اکثر علما بر این باورند که دو رکعت نماز هنگام ورود به مسجد مستحب است و واجب نیست. ظاهریان گفته‌اند که این دو رکعت واجب است. علت اختلاف در این مسئله آن است که آیا فرمان پیامبر ﷺ که فرمود: «هرگاه یکی از شما به مسجد درآمد، باید دو رکعت نماز بگزارد» بر استحباب دلالت دارد یا بر وجوب. این حدیث از نظر صحت مورد اتفاق است (بخاری و مسلم آن را روایت کرده‌اند). کسانی که همراه با جمهور معتقدند که قاعده این است که امر مطلق بر وجوب حمل می‌شود، مگر آنکه دلیلی بر استحباب باشد و در برابر آن دلیل که حکم را از وجوب به استحباب تغییر می‌دهد، اعتراضی وارد نباشد، گفته‌اند که این دو رکعت واجب است. اما کسانی که به دلیلی که فرمان‌ها را به استحباب تبدیل می‌کند اعتراض کرده‌اند، یا قاعده‌شان این است که امر بر استحباب حمل می‌شود مگر دلیلی بر وجوب وجود داشته باشد (قاعده‌ای که گروهی از علما بدان قائل‌اند)، گفته‌اند که این دو رکعت واجب نیست.

The majority maintain that the two rak^as (to be offered) upon entry into a mosque are recommended and are not obligatory. The Zahirites said that they are obligatory. The reason for the disagreement over this is whether the command, in the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “If one of you enters the mosque he should kneel for two ra£W’, is to be interpreted to imply a recommendation or an obligation. The tradition is agreed upon (by al-BukharT and Muslim) for its authenticity. Those who maintained with the majority that the rule is. to construe absolute commands as implying obligation, unless an evidence indicates a recommendation and there is no objection against the evidence that transfers the hukm from being an obligation to that conveying a recommendation, said that these two raktas are obligatory. Those who raised an objection to the evidence converting the commands to recommendation, or for whom the rule is that the commands are to be construed to imply a recommendation, unless there is an evidence indicating an obligation, a rule which is held by one group, said that the two rak^as are not obligatory.

اما اکثریت علما، امر در این مورد را به استحباب حمل کرده‌اند، به سبب وجود تعارض میان این حدیث و احادیثی که در آغاز این کتاب ذکر کردیم، مانند حدیث اعرابی بیابان‌گرد، که از ظاهر یا صراحت آن‌ها برمی‌آید که نمازهای واجب روزانه تنها پنج نماز است. دلیل این است که اگر امر در اینجا بر وجوب حمل شود، ناگزیر نمازهای واجب بیش از پنج نماز خواهند شد. کسانی که آن را واجب دانسته‌اند، معتقدند که وجوب در اینجا به ورود به مسجد مربوط است و مانند امر مطلق نمازهای پنجگانه واجب نیست. (اکثریت) فقها بر این باورند که مقید کردن امر از نظر مکان، همانند مقید کردن آن از نظر زمان است.۱۵۶ اما ظاهریان بر این عقیده‌اند که مکان مشخص از شرایط صحت نماز نیست، در حالی که زمان از شرایط صحت نمازهای واجب است.157

The majority, however, construed“ the command in this case to indicate a recommendation owing to the existence of a conflict between this tradition and the traditions which we have mentioned at the beginning of this book, like the tradition of the desert dweller, (the traditions) that imply through their apparent, or explicit, meaning that the obligatory (daily) prayers are only five. The reason is that if the command here is construed to imply obligation it necessarily follows that the obligatory prayers become more than five. Those who made them obligatory maintain that the obligation here is related to the entry into a mosque and is not an absolute command like that for the five obligatory prayers. The (majority of the) jurists maintain that qualifying the command with respect to place is similar to qualifying it with respect to time.156 The Zahirites, however, hold that a specific place is not one of the conditions of the validity of prayer, while time is a condition for the validity of the obligatory prayers.157

فقها در این موضوع درباره کسی که وارد مسجد می‌شود و دو رکعت نماز صبح را پیش‌تر در خانه‌اش خوانده است، اختلاف کرده‌اند که آیا باید هنگام ورود به مسجد دو رکعت نماز بگزارد یا نه. الشافعی گفت که باید بگزارد، و این نیز روایتی از اَشهَب از مالک است. ابوحنیفه گفت که نباید آن‌ها را بگزارد، و این نیز روایتی از ابن‌القاسم از مالک است. علت اختلاف آنان از تعارض عموم گفتار پیامبر ﷺ برمی‌خیزد که فرمود: «هرگاه یکی از شما وارد مسجد شد، باید دو رکعت نماز بگزارد»، با ظاهر گفتار ایشان: «پس از طلوع فجر نمازی نیست، جز دو رکعت صبح». در اینجا دو عموم و دو خصوص وجود دارد. نخست درباره زمان و دوم درباره نماز. زیرا حکم نماز هنگام ورود به مسجد از نظر زمان عام، و از نظر نماز خاص است، در حالی که حکم منع نماز پس از طلوع فجر، به جز دو رکعت صبح، از نظر زمان خاص و از نظر نماز عام است. کسانی که مورد خاصِ نماز را از عام استثنا کردند، گزاردن نماز پس از دو رکعت صبح را واجب دانستند، و کسانی که مورد خاصِ زمان را از عام استثنا کردند، آن را واجب ندانستند.

The jurists disagreed, under this subject heading, about the case of a person who enters a mosque and has already prayed the two rak'as of the morning prayer in his house, whether he should offer the rakfas on entering the mosque. Al-Shafi T said that c he should, and this is also a narration of Ashhab from Malik. Abu HanTfa said that he is not to offer them, and this is also a narration of Ibn al-Qasim from Malik. The reason for their disagreement stems from the conflict of the general implication of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “When one of you enters a mosque he is to offer two miW’, with the apparent meaning of his words, “There is no prayer after daybreak, except the two rak*as> of the morning”. Here there are two general implications and two particular implications. The first is about time and the second about prayer. The reason is that the tradition prescribing prayer upon entry into a mosque is general with respect to time, but is particular with respect to prayer, while the tradition proscribing prayer after daybreak, except the two morning rak^as, is particular with respect to time and general with respect to prayer. Those who exempted the particular case of prayer from the general upheld bowing (prayer) after the two morning rak*as, while those who exempted the particular case of time from the general did ..not make this obligatory.

ہم پہلے ہی کہہ چکے ہیں کہ اگر ایسا تعارض پیدا ہو جائے تو دونوں میں سے کسی خاص دلالت کی بنیاد پر فیصلہ کرنا لازم نہیں، سوائے اس کے کہ (مزید) دلیل موجود ہو۔ اس کے علاوہ، ممانعت والی حدیث کا مقابلہ وجوب قائم کرنے والی حدیث سے نہیں ہوتا، واللہ اعلم۔ اگر حدیث صحیح ثابت ہو جائے تو پھر دلیل کسی اور جہت سے تلاش کی جائے گی۔

We have already said that if such a conflict arises, it is not binding to decide on the basis of either particular implication except on the basis of (further) evidence. Further, the proscribing tradition is not opposed by the tradition establishing the command, Allah knows best. If the tradition is proved authentic then the evidence is to be sought from another quarter.