هغه شخص چې تر ټولو زیات دوکه خوړل شوی وي هغه دی چې دې دنیا له امله دوکه شوی وي او آخرت باندې یې دنیا غوره کړې وي؛ د دنیا خوښي یې د آخرت له خوښۍ زیاته غوښتې وي، او وایي: د دنیا خوښي یقیني ده، خو د آخرت خوښي نا یقیني ده، نو زه به یقیني شی نه پریږدم او د شکمن شی امید به وکړم. دا د ابلیس له ستر دوکو او ګمراه کولو څخه یو دی۔ حتی څارویو کې له هغو دوکه خوړلو خلکو څخه ډیر عقل دی؛ ځکه څاروی هم داسې لاره نه نیسي چې د هغې له امله د خپل ژوند زیان یا تاوان وي۔ هغه خلک چې وایي چې دوی به هیڅکله یقیني شی د شکمن شی لپاره نه پریږدي (لکه څنګه چې دوی دعوه کوي)، یا دوی د الله ﷻ د وعدې، د هغه د اجر، د هغه د عذاب او د هغه د رسولانو د رښتیا په اړه شک لري، یا پر دې یقین لري۔ که تاسو پر دې یقین لرئ، نو تاسو هغه څوک یاست چې دې ډیر ژر ختمیدونکې دنیا ته ډیر اهمیت نه ورکوئ، بلکې د یوې یقیني او تل پاتې دنیا سره تړلي پاتې کیدل غوره بولئ۔ خو که تاسو کومه شک لرئ، نو تاسو اړ یاست چې د وحي هغه آیتونه وګورئ چې د هغه موجودیت، قدرت، ارادې او وحدانیت ثبوت کوي۔ دغه آیتونه د الله ﷻ د رسولانو د رښتیا په اړه هم دلیل راکوي، د هغه په اړه د ټولو معلوماتو په اړه۔ په غیر جانبدارۍ سره حق ولټوئ او به وګورئ چې د الله ﷻ په اړه د رسولانو راوړی پیغام په بې شکه توګه حق دی؛ دا چې د دې نړۍ پیدا کوونکی او د اسمانونو او ځمکې رب له خپلې مخلوقاتو څخه ډیر لوړ دی۔ هغه جامع قانون چې ټول شیان ورته تسلیم دي، د الله ﷻ لاره ده، د هغه عظمت والا بادشاه، چې مخلوق او واک د هغه دی؛ نو څوک چې دا لوړتیا الله ﷻ ته نه منسوبوي، هغه د هغه د ربوبیت او حاکمیت له مخې الله ﷻ انکار کړی دی۔ کله چې انسان په خپل حال فکر وکړي، دا چې هغه د یوې نطفې څخه پیدا شوی چې بیا په کامل شکل او متناسب اندازه بدل شوی، نو هغ‍ه ته دا خرګنده کیږي چې هغه ذات چې دا ډول پاملرنه ېې ورسره کړې او دې ټولو حالتونو کې ېې ساتلی، داسې نه دی چې هغه به ېې په لاپروايۍ پرېږدي یا بې پروا به ېې پریږدي، پداسې حال کې چې د هغه لپاره امرونه او منعې، د حقوقو علم، د ثواب وعدې او د عذاب ډارونې ېې نه وي ټاکلې. که انسان دې موضوع باندې ژور فکر وکړي، نو هر هغه څه چې ويې ويني او هغه څه هم چې نه ېې ويني، هغه ته به د توحید (د الله وحدانيت، د دې نړۍ د واحد رب په توګه)، د نبوت (د محمد ﷺ)، د آخرت او دې ته د قرآن د الله ﷻ کلام کیدو لپاره دلیل ښکاره شي. مونږ د دې حقیقت دليل په «القسم في القرآن» نومې کتاب کې بيان کړی دی، لکه څرنګه چې الله ﷻ فرمايي: {نو زه قسم کوم په هغو شيانو چې تاسو ويني، او په هغو شيانو چې تاسو نه ويني، بېشکه دا د يو عزتمن رسول خبره ده} 1، او د دې آيت په تفسير کې: {او په خپلو ځانونو کې هم. ايا تاسو نه ويني؟} 2، ځکه د انسان موجودیت د دې لپاره دلیل دی.