Dalam masa silam dan masa kini, sebahagian ulama telah menjadikan Ijma' al-Ummah sebagai sumber perundangan, dan ia telah ditakrifkan sebagai persetujuan Ummah Muhammad ﷺ ke atas sesuatu perkara pada bila-bila masa, sama ada silam, kini, atau akan datang. Ayat yang paling kerap dipetik sebagai sokongan kepada Ijma' al-Ummah ialah ayat dalam Surah al-Nisa': 115.

In the past and present, some Ulema have taken Ijma‟ al Ummah as a legislative source and it has been defined as the agreement of the Ummah of Muhammad (saw) on a matter at anytime, past, present, or future. The one Ayah, which is most frequently quoted in support of Ijma‟ al Ummah, is in Surah al-Nisa: 115.

"Dan sesiapa yang menyimpang daripada Rasul setelah petunjuk itu jelas baginya dan mengikut jalan selain jalan orang-orang beriman, Kami biarkan dia dalam kesesatan yang dipilihnya dan Kami masukkan dia ke dalam neraka Jahannam; dan itulah seburuk-buruk tempat kembali." (TMQ An-Nisa: 115)

“And anyone who splits off from the Messenger after the guidance has become clear to him and follows a way other than the believers, we shall leave him in the path he has chosen and land him in hell - what an evil refuge.” (TMQ An-Nisa: 115)

Sebahagian Ulama berpendapat bahawa "jalan orang-orang mukmin" dalam ayat ini merujuk kepada kesepakatan mereka dan jalan yang telah mereka pilih, iaitu Ijma‟mereka. Oleh itu, mengikut jalan jemaah adalah wajib dan menyimpang daripadanya adalah dilarang. Ulama lain pula menyatakan bahawa walaupun ayat ini merupakan dalil yang tidak dapat dibantah, ia tidak mempunyai makna yang Qata‟i (muktamad).

Some of the Ulema observe that “the way of the believers” in this Ayah refers to their agreement and the way that they have chosen, in other words, their Ijma‟. Adherence to the way of the community is thus binding and departure from it is forbidden. Others have stated that even if the Ayah constitutes an irrefutable proof, it does not have a Qata‟i (conclusive) meaning.

Kedua, ayat ini merujuk kepada Keesaan Allah dan Kenabian Muhammad ﷺ. Dan "mengikuti jalan selain jalan orang-orang mukmin" bermaksud meninggalkan Islam. Ayat ini diturunkan berkenaan dengan seorang Muslim yang berpaling dari Islam. Oleh itu, ayat ini tidak bersifat umum. Berdasarkan perkara-perkara ini, menjadikan ayat ini sebagai dalil bagi Ijma' al-Ummah adalah tidak sah.

Secondly, this Ayah refers to the Oneness of Allah and the Prophethood of Muhammad (saw). And “Following a path other than that of the believers,” means abandoning Islam. The Ayah was revealed on the occasion of a Muslim who turned away from Islam. Thus, the Ayah is not general. Due to these points, utilising this Ayah as a Daleel for Ijma‟ al Ummah is invalid.

Hadis-hadis yang paling kerap dipetik sebagai sokongan kepada Ijma' al-Ummah ialah:

The Ahadith which are most frequently quoted in support of Ijma‟ al Ummah are:

"Umatku tidak akan sepakat di atas kesesatan." (Ibnu Majah)

“My Ummah shall never agree on a Dhalalah (misguidance).” (Ibn Majah)

"Sesungguhnya Allah tidak akan menjadikan Ummahku bersepakat di atas kesesatan." (Tirmidhi)

“Verily Allah will not make my Ummah agree upon al Khata (mistake).” (Tirmidhi)

"Allah tidak akan membiarkan Ummah Muhammad ﷺ bersepakat di atas kesesatan" (Ibn Majah)

“Allah will not let the Ummah of Muhammad (saw) agree upon Dhalalah (misguidance)” (Ibn Majah)

"Aku memohon kepada Allah Yang Maha Agung agar tidak membawa Ummatku sehingga bersepakat di atas kesesatan (Dhalalah), lalu Dia mengabulkan permohonanku itu." (Ibn Majah)

“I beseeched Allah Almighty not to bring my Ummah to the point of agreeing on Dhalalah (misguidance) and He granted me this.” (Ibn Majah)

"Sekumpulan daripada umatku akan terus berada di atas jalan yang benar. Mereka akan menjadi kekuatan yang berkuasa dan tidak akan tercedera oleh tentangan golongan yang menyeleweng." (Ibn Majah)

“A group of my Ummah shall continue to remain on the right path. They will be the dominant force and will not be harmed by the opposition of dissenters.” (Ibn Majah)

Sumber bagi hukum-hukum perundangan mestilah berdasarkan Dalil Qat'i. Hadith-hadith ini ialah Adilla Dhanniyya (dalil-dalil zanni). Keduanya, hadith-hadith ini merangkumi topik-topik yang berbeza, yang pertama daripadanya ialah bahawa Ummah tidak akan bersepakat di atas Dhalalah (ظلا ٌس), yang bermaksud berpaling semula daripada Islam.

A source for legislative rulings has to be based on a Qata‟i Daleel. These Ahadith are Adilla Dhanniya (conjectural evidences). Secondly, these Ahadith cover different topics, first of which is that the Ummah does not agree upon Dhalalah (ظلا ٌس ), which means returning back from Islam.

Sebenarnya, hadis-hadis ini membuktikan bahawa Ummah Islam secara keseluruhannya tidak akan kembali kepada kekufuran. Selain itu, hadis-hadis yang menyebut "Khata" (kesilapan) ialah hadis-hadis yang lemah.

In fact, these Ahadith justify that the Muslim Ummah, as a whole, will not revert to Kufr. Furthermore, the Ahadith that mention “Khata” (mistake) are weak Ahadith.

Namun, jika hadis-hadis yang disebutkan di atas dijadikan dalil untuk membuktikan kejujuran umat secara keseluruhan, maka hadis-hadis ini bertentangan dengan hadis-hadis lain yang di dalamnya Nabi ﷺ mencela generasi-generasi yang akan datang. Sebagai contoh, Imran bin Hushain meriwayatkan bahawa Nabi ﷺ bersabda:

Also, if the above-mentioned Ahadith are taken as a source to justify the honesty of the Ummah as a whole, these Hadith contradict other Hadith in which the Prophet (saw) criticised future generations. As an example, Imran ibnu Haydh reported the Prophet (saw) as saying:

"Sebaik-baik umatku ialah mereka yang hidup pada zamanku, kemudian mereka yang hidup selepas mereka, kemudian mereka yang hidup selepas mereka. (Imran berkata: Aku tidak ingat sama ada beliau menyebut dua generasi selepas itu atau tiga). Kemudian akan datang suatu zaman ketika manusia mereka-reka cerita atau dongeng tanpa bukti, mereka akan berbohong dan tidak amanah, tidak boleh dipercayai dan tidak setia, serta mereka akan kelihatan gemuk." (Bukhari)

“The best of my Ummah are those who lived in my lifetime then those who lived after them and those who lived after them. (Imran said: I don‟t remember whether it was two generations after his or three). Then will come a time when people will fabricate stories or tale without evidence and will cheat and not be trustworthy nor be faithful and they will appear obese.” (Bukhari)

Ramai ulama seperti Bukhari dan Ahmad bin Hanbal meriwayatkan perkara ini dalam banyak bentuk. Dalam satu lagi riwayat, Nabi ﷺ bersabda:

Many scholars such as Bukhari and Ahmad bin Hanbal report this in many forms. In another saying, the Prophet (saw) said:

"Pendustaan akan menjadi amalan yang biasa, orang mukmin akan digelar kafir, sebahagian orang akan memberi saksi palsu dan akan memberi kesaksian sebelum diminta, dan sebahagian orang akan menjadi seperti serigala." (Tirmizi, Ibn Majah & Ahmad)

“Lying will become a common practice, the believer will be called unbeliever and some people will give false testimonies and will testify before being asked and some people will become like wolves.” (Tirmizi, Ibn Majah & Ahmad)

Semua kata-kata ini bercanggah dengan kata-kata terdahulu sekiranya ia diambil sebagai dalil bagi Ijma‟ al Ummah, kerana Ijma‟ al Ummah mengandaikan bahawa Ummah sentiasa akan bersepakat atas kebaikan, sedangkan hadith-hadith ini menunjukkan bahawa sebahagian daripada Ummah akan menyimpang. Tidak mungkin wujud percanggahan dalam wahyu. Oleh itu, Ijma‟ al Ummah tidak mempunyai nilai sebagai sumber bagi Hukm Shar‟i.

All these sayings contradict the previous sayings if they are taken to prove Ijma‟ al Ummah, because Ijma‟ al Ummah assumes that the Ummah will always agree on good, whereas, these Ahadith indicate that some parts of the Ummah will go astray. There cannot be contradiction in the revelation. Thus, Ijma‟ al Ummah can have no value as a source for Hukm Shar‟i.