یو داسې شی شرک کیدای شي، ځکه چې ځینې وخت د انسان زړه مینوال د الله ﷻ سره سیال ګرځوي؛ هغه هغسې مینه ورسره کوي لکه د الله ﷻ مینه چې کوي؛ خو څه وایې د هغه چا په اړه چې د خپل مینوال مینه یې د الله ﷻ له مینې زیاته وي؟ دا ډول مینه بخښل کیدونکې نه ده؛ دا د شرک یو ډول دی، او الله شرک نه بخښي؛ هغه هغو کسانو ته بخښنه کوي چې توبه کوي، او په زړونو کې د شرک ټول ډولونه له منځه وري (یعنې د خالصې توبې په صورت کې). د دې شرکي مینې یوه نښه دا ده چې مینه ناک انسان د خپل مینوال خوښي د خپل رب له خوښۍ ته مخه ورکوي. کله چې د مینوال حقونه د رب د حقونو سره ټکر کوي، هغه د مینوال حق ته لومړیتوب ورکوي! دا د ډیرو هغو کسانو حالت دی چې د ښځو سره ناروا مینه لري، او د دې ښځو د انځورونو یا مخونو د کتلو ناروا مینه لري. د دوی شهوانی مینه د ترازو په یوه پله کې کیږدئ او د توحید ایمان یې په بله پله کې، بیا یو عادلانه اندازه وکړئ چې الله ﷻ او د هغه رسول ﷺ ته خوښه وي. ډیر داسې کسان په ښکاره اعلان کوي چې په زړه کې د دوی لپاره د مینوال پرته بل ځای نشته. د دوی د مینوال سره میل د خپل خالق له میلې ډیر قوي وي. دوی ټوله مینه او جذبه خپل مینوال ته ورکړې، نو د الله عبادت لپاره هیڅ نه پاتې دی، پداسې حال کې چې دا پوهیږي چې د الله عبادت د مینې او تسلیمۍ په بشپړتیا کې غوښتنه کوي. د دې ځپونکي حالت درملنه دا ده چې پوه شي دا ناروغي، چې د توحید ایمان ته مخالفه ده، د انسان له نه پوهیدو او د زړه له غفلت څخه رازي چې د الله ﷻ یاد وساتي. لومړی باید د الله ﷻ توحید او د هغه نښې زده کړي، بیا باید ظاهري او باطني عبادتونه وکړي، کوم چې زړه د الله ﷻ په دوامداره یاد بوخت ساتي. هغه باید د ذلت او تسلیمۍ په حال کې الله ﷻ ته رجوع وکړي، د هغه مرسته وغواړي، څو دا ناروغي له ځانه لرې کړي. هیڅ داسې درمل نشته چې د الله ﷻ سره په ټولو کړنو کې اخلاص ولرو څخه غوره وي. دا هغه درمل دی چې الله ﷻ یې یادونه کړې ده کله چې فرمایلي: ‏{داسې وشو، ترڅو له هغه څخه بدي او بې‌حیایي وګرځوو. بې‌شکه هغه زموږ له ټاکل شویو (هدایت شویو) بندګانو څخه و.} الله ﷻ موږ ته خبر ورکړی چې هغه یوسف له بدکارۍ او ناروا جنسي اړیکې څخه د خپل رب سره د هغه د اخلاص لرونکې عبادت له امله وګرځاوه. انسان باید دا هم زده کړي چې د اسلام او عقل پیروي د فرد لپاره ګټې ترلاسه کولو ته لاره هواروي او د فساد ټول لاملونه له منځه وړي یا کموي. دا څرګنده ده چې د ښځو یا د هغوی د انځورونو ناروا کتلو ته مینه پیدا کول نه دیني ګټه لري او نه دنیوي. بلکې د هغې بدې پایلې دومره ډیرې دي چې شمېرل یې ستونزمن دي، نو موږ یوازې لاندې اړخونه یادوو: لومړی، زړه په بشپړه توګه د خپل مینه والا لپاره وقف کیږي او د خپل رب ~ سره د مینې یا د هغه د یادولو څخه اړول کیږي. نو ناگزیره ده چې کله دواړه په یوه زړه کې راټول شي، یو به بل ته ماتې ورکړي. دوهم، زړه به د هغې له امله عذاب شي، ځکه هرځوک چې د الله ﷻ پرته له بل شي سره مینه وکړي، هغه شی به ورته سزا وي. دریم، زړه د خپل نیونکي د لاس بندی کیږي چې هغه کولی شي د سپکاوي سره مخ کړي. یو نشه یي زړه د خپل سپکاوي څخه خبر نه وي. څلورم، زړه د خپلو دیني او دنیوي ګټو څخه اړول کیږي. پنځم، د دنیا او آخرت ټول ناروغۍ د شهوت په لاسه مینه ناک زړه ته په ګړندۍ توګه راځي. په حقیقت کې، څومره چې زړه د خپلې شهوت د پوره کولو ته نږدې کیږي، هغومره د خپل رب څخه لیرې کیږي، او په پایله کې د شیطان په لاس کې لوېږي. شپږم، کله چې شهوت زړه باندې واک ومومي، عقل د راپیدا کیدونکو شیطاني وسوسو په لاس فاسد کیږي. اووم، دا ناروغي د حواسو، یا لږترلږه د ځینو حواسو د فساد لامل کیږي. په حقیقت کې کله چې زړه فاسد شي، سترګې، غوږونه او ژبه هم فاسدیږي. سترګې نور د مینه والا بدې خواوې یا کمزورۍ نه ويني. نه اوریږي هغه غوښتنو ته چې له داسې غیرقانوني عادت څخه لاس واخلي، ځکه هغه څوک چې په یوه فعالیت کې ښکیل وي خپل عیب نه ویني؛ د شهوت سخته مینه د هغه په سترګو باندې پرده اچوي. یوازې هغه څوک پوهیږي چې یو وخت پکې ښکیل و او وروسته یې پرې ایښی. همدې لامله هغه صحابه کرام چې د شرک له ژوند وروسته اسلام ته راغلي وو، د هغو څخه غوره وو چې په اسلام کې زېږیدلي وو. عمر بن الخطاب ~ وویل: «د اسلام تارونه یو په بل پسې هغو کسانو ماتوي چې په اسلام کې زېږیدلي دي او جاهلیت یې نه دی لیدلی.» اتم، مینه (هوا) سخته یا له حده زیاته مینه ده؛ دا د سړي زړه نیسي او د هغه د حیواني او ذهني ځواکونو په زور کار پیل کوي، تر دې چې ځان ویجاړ کړي. دا په شهوت کې ښه لیدل شوې ده: پیل یې خوږ دی، منځ یې د اندیښنې او پریشانۍ څخه ډک دی، او پای یې ځان ویجاړول دي. د داسې مینې په پیل کې عالمانو ویلي دي چې انسان باید د خپل وس تر اندازې پرې مقاومت وکړي، که چیرې د هغه لپاره نه وي ټاکل شوي چې په قانوني ډول (د نکاح له لارې) خپل محبوب ته ورسیږي. خو که هغه د دې ځواک مقابله ونه کړای شي، نو باید لږ تر لږه چوپ پاتې شي او خلکو ته یې ښکاره نه کړي، ځکه داسې کول به د محبوب د حرمت پامال کول وي او ځان باندې به نور ظلم زیات کړي. د دې شهواني مینې څخه ډیرې ناروغۍ زېږیږي، چې په ځینو حالاتو کې یې هغه خلک چې په اسلام کې روزل شوي وو، شرک ته ګرځولي دي. په حقیقت کې یوه مؤذن یوه ښکلې ښځه د بام څخه ولیده او د هغې مینه یې زړه کې راپیدا شوه. نو هغه ښکته راښکته شو او د هغې څخه یې وغوښتل چې د هغې محبوب شي. هغې وویل چې زه عیسوي یم، او که ته زما دین قبول کړې نو زه به له تا سره واده وکړم. هغه منظور کړ، خو په همدې ورځ کله چې هغه د دوی د بام پر یوه زینه وخوت، پرېوت او مړ شو. جب بعض عیسائیوں نے ایک مسلمان قیدی کو اس کے دین سے پھیرنا چاہا تو انہوں نے اسے ایک خوبصورت عورت کے سامنے رکھا، اور اسے اس کی توجہ اپنی طرف مائل کرنی پڑتی تھی، یہاں تک کہ وہ اس کے دل پر قابو پا لیتی۔ پھر اسے اس وقت اپنے آپ کو اس کے سامنے پیش کرنا ہوتا تھا اگر وہ اس کے دین کو قبول کر لے! یہ ایسا لمحہ ہوتا جس میں (اللہ ایمان والوں کو دنیا اور آخرت میں اس قولِ ثابت پر قائم رکھتا ہے، اور ظالموں کو گمراہ کر دیتا ہے، اور اللہ جو چاہتا ہے کرتا ہے۔) 1 کوئی عقلمند شخص خود کو اس طرح کی شہوانی خواہش کے حوالے نہیں کرتا، کیونکہ یہ محض برے نتائج کی طرف لے جاتی ہے۔ جو شخص اپنے ذہن کو شہوت سے بھرتا ہے وہ محض اپنے آپ کو دھوکہ دیتا ہے اور شاید اپنی عقل ہی تباہ کر بیٹھے، کیونکہ اگر وہ مسلسل اپنے محبوب کے چہرے کو نہ تکتا رہتا تو شہوت اس کے دل پر غالب نہ آتی۔ سب سے زیادہ فائدہ مند محبت اللہ کی محبت ہے جو مطلق ہے، اور جس کے ساتھ تمام دل فطری طور پر پیدا کیے گئے ہیں۔ یہی کلمۂ شہادت کا راز ہے، کیونکہ وہ ذات وہی ہے جس کی عبادت دل محبت، تعظیم، حمد اور تسلیم کے ساتھ کرتے ہیں۔ تاہم عبادت اس وقت تک قبول نہیں ہوتی جب تک وہ صرف اللہ کے لیے نہ ہو، کیونکہ عبادت محبت کے کمال کے ساتھ اطاعت اور عاجزی کے کمال کا نام ہے۔ اللہ سے محبت کرنے کے اس فریضے کا ثبوت اس کی تمام کتابوں، اس کے انبیاء کے پیغام، اور اس فطری نظام میں موجود ہے جو اللہ نے اپنے بندوں میں رکھا ہے۔ لوگوں کے دل فطری طور پر اس ذات سے محبت کی طرف مائل ہوتے ہیں جو ان پر اپنی نعمتیں نازل کرتا ہے، جیسا کہ اللہ نے فرمایا: (تمہیں جو بھی نعمت حاصل ہے وہ اللہ کی طرف سے ہے۔ پھر جب تمہیں کوئی تکلیف پہنچتی ہے تو تم اسی کی طرف فریاد لے کر دوڑتے ہو۔) 2 یہ دلیل اس وقت اور بھی واضح ہو جاتی ہے جب اللہ کے بندے اس کے اسماء و صفات کو جانتے ہیں، جو اس کے کمال اور اس کی بالادستی کو ظاہر کرتے ہیں۔ محبت کے دو محرکات ہیں: حسن اور عزت؛ اور یہ دونوں اللہ کو کمالِ مطلق کے درجے میں حاصل ہیں۔ وہ خوبصورت ہے اور خوبصورتی کو پسند کرتا ہے، کیونکہ تمام خوبصورتی اسی کی ہے۔ الله ~ فرمایلي دي (چې خپل پیغمبر محمد ~ ته خطاب کوي): ( ووایه: که تاسو واقعاً الله سره مینه لرئ، نو زما پیروي وکړئ؛ الله به تاسو سره مینه وکړي او ستاسو ګناهونه به وبخښي.) 1 هغه ~ دا هم فرمایلي دي: ( ای هغو کسانو! چې ایمان لري، که له تاسو څخه څوک خپل دین (اسلام) څخه واوړي، نو الله به داسې یوه ډله راولي چې هغه ورسره مینه لري او دوی هم ده سره مینه لري؛ د مؤمنانو په وړاندې نرم او د کافرانو په وړاندې سخت، د الله په لاره کې جهاد کوونکي، او د ملامت کوونکو ملامتۍ څخه نه ویریږي. دا د الله فضل دی چې هغه چاته چې وغواړي ورکوي: او الله د خپلو مخلوقاتو د اړتیاوو لپاره بسنه کوونکی او ډیر ښه پوهیدونکی دی. یقیناً ستاسو ولي (مرستندوی یا ساتونکی) یوازې الله، د هغه پیغمبر، او هغه مؤمنان دي، چې لمونځ قایموي، زکات ورکوي، او په لمانځه کې د الله په وړاندې عاجزي کوي. او څوک چې الله، د هغه رسول، او هغه کسان چې ایمان یې راوړی، ولي (دوستان) نیسي، نو د الله ډله به بریالۍ وي.) د چا د ولي نیولو بنسټ مینه ده، لکه څنګه چې د دښمنۍ بنسټ کرکه ده. الله ~ د ایمان راوړونکو ولي دی، او دوی د هغه پرهیزګاره خلک دي. هغه ~ دوی سره مینه لري، او د دوی د هغه سره د مینې په کچه د دوی ولي دی ـ ج. الله ~ هغو کسانو ته ملامتي ویلې دي چې د هغه پرته نور څوک ولي نیسي؛ ځکه هغه ~ فرمایلي دي: ( او د خلکو ځینې داسې دي چې د الله پرته نور شریکان (د الله سره) نیسي. دوی هغوی سره داسې مینه کوي لکه څنګه چې الله سره مینه کوي. مګر هغه کسان چې ایمان لري، د الله سره ډیره مینه لري (له هرڅه پر مخ).) 1 هغه ~ موږ ته خبر ورکړی دی د هغو کسانو په اړه چې د هغه سره شریکان نیسي (په عبادت کې)، کله چې دوی د دوزخ ته راټولیږي او دغو شریکانو ته وایي: ( په الله قسم، موږ په ښکاره ګمراهۍ کې وو، کله چې موږ تاسو (غلط معبودان) د عالمینو د رب سره (په عبادت کې) برابر ګرځولي وو. 2) د دې توحید سره، چې د الله ﷻ په مینه ولاړ دی، الله ﷻ خپل ټول رسولان د خپلو وحیو سره واستول، چې ټول یوه پیغام لرل، له لومړي پیغمبر (آدم ؑ) تر وروستي پیغمبر (محمد ﷺ) پورې؛ ځکه د همدې په خاطر الله ﷻ اسمانونه او ځمکه، جنت او دوزخ پیدا کړل. جنت یې د هغو خلکو لپاره دایمي ځای وګرځاوه چې دی ﷻ سره مینه لري، او دوزخ د هغو لپاره چې د هغه سره شریکان جوړوي. پیغمبر ﷺ قسم وکړ چې د یو چا ایمان بشپړ نه کیږي تر هغه وخته پورې چې پیغمبر ﷺ د ده لپاره د خپل اولاد، خپل پلار او ټولو خلکو څخه زیات محبوب نه وي؛ نو د رب ﷻ مینه څنګه ده؟ هغه ﷻ د عمر بن الخطاب ته هم وفرمایل: «نه، تر هغه چې زه ستا لپاره د خپل ځان څخه زیات محبوب نشم» یعنې ستا ایمان بشپړ نه کیږي تر هغه چې ستا مینه دې دې معیار ته ورسیږي! که د الله رسول په مینه او د هغې په تقاضاوو کې زموږ د ځانونو څخه زیات حق لري، نو ایا رب ﷻ د مینې ډیر حق لرونکی نه دی د زموږ له ځانونو څخه؟ الله ﷻ انسان د خپل عبادت لپاره پیدا کړ، او د ده لپاره یې په اسمانونو او ځمکه کې ټول شیان پیدا کړل؛ ایا رب د زموږ له مینې او خوښۍ (د هغه د یوازې عبادت، ویاړ او ستاینې له لارې چې موږ ورته کوو) حق نه لري؟ هغه ﷻ ډیر سخی دی؛ خپل بنده ته هغه شیان ورکوي حتی مخکې له دې چې بنده یې ځانته وغواړي. هغه ﷻ د بنده له لږ هڅې څخه خوښیږي، او ډیرې ګناهونه بخښي او له منځه یې وړي. هرڅه چې په اسمانونو او ځمکه کې دي، هره ورځ له هغه څخه غواړي، او هغه ﷻ د هرچا غوښتنې اوري. هغه ﷻ د خپلو ټولو بندګانو د ډیرو غوښتنو له امله هیڅکله حیران نه کیږي، او هغه د هغو کسانو څخه هم نه غصه کیږي چې ډیرې ټینګې دعاګانې کوي. بلکې هغه ﷻ د هغو کسانو څخه ډیر خوښیږي چې په تکرار سره خپل اړتیاوې ترې غواړي، او هغه ﷻ حتی له دې څخه نفرت کوي چې له هغه ونه غوښتل شي! خلک ولې هغه یوازینی ذات نه خوښوي چې د دوی لپاره نیک عملونه راولي (د مؤمن هر نیک عمل لس ځله زیاتوي) او بد عملونه یې له منځه وړي؟ هغه ﷻ دعاګانې قبلوي، مصیبتونه لیرې کوي، ګناهونه بخښي او نیک عملونو ته اجر ورکوي! د مینې کمال د نفس په خوښۍ، خوشحالۍ او بختورۍ کې ښکاره کیږي؛ او یقینا دا د کاملې مینې نښې ستاینې وړ دي، که چیرې دوی د تر ټولو لوی ابدي خوښۍ ته، یعنې د آخرت او د هغه د نعمتونو خوښۍ ته ورسوي! الله ~ فرمایلي دي: (نه، بلکې تاسو د دنیا ژوند غوره کوئ، حال دا چې آخرت غوره او پاینده دی۔)1 جادوګرو فرعون ته وویل، کله چې دوی ایمان راوړ: ("نو هغه څه وکړه چې ته یې غواړې، ستا حکم یوازې د دې دنیا ژوند پورې اړه لري۔ بېشکه، موږ زموږ د رب په دین ایمان راوړی، ترڅو هغه زموږ ګناهې وبخښي او هغه جادو چې ته مو پرې مجبور کړل؛ او الله غوره او پاینده دی (د اجر له پلوه، ستا د اجر په پرتله)۔")1 الله ~ انسانان او جنات پیدا کړل، ترڅو دوی ته د آخرت په نړۍ کې دا ابدي خوښي ورکړي؛ او د آخرت تر ټولو غوره نعمت او خوښي د الله ~ د مخ کتل او د هغه له خولې په مستقیم ډول د خبرو اورېدل او د هغه ~ ته نږدېوالی دی۔ پیغمبر ﷺ فرمایلي دي: "الله ~ پرده پورته کوي، او د هغو ټولو نعمتونو څخه چې ورکړل شوي، د دوی لپاره د خپل رب د ليدو څخه نور هېڅ شی محبوب نه وي، هغه زورور او عزتمن۔"2 او په بل حدیث کې: "کله چې هغه ~ دوی ته ښکاره شي او دوی هغه وویني، نو هغه ټولې نعمتونه چې دوی یې څڅوي، هېروي۔" پیغمبر ﷺ په یوه له خپلو دعاګانو کې فرمایلي: "زه له تا څخه ستا د سخي مخ د کتلو خوښي غواړم، د دې تمنا سره چې ستا سره ملاقات وکړم۔" 3 دوهم ډول خوښي ناوړه ده، چې د آخرت د خوښۍ مخالف دی۔ دا د هغو کسانو خوښي ده چې د الله سره ځانونه شریکوي؛ دوی هغوی سره مینه کوي او په دنیا کې له یو بل څخه ګټه اخلي، لکه څنګه چې دوی د قیامت په ورځ د خپل رب په وړاندې د دې څرګندولو هڅه کوي: ("اې زموږ رب! موږ له یو بل څخه ګټه واخیستله، خو اوس موږ هغه مقرره وخت ته ورسیدو چې ته مو پرې ټاکلی وې۔" هغه به وفرمايي: "اور ستاسو اوسیدو ځای دی؛ تاسو به پکې تل پاتې یاست، مګر هغه څه چې الله وغواړي۔ بېشکه، ستاسو رب ډېر حکیم، ډېر علیم دی۔") همدې ډول مونږ ظالمانو ته یو د بل ملګري ګرځوو، د هغه چې دوی به یې کسبول.) ۱ د ګناهګارانو، ظالمانو او سرغړونکو خوښي یوازې همدلته، په دې ځمکه کې ده، خو دا د هغوی د هلاکت لپاره یوه ورو ورو مهلت دی. الله ~ فرمایلي: (موږ به دوی په داسې لارو سره په عذاب ونیسو چې دوی نه پوهیږي؛ ځکه زه دوی ته مهلت ورکوم؛ یقیناً زما تدبیر قوي دی.) ۲ ځینو عالمانو د پورتني آیت تفسیر کې دا زیاته کړې ده چې هرکله چې سرغړونکي ګناه کوي، الله ~ د هغوی لپاره یوه نعمت پیدا کوي، (تر دې چې د هغو نعمتونو په خوند کې چې دوی ته ورکړل شوي، ناڅاپه موږ هغوی په عذاب ونیول، او دوی په ژورو پښیمانیو او غمونو کې هلاک شول. نو د ظالمانو بیخ پرې شو؛ ټول ستاینې او شکرونه د الله لپاره دي، چې د عالمینو رب دی.) ۳ الله ~ د داسې خوښي د خاوندانو په اړه فرمایلي: (ایا دوی ګمان کوي چې موږ دوی ته په مال او اولادونو کې ورکوو، موږ دوی ته په ښو شیانو کې ګړندي کوو؟ نه، بلکې دوی نه پوهیږي.) ۴ هغه ~ دوی په اړه داسې هم فرمایلي: (نو ستا لپاره د دوی مال او اولادونه ستا د حیرانتیا سبب نه شي، اې محمده ﷺ؛ حقیقت دا دی چې الله غواړي دوی په دې شیانو کې په دنیا کې عذاب کړي، او دا چې د دوی روحونه داسې حال کې جلا شي چې دوی کافر وي.) ۵ دریم ډول خوښي هغه ده چې د آخرت خوښي په توګه نه بریالۍ کیږي او نه کومه عذاب زیږوي؛ دا هغه خوښي ده چې پیغمبر ﷺ په حدیث کې ورڅخه مراد اخیستی دی: «هر هغه شی چې انسان پکې ځانته خوښي ګټي، باطل دی، پرته له دریو شیانو: د کمان سره د ویشتلو، د خپل آس روزلو، او د خپلې ښځې سره لوبې کولو؛ ځکه دا ټول د حق سره تړلي دي.» ۶ دا مینه ملامته نه ده؛ دا د ستایل شوو مینو له ډولونو څخه ده، لکه د پیغمبر ﷺ سره مینه. خو هغه مینه چې دلته مراد ده، هغه ده چې د مینه کوونکي زړه ونیسي؛ هغه څوک چې خپل فکر او یادونه خپل محبوب ته وقف کړي. هر مسلمان په زړه کې د الله او د هغه د رسول سره مینه لري، چې د اسلام د راوستو لپاره اړینه ده؛ خو د دې مینې کچه له یو چا څخه بل ته توپیر لري، او دا یوازې الله پوهیږي۔ همدا مینه ده چې د شرعي مکلفیتونو بار ږد کوي؛ کنجوسي کارونه سخاوتمندانه کوي؛ بزدل په زړه کې زړورتیا اچوي؛ ذهن پاکوي او نفس روزي؛ مخ ږوندي کوي او زړه خوښوي۔ همدا رنګه د الله د کلام (قرآن کریم) مینه هم د الله سره د مینې نښه ده۔ که څوک غواړي د خپلې مینې کچه د الله سره وګوري، نو وګوري چې په زړه کې یې قرآن څومره خوښ دی؛ د هغه په اورېدو کې څومره خوند اخلي، هغه خوند چې نور خلک په موسیقۍ کې اخلي۔ معلومه ده چې څوک چې چا سره مینه لري، د هغه خبرې او خبرو ته یې له هرڅه ډېر ارزښت ورکوي۔ عثمان بن عفان ~ وویل: «که زړونه مو پاک وای، نو د الله د کلام څخه به هېڅکله نه ماندېدل۔» یوه ورځ پیغمبر ﷺ عبدالله بن مسعود ~ ته وفرمایل: «ماته قرآن ولولې۔» هغه وویل: «زه دې تاته ولولم، په داسې حال کې چې دا ستا باندې نازل شوی دی؟» پیغمبر ﷺ وفرمایل: «زه غواړم چې نور څوک یې وروڼم۔» نو هغه د سورة النساء ولوست، تر هغه چې ۴۱ آیت ته ورسېد: {نو هغه وخت به څنګه وي کله چې موږ له هر امت څخه یو شاهد راوړو، او تا (ای محمده) د دې خلکو په وړاندې شاهد راوړو؟} بیا پیغمبر ﷺ ورته وفرمایل: «بس کړه!» په دې وخت کې هغه ولیدل چې د پیغمبر ﷺ سترګې له اوښکو ډکې شوې وې۔ څه به ستونزه نه وي د ښځو او خپلو میړو سره مینه، ځکه دا هغه نعمت دی چې الله ~ خپلو بندګانو ته ورکړی دی؛ ځکه چې الله ~ فرمایلي دي: {او د هغه له نښو څخه دا دی چې ستاسو لپاره یې ستاسو له ځانونو څخه ښځې پیدا کړې، ترڅو په هغوی کې آرام ومومئ، او تاسو یې په منځ کې مینه او مهرباني ږدي؛ بېشکه په دې کې د فکر کوونکو قوم لپاره نښې دي۔} الله ~ ښځې د سړي د زړه د آرام ځای ګرځولې، او په منځ کې یې صادقه مینه او محبت ټینګ کړی دی، هغه مینه چې له مهربانۍ سره ده۔ الله ﷻ فرمایلی دی، کله چې د هغو شیانو ذکر وکړ چې د ښځو څخه د نارینو لپاره حلال دي او کوم حرام دي: ( الله غواړي تاسو ته (کوم شی حلال او کوم حرام دی) وښیي، او تاسو ته د هغو کسانو لارې وښيي چې ستاسو څخه مخکې وو، او ستاسو توبه قبوله کړي؛ ځکه الله ډیر پوهیدونکی، ډیر حکمت لرونکی دی۔ الله غواړي ستاسو توبه قبوله کړي، خو هغه کسان چې خپلو خواهشاتو پسې ځي، غواړي چې تاسو (مؤمنان) د سمې لارې څخه ډیر لرې ولاړ شئ۔ الله غواړي ستاسو بار سپک کړي، ځکه انسان ضعیف پیدا شوی دی (یعنې نشي کولی د ښځو سره له جنسي اړیکو څخه صبر وکړي)). ۲ جابر بن عبدالله ۴ روایت کوي چې نبي ﷺ یوه ښځه ولیده، نو خپلې ښځې زینب ته ورغی تر څو خپله غوښتنه پوره کړي۔ بیا هغه خپلو اصحابو ته ورغی او ويې فرمايل: «یوه ښځه په داسې حال کې راځي او ځي چې د شیطان په شکل وي، نو کله چې ستاسو څخه یو چاته ښځه ښکاره شي، نو باید خپلې ښځې ته ورشي، ځکه دا کار هغه څه لرې کوي چې په زړه کې يې احساس کوي۔»⁽³⁾ د دې حدیث څخه ډیر درسونه زده کیږي: لومړی دا چې د هغه شي څخه ځان لرې کول مناسب دي چې انسان يې غواړي، په همغه ډول شي سره چې ورته ورته وي؛ امر شوی دی چې د هرې ښځې د مینې ناروغي د غوره درملني سره درملنه شي، او هغه دا ده چې انسان خپل جنسي خواهش د خپلې ښځې سره پوره کړي۔ نبي ﷺ فرمایلي دي چې د دوو مینه والو لپاره له نکاح څخه بل غوره شی نشته۔⁽¹⁾ د یوې محبوبې ښځې سره واده د مینې لپاره غوره درمل دی، کوم چې الله ﷻ د انسانانو لپاره حلال کړی دی۔ دا درمل حضرت داود ﷺ هم کارولی و، ځکه هغه داسې یوه ښځه واده کړه چې ډیره يې خوښوله۔ څه چې د جحش لور زینب د کیسې پورې اړه لري: د هغې میړه زید ۴ پریکړه کړې وه چې هغه طلاق کړي، که څه هم هغې موافقه نه کوله۔ هغه ۴ نبي ﷺ ته مشوره وکړه، چې نبي ﷺ ورته وویل چې هغه ځانګړې وساتي۔ خو نبي ﷺ وپوهیدل چې دوي په هر حال جلا کیږي، نو دا پلان يې پټ وساتی چې کله هغه له زید څخه جلا شي، نو هغه به ورسره واده وکړي، ځکه ﷺ اندیښمن و چې خلک به ونه وایي: «نبي ﷺ د خپل زوی ښځه واده کړه۔» (ځکه چې هغه ﷺ زید د نبوت له پیل څخه مخکې د زوی په توګه منلی و)۔ الله ﷻ د بندګانو د ګټو لپاره یو عمومي قانون وضع کول غوښتل؛ نو کله چې زید رضي الله عنه زینب طلاق کړه او د هغې د عدت دوه مياشتې پوره شوې، الله ﷻ رسول الله ﷺ ته ولېږله ترڅو هغې ته نکاح وړاندیز کړي. زید رضي الله عنه د دروازې په شا ودریده. پيغمبر ﷺ د دروازې د شا څخه هغې ته غږ وکړ: "اې زینبه، د الله رسول تا ته نکاح وړاندیز کوي." هغې وویل: "زه تر هغې پورې ځواب نشم ورکولی، ترڅو چې د الله ﷻ څخه (په دعا کې) مشوره وانخلم." هغې لمونځ وکړ، او الله ﷻ پخپله خبره واخیسته او د دوی نکاح د خپل عرش څخه پورته وتړله؛ د دې وحي سره: (نو کله چې زید هغې ته طلاق ورکړ، نو موږ هغه تا ته په نکاح ورکړه.) زینب به د پیغمبر ﷺ سره د خپل واده په اړه د نورو ازواجو په مخ کې فخر کاوه، او ویل به یې: "ستاسو کورنیو ستاسو واده وکړ، خو زما واده الله د اوو آسمانونو څخه پورته وکړ." بې شکه، ښځې د پیغمبر ﷺ لپاره محبوبې کړل شوې وې، لکه څنګه چې هغه ﷺ فرمایلي دي: "زما لپاره خوشبویي او ښځې محبوبې کړل شوي دي، خو زما سکون په لمانځه کې ږدل شوی دی." پيغمبر ﷺ د یوه غلام لپاره شفاعت وکړ چې د خپلې پخواني ښځې سره په شدیده مینه کې و، هغه ښځه چې آزاده شوه نو د هغه ته د بیرته تلو څخه انکار یې وکړ. ابن عباس رضي الله عنهما وویل: "د بریرې میړه یو غلام و چې د مغیث په نوم و؛ داسې ښکاري لکه اوس چې یې ګورم، هغه د بریرې شا ته ګرځیده او د ږيرې پر ټولو ورځلو. بیا پیغمبر ﷺ بریرې ته وفرمایل: 'ولې بیرته د هغه سره نه ځې؟' هغې وویل: 'اې د الله رسوله! ایا تا ماته دا حکم کوې؟' هغه ﷺ وفرمایل: 'نه، زه یوازې د هغه لپاره شفاعت کوم.' هغې وویل: 'زه د هغه ته اړتیا نه لرم.' پيغمبر ﷺ عباس ته وفرمایل: 'اې عباسه! ایا تا د مغیث د بریرې سره د مینې او د بریرې د مغیث سره د کرکې څخه حیرانتیا نه کوې؟'" پيغمبر ﷺ به خپل وخت د خپلو ازواجو ترمنځ په مساوي ډول ویشه، او ویل به یې: "اې الله! دا زما ویش دی د هغه څه لپاره چې زما په واک کې دي، نو د هغه څه لپاره ما ملامت مه کوه چې زما په واک کې نه دي." (یعنې مینه). ځکه الله ﷻ فرمایلي دي: (تاسو به هېڅکله د خپلو ښځو ترمنځ کامل عدل ونه کړئ، که څه هم دا ستاسو زړه غوښتنه وي) چې دا د مینې او جنسي اړیکو په اړه دی. هغه څوک چې په مینه کې وي باید صبر او ځان‌ساتنه وښيي، او باید د الله ~ لپاره مینه، ویره او خوښي ښکاره کول غوره وګڼي؛ په دې ترتیب هغه به د هغو کسانو له ډلې وي چې الله ~ یې فرمایلي دي: ({ خو هغه چې د خپل رب په مخکې د ولاړېدو څخه ویره لري او ځان د ناوړه خواهشاتو او شهوتونو څخه ساتي، بېشکه جنت به د هغه ځای وي })۔ ({ خو د هغه چا لپاره چې د خپل رب په مخکې د ولاړېدو څخه ویره لري، دوه باغونه دي })۔ د لوی تخت خاوند الله ~ څخه غواړو چې موږ هغو کسانو کې وګرځوي چې د الله لپاره خپله مینه د خپلو خواهشاتو پر مینه غوره کوي، او په دې سره یوازې د هغه رضا لټوي۔