to me." He 4, would recite a Verse of the Qur' an and stay indoors for days, receiving people who would come to visit him, because of his excessive fear of Allah; he was extremely mindful of the Punishment of Allah ~; he even had two black lines on his face which marked the lines of his tears. lbn 'Abbas 4, said to him: "Allah ~ has conquered new lands with your hands (to spread Islam) ... " But he ~ replied: "I wish I would be safe, having no reward and no sin in my account." Uthman bin 'Affan ~ would cry as he stood before a grave, until his beard would become totally wet. He 4, said: "If I were to stand between Paradise and Hell, not knowing where I would be taken, I would rather choose to be ashes before I should know my final destination." Ali bin Abi Talib 4, used to cry because he feared two things: unfading hope, and following one's desires. He 4, said: "Having unfading hope makes one forget the Hereafter, while following one's desires deviates from the truth. This world is retreating and the Hereafter is coming, so be among the sons of the Hereafter, but do not be among the followers of this world; because today there is action without reckoning, whereas tomorrow, there 1s reckoning without (any more) action." Abu Darda' ~ said: "The biggest thing I worry about is that it may be said on the Day of Resurrection: 'O Abu Darda', you have received (true Islamic) knowledge, so what have you done in respect to what you have known?"' He ~ used to say: "If you knew what you are facing after death, you would not eat your meal nor drink with any appetite ... I wish I were a tree to be bitten and then eaten." Abu Dharr ~ also used to say: "I wish I were a tree being bitten, and I wish that I were never born." Charitable gifts were presented to him, to which he~ said: "We have goats to milk, camels to transport ourselves, a servant to serve us, a duvet to cover ourselves. So, I am worried about being questioned about all these blessings on the Day of Reckoning." Tamim ad-Dari~ was reciting Surat Al-Jathiyah one night, and when he read the Verse: ( Or do those who earn evil deeds think that We shall hold them equal with those who believe and do righteous deeds), and he kept reciting it and crying all night, until dawn. Abu 'Ubaydah 'Amir bin Al-Jarrah ~ said: "I wish I were a chapter to follow." This is a long sheep, slaughtered and eaten by my family. Al-Bukhari named a chapter in his Sahih: "Chapter on: the Fear of a Believer that his Deed may come to Nothing while he is Unaware" Ibrahim Tamimi said: "Whenever I compare my word to my deed, I fear that I may be wronged." I have lived at a time where there thirty Companions of the Prophet~; they were all worried about hypocrisy, and none of them ever mentioned that the level of his belief was like that Jibreel or Michael ~I. Al-Hasan ~ said: "Only a believer has fear of Allah, and only a hypocrite feels safe from Allah's Punishment." Umar bin Al-Khattab ~ went to Hudhayfah ~' to whom the Prophet ~ confided the names of the hypocrites in Al- Madinah, and said to him: "I adjure you, by Allah. Has the Prophet ~ named me?" (i.e. among the hypocrites). Hudhayfah ~ replied: "No, but I will not vindicate anyone else after you." I heard that our Shaikh (Ibn Taymiyah) said: "Hudhayfah ~ did not mean that he would not defend anyone else from hypocrisy, but that he did not want to give others the chance to come and ask him whether they were named by the Prophet ~' in the list of the hypocrites.