Bukti bahawa Qiyas ialah sumber Syariah ialah bahawa 'Illah itu berasaskan atau diperoleh daripada suatu nas Syarak. Nas-nas Syarak ini ialah al-Quran, as-Sunnah, atau Ijma' as-Sahabah. Ketiga-tiga ini telah dibuktikan sebagai sumber Syariah yang qat'i, yang tidak ada seorang pun berselisih pendapat mengenainya. Oleh itu, bukti bahawa 'Illah itu wujud dalam nas secara umum adalah qat'i (muktamad), dan begitu juga halnya dengan Qiyas. Apabila sesuatu nas menyebut suatu sebab bagi sesuatu hukum, memanjangkan hukum tersebut kepada mana-mana isu lain yang mempunyai sebab yang sama dianggap sebagai satu lagi penerapan bagi nas Ayat atau Hadis tersebut.

The evidence that Qiyas is a source of Shar'iah is that the „Illah is based upon or derived from a Shari‟ text. These Shari‟ texts are the Quran, the Sunnah, or Ijma' as-Sahabah. These three have been proven as definitive sources of Shari‟ah upon which no one can disagree upon. Therefore, the evidence that the „Illah exists in the text in general is definitive (Qata‟i) and this is also the case for Qiyas. When a text mentions a reason for a rule, extending this rule to any other issue having the same reason is considered another application for the text of the Ayah or Hadith.

Nabi ﷺ telah menunjukkan (praktik) Qiyas dan menganggapnya sebagai dalil Syara'. Para Sahabat mengikuti baginda dalam hal ini, dan mereka juga menganggap Qiyas sebagai dalil Syara' untuk mengeluarkan hukum. Nabi ﷺ bersabda kepada Mu'adh dan Abu Musa al-Asy'ari ketika baginda melantik mereka sebagai hakim di Yaman:

The Prophet (saw) demonstrated Qiyas and considered it as a Shari‟ Daleel. The Sahabah followed him in this regard, and they also considered Qiyas as a Shari‟ Daleel to extract rules. The Prophet (saw) said to Mu'adh and Abu Musa al-Ashari when he appointed them as judges in Yemen:

"Apa yang akan kamu jadikan dasar penghakiman?" Mereka menjawab, "Jika kami tidak menemui hukumnya dalam Kitab (Al-Qur'an) atau Sunnah, kami akan membandingkan masalah yang tidak diketahui dengan masalah yang diketahui, lalu kami akan menerapkannya." (Al-Ihkam karya Al-Amidi)

“What will you judge with?” They said, “If we do not find the rule in the Book or the Sunnah, we will compare the unknown issue with the known issue, and we will apply it.” (Ihkam of Amidi)

Nabi ﷺ juga menunjukkan Qiyas dalam hadis berikut: Rasulullah ﷺ bersabda kepada seorang sahabiyah ketika dia bertanya tentang melaksanakan Haji bagi pihak bapanya, "Jika bapa kamu berhutang dan kamu membayarkannya untuknya, adakah itu mencukupi?" Dia menjawab, "Ya." Baginda bersabda, "Begitu juga halnya dengan hutang kepada Allah."12

The Prophet (saw) also demonstrated Qiyas in the following Hadith: The Messenger (saw) said to a Sahabiyah when she asked regarding making Hajj on behalf of her father, "If your father owed a debt and you paid it for him, would that suffice?" She said, "Yes." He said, "The same is for the debt of Allah."12

Untuk memberi pengajaran kepada kaum Muslimin, Nabi ﷺ menunjukkan kepada kaum Muslimin cara membandingkan hutang kepada Allah dengan hutang kepada manusia, sehingga membayarnya kembali memenuhi kewajiban itu. Dengan demikian, kaedah ini menegaskan penerimaan penyelesaian hutang tersebut. Sebaliknya, kaedah tentang hukum yang telah diketahui boleh jadi berbentuk penafian. Contohnya, Umar (ra) bertanya kepada Nabi ﷺ sama ada ciuman orang yang berpuasa membatalkan puasa. Rasulullah ﷺ bersabda: "Bagaimana jika engkau berkumur, adakah itu membatalkan puasa?" Beliau menjawab, "Tidak." (Ahmad)

In order to instruct the Muslims, the Prophet (saw) showed the Muslims how to compare the debt owed to Allah to that owed to a human being, such that paying it back fulfills the obligation. Thus, the rule confirms the acceptance of the settlement of the debt. On the other hand, the rule of the known Hukm may be one of negation. For example, Umar (ra) asked the Prophet (saw) regarding whether or not the kiss of a fasting person would break the fast. The Messenger (saw) said: "What if you rinse your mouth, does that break the fast? He replied „No‟" (Ahmad)

Nabi ﷺ menunjukkan kepada Umar (ra) cara melakukan Qiyas dengan membandingkan ciuman orang yang berpuasa dengan berkumur, dan menjelaskan bahawa kedua-duanya tidak membatalkan puasa.13

The Prophet (saw) showed Umar (ra) how to perform Qiyas by comparing the kiss of the fasting person to the rinsing of the mouth and showing that neither breaks the fast.13

Kewujudan 'illah merupakan perkara bersama yang menjadi asas perbandingan dilakukan. Hadis berikut merupakan satu lagi contoh konsep 'illah dalam qiyas:

The existence of an „Illah constitutes the common matter upon which comparisons take place. The following Hadith is another illustration of the concept of „Illah in Qiyas:

Apabila Rasulullah (saw) ditanya tentang jual beli kurma masak dengan kurma kering, baginda bertanya: "Adakah kurma masak itu menjadi lebih ringan (beratnya) apabila ia kering?" Mereka menjawab, "Ya." Baginda bersabda, "Kalau begitu, tidak (boleh)." (Daraqutni)

When the Messenger (saw) was asked about the trading of mature dates with dry dates, he asked: "Do the mature dates become lighter (in weight) if they dry up?" They said, "Yes." He said, "Then, no." (Daraqtuni)

Berdasarkan 'Illah, Nabi ﷺ menunjukkan Qiyas dengan memperluaskan hukum Riba kepada perdagangan kurma masak dengan kurma kering.

Based upon the „Illah, the Prophet (saw) demonstrated Qiyas by extending the rule of Riba to trading mature dates with dry dates.

Ibnu Abbas meriwayatkan, "Seorang wanita berkata, 'Wahai Rasulullah ﷺ, ibuku meninggal dunia dengan meninggalkan nazar puasa; adakah aku perlu berpuasa untuknya?' Baginda ﷺ bersabda:

Ibn Abbas narrated, "A woman said, 'O Messenger of Allah, my mother died owing a vow to fast; should I fast for her?' He (saw) said:

„Bagaimana jika ibumu mempunyai hutang lalu kamu melunaskannya untuknya, adakah itu akan menyelesaikannya?” Wanita itu menjawab, „Ya.” Baginda bersabda, „Kalau begitu, berpuasalah untuk ibumu.” (Muslim)

“What if your mother owed a debt and you paid it back for her, would that settle it?‟ She said, 'Yes.' He replied, „Then, fast for your mother.‟” (Muslim)

Diriwayatkan daripada 'Abdullah ibn Zubair (ra):

Also, 'Abdullah ibn Zubair (ra) narrated:

"Seorang lelaki dari Khath'an (sebuah suku) datang kepada Rasulullah ﷺ dan berkata, 'Ayah saya memeluk Islam pada usia tua, dan dia tidak mampu menunggang unta, sedangkan dia wajib menunaikan haji. Adakah saya perlu menunaikan haji untuknya?' Nabi ﷺ bersabda, 'Adakah engkau anak sulung?' Dia menjawab, 'Ya.' Rasulullah ﷺ bersabda, 'Bagaimana jika ayahmu berhutang lalu engkau membayarkannya, adakah itu akan menyelesaikannya?' Dia menjawab, 'Ya.' Nabi ﷺ bersabda, 'Maka tunaikanlah haji untuknya.'" (Ahmad)

"A man from Khath'an (a tribe) came to the Messenger of Allah (saw) and said, 'My father embraced Islam at an old age, and he cannot ride the camel and at the same time he is obligated to perform Hajj. Should I perform Hajj for him?' The Prophet (saw) said, 'Are you the eldest son?' He said, 'Yes.' The Messenger (saw) replied, 'What if your father owed a debt and you paid it back, would that settle it?' He said, 'Yes.' The Prophet (saw) said, 'Then perform Hajj for him.'" (Ahmad)

Dalam kedua-dua Hadith, Rasulullah ﷺ telah mengajar kaum Muslimin cara membuat qiyas antara hutang kepada Allah dalam puasa dan haji dengan hutang kepada manusia. Kedua-duanya berkongsi 'Illah yang sama, iaitu wujudnya hutang yang mesti dijelaskan. Oleh kerana takrif Qiyas diambil daripada Hadith-Hadith Nabi ﷺ, takrif tersebut dianggap sebagai Hukm Shar'i. Hukum yang diperoleh melalui Qiyas ialah Hukm Shar'i yang mesti dipatuhi sama seperti mana-mana Hukm Shar'i lain yang diperoleh daripada sumber perundangan yang lain. Takrif dan kaedah umum yang diperoleh daripada dalil-dalil itu sendiri dianggap sebagai Ahkam Shar'iyyah.

In both Ahadith, the Messenger instructed the Muslims how to draw the analogy between the debt of Allah in fasting and Hajj and the debt to a human being. Both of them share the same „Illah, which is the existence of a debt that must be paid. As the definition of Qiyas is derived from the Ahadith of the Prophet (saw), the definition is considered a Hukm Shari‟. The rule that is extracted through Qiyas is a Hukm Shari‟ that must be followed as any other Hukm Shari‟ extracted from other legislative sources. The definitions and general rules which are extracted from the evidences are themselves considered Ahkam Shar'iah.

Qiyas didasarkan pada suatu 'illah, iaitu motif sepunya antara dua perkara. Jika 'illah wujud, maka Qiyas boleh dilakukan; jika tidak, Qiyas tidak mungkin dilakukan. Menurut pendapat yang paling kuat, 'illah mesti dinyatakan atau diperoleh daripada nas Syara'. Jika demikian, Qiyas tersebut adalah Syar'i kerana 'illah itu telah dinyatakan oleh nas Syara'. Menurut pandangan ini, jika 'illah tersebut tidak dinyatakan atau tidak diperoleh daripada nas Syara', maka Qiyas itu tidak boleh dianggap sah dari perspektif Syara', dan tidak boleh juga dianggap sebagai dalil yang sah.

Qiyas is established upon an „Illah, which is the common motive between any two issues. If an „Illah exists, then Qiyas can be performed otherwise Qiyas is not possible. According to the strongest opinion the „Illah must be stated or derived from a Shari‟ text. If this is the case, this Qiyas would be Shari‟ because the „Illah has been stated by a Shari‟ text. According to this view if this „Illah has not been stated or derived from a Shari‟ text, then the Qiyas cannot be considered valid from a Shari‟ perspective nor can it be considered as a valid daleel.

Telah didokumentasikan bahawa para Sahabah menggunakan Qiyas dalam banyak keadaan. Apabila Abu Bakr (ra) memberikan pusaka kepada nenek sebelah ibu dan bukan kepada nenek sebelah bapa, sebahagian daripada kaum Ansar berkata kepadanya:

It is documented that the Sahabah used Qiyas in many instances. When Abu Bakr (ra) gave inheritance to the maternal grandmother and not the paternal one, some of the Ansar told him:

"Kamu telah memberikan warisan kepada seorang wanita (nenek sebelah ibu) daripada seorang yang telah meninggal dunia (cucu lelaki) yang, jika dia yang meninggal dunia, dia tidak akan mewarisi daripadanya. Sebaliknya, kamu tidak memasukkan seorang wanita (nenek sebelah bapa) yang, jika dia meninggal dunia, orang ini akan mewarisi daripadanya. Maka berikanlah kepada mereka satu perenam daripada harta pusaka." Apabila Abu Bakr mendengar qiyas ini, beliau menukar hukumnya dan menetapkan hukum yang baharu. Dalam contoh yang lain, Umar (ra) ragu-ragu untuk melaksanakan hukuman bunuh ke atas sekumpulan orang yang membunuh seorang manusia. Ali (ra) berkata kepadanya:

"You have given inheritance to a woman (the maternal grandmother) from a dead person (the grandson) who, if she were the dead person, he would not inherit from her. On the other hand, you left out a woman (the paternal grandmother) who, if she died, this person will inherit from her. So give them the one-sixth of the inheritance." When Abu Bakr heard this Qiyas, he changed his rule and established the new rule. In another example, Umar (ra) doubted applying the death penalty for the group that kills a person. Ali (ra) told him:

"Wahai Amirul Mukminin. Jika sekumpulan orang mencuri, adakah engkau akan memotong tangan mereka?" Umar berkata, "Ya," dan Ali menjawab, "Ini adalah perkara yang sama." Dengan itu, Ali membuat qiyas bagi hukuman bunuh terhadap sekumpulan orang berdasarkan hukuman potong tangan bagi sekumpulan pencuri.

"O Ameer al Mu'mineen. If a group stole, would you cut their hands?" Umar said, "Yes," and Ali replied, "This is the same." Thus, Ali made Qiyas for the death penalty of a group based upon the penalty of theft for a group.

Dalil bagi Qiyas ialah nas-nas Syariah yang mengandungi 'Illah. Kewujudan 'Illah menuntut agar kita mengikuti rasional nas (ma'qool an-nass) daripada Kitab dan Sunnah. Ini kerana rasional itu bukan datang daripada akal, tetapi daripada nas itu sendiri. Jika rasional nas itu meliputi perkara baharu, maka kita wajib memanjangkannya kepada perkara tersebut; sekiranya tidak, bermakna kita tidak mengikuti nas itu.

The evidence for Qiyas is the Shari‟ah texts which contain „Illah. The presence of an „Illah entails that we follow the rationale of the text (ma‟qool an-nass) of the Kitaab and Sunnah. Since the rationale is not from the mind but the text itself. If the rationale of the text extends to a new matter then we are obliged to extend it, otherwise we would not have followed the text.