این می‌تواند جنبه‌ای از شرک باشد، زیرا قلب انسان گاهی معشوق را شریکی برای خداوند می‌گیرد؛ او را همان‌گونه دوست می‌دارد که خدا را دوست می‌دارد. اما وضع کسی که محبتش به معشوق از محبتش به خداوند بیشتر است چگونه است؟ این نوع محبت بخشودنی نیست؛ نوعی شرک است، و خداوند شرک را نمی‌بخشد؛ او کسانی را می‌بخشد که توبه کنند و همه جلوه‌های شرک را از دلشان بزداید (یعنی توبه‌ای خالص). یکی از نشانه‌های این عشق مشرکانه آن است که عاشق خشنودی معشوق را بر خشنودی پروردگارش ترجیح می‌دهد. هنگامی که حقوق معشوق با حقوق پروردگار در تعارض قرار گیرد، حق معشوق را مقدم می‌دارد! این وضع بسیاری از کسانی است که به زنان عشق حرام می‌ورزند، و عشق حرام به نگاه کردن به تصویر یا چهره آنان. عشق شهوانی‌شان را در یک کفه ترازو و ایمان به توحیدشان را در کفه دیگر بگذار، سپس سنجشی عادلانه انجام ده که خشنود کنندهٔ خداوند و پیامبرش باشد. بسیاری از این افراد آشکارا اعلام می‌کنند که دیگر در دلشان جایی جز برای معشوق نیست. تمایلشان به معشوق بیشتر از تمایلشان به آفریدگارشان است. تمام مهر و شور خود را به معشوق داده‌اند و دیگر چیزی برای پرستش خداوند باقی نمانده است، با آنکه می‌دانند پرستش خداوند مستلزم کمال در محبت و فرمانبرداری است. درمان این بیماری ویرانگر آن است که بدانیم گرفتاری به این آفت، که با ایمان توحیدی انسان در تضاد است، از نادانی انسان و از غفلت دلش از یاد خداوند برمی‌خیزد. نخست باید توحید خداوند و نشانه‌های آن را آموخت، سپس عبادت‌های ظاهری و باطنی را به جای آورد، که دل را همواره در یاد خداوند مشغول می‌دارد. باید با فروتنی و تسلیم به سوی خداوند بازگشت و یاری‌اش را جست، تا این بیماری از او دور شود. هیچ درمانی بهتر از اخلاص برای الله ~ در همهٔ کارها نیست. این همان درمانی است که الله ~ در آنجا که فرمود، یاد کرده است: {این چنین کردیم تا بدی و فحشا را از او دور کنیم، زیرا او از بندگان برگزیدهٔ ما بود.} الله ~ به ما خبر داد که یوسف را به سبب عبادت خالصانهٔ پروردگارش از زنا و روابط جنسی حرام بازداشت. باید دانست که پیروی از اسلام و خرد، زمینهٔ دستیابی فرد به منافع را فراهم می‌کند و همهٔ عوامل فساد را از میان می‌برد یا کاهش می‌دهد. روشن است که پیدا کردن شهوت نگاه حرام به زنان یا تصاویر آنان نه سودی دینی دارد و نه دنیوی. بلکه پیامدهای ناپسند آن بیش از آن است که شمرده شود، و ما تنها به این جنبه‌ها اشاره می‌کنیم: نخست، دل به‌طور کامل شیفتهٔ معشوق خود می‌شود و از محبت پروردگارش ~ یا یاد او بازمی‌ماند. پس اگر این دو در یک دل جمع شوند، ناگزیر یکی بر دیگری چیره می‌شود. دوم، دل با آن شکنجه می‌شود، زیرا هر که چیزی جز الله ~ را دوست بدارد، به همان چیز عذاب می‌بیند. سوم، دل اسیر دست اسیرکننده‌اش می‌شود که می‌تواند آن را به خواری بکشاند. دل مست، از خواری خود آگاه نمی‌شود. چهارم، دل از منافع دینی و دنیوی خود بازداشته می‌شود. پنجم، همهٔ بیماری‌های دنیا و آخرت به سوی دلی که شهوت آن را شیفته کرده، هجوم می‌آورد. در واقع، هرچه دل برای برآوردن هوس خود نزدیک‌تر شود، از پروردگارش دورتر می‌گردد و به دست شیطان می‌افتد. ششم، هنگامی که شهوت بر دل چیره شود، خرد با وسوسه‌های شیطانی تباه می‌گردد. هفتم، این بیماری به تباهی حواس، یا دست‌کم برخی از آنها، می‌انجامد. در حقیقت وقتی دل تباه شود، چشم، گوش و زبان نیز تباه می‌شوند. دیگر چشم جنبه‌های زشت یا کاستی‌های معشوق را نمی‌بیند. گوش‌ها به خواستِ دست برداشتن از چنین عادتِ حرامی فرا نمی‌دهند، زیرا کسی که درگیرِ کاری است عیبِ خود را نمی‌بیند؛ عشقِ شدیدِ او به شهوت، پرده‌ای بر چشمانش می‌کشد. تنها کسی که از آن آگاه است، کسی است که روزگاری درگیرِ آن بوده و بعداً آن را ترک کرده است. به همین دلیل بود که یارانی که پس از زندگی در شرک، اسلام آوردند، از کسانی که در اسلام متولد شده بودند، برتر بودند. عمر بن الخطاب رضی الله عنه گفت: «گره‌های اسلام، یکی پس از دیگری، توسط کسانی که در اسلام زاده شده‌اند و هرگز دوران جاهلیت (عصرِ پیش از اسلام) را ندیده‌اند، گشوده خواهد شد.» هشتم، عشق‌ورزی یعنی دوست داشتنِ شدید یا افراطی؛ این عشق بر دلِ انسان چیره می‌شود و شروع می‌کند به بهره‌گیری شدید از نیروهای حیوانی و ذهنی او، تا آنکه خودویرانگری‌اش رخ دهد. این امر در روندِ عشق‌ورزی به خوبی مشاهده شده است: آغازش شیرین است، میانه‌اش پر از نگرانی و اضطراب است، و پایانش خودویرانگری است. در آغازِ چنین عشقی، دانشمندان گفته‌اند که شخص باید تا حد توانِ خود در برابرش مقاومت کند، مگر آنکه مقدّر شده باشد که به معشوقِ خود از راهِ حلال (از طریق ازدواج) برسد. اما اگر نتواند در برابر قدرتش مقاومت کند، دست‌کم باید دربارهٔ آن سکوت کند و آن را برای دیگران فاش نسازد، زیرا در غیر این صورت حرمتِ معشوق را شکسته و بر خود ستمِ بیشتری روا داشته است. بیماری‌های بسیاری از این عشقِ شهوانی برمی‌خیزد که در برخی موارد افرادی را که در اسلام تربیت شده بودند، به شرک کشانده است. در واقع، یک مؤذن روزی از پشت‌بام زنی زیبا را دید و شیفته‌اش شد. پس پایین آمد و خواست که معشوقش باشد. آن زن گفت که مسیحی است و اگر بپذیرد که دینِ او را بپذیرد، با او ازدواج خواهد کرد. او پذیرفت، اما همان روز، هنگامی که بر پلهٔ پشت‌بامشان بالا رفت، افتاد و مُرد. وقتی برخی مسیحیان می‌خواستند زندانی مسلمانی را از دینش برگردانند، او را در معرض دیدار زنی زیبا قرار می‌دادند، و آن زن باید توجه او را جلب می‌کرد، تا آنکه قلبش را در اختیار می‌گرفت. سپس باید خود را به او عرضه می‌کرد، اگر او به دین آن زن می‌گروید! این در لحظه‌ای بود که: (خداوند کسانی را که ایمان آورده‌اند، با سخنی استوار، در این دنیا و در آخرت ثابت‌قدم می‌دارد؛ و ستمکاران را گمراه می‌کند، و خداوند هر چه را بخواهد انجام می‌دهد.) 1 انسانِ خردمند خود را تسلیم این‌گونه شهوت سوزان نمی‌کند، زیرا چنین شهوتی جز به پیامدهای شوم نمی‌انجامد. هر کس ذهن خود را با شهوت مشغول کند، تنها خود را فریب داده و حتی ممکن است آن را نابود سازد؛ زیرا اگر پیوسته به چهره معشوقش نمی‌نگریست، شهوت بر دلش چیره نمی‌شد. سودمندترین عشق، عشق به خداوند است که مطلق است؛ و همه دل‌ها به طور فطری با آن زاده می‌شوند. این راز شهادت ایمان است، زیرا خداوند کسی است که دل‌ها او را با عشق، تعظیم، ستایش و تسلیم می‌پرستند. با این حال، عبادت پذیرفته نیست مگر آنکه تنها متوجه الله ~ باشد، زیرا عبادت کمال عشق است همراه با کمال تسلیم و فروتنی. دلیل این تکلیف، یعنی دوست داشتن الله ~، در همه وحی‌های او، در پیام پیامبرانش و در نظام فطری‌ای که الله ~ در بندگانش نهاده، یاد شده است. دل‌های مردم به طور طبیعی به سوی کسی جذب می‌شوند که نعمت‌هایش را بر آنان ارزانی می‌دارد، چنان‌که الله ~ فرموده است: (هر نعمت و خیری که دارید، از جانب خداست. سپس، چون رنجی به شما برسد، با ناله و زاری به سوی او روی می‌آورید.) 2 این دلیل نیز آشکار است، آن‌گاه که بندگانش نیکوترین نام‌ها و صفات او را که بیانگر کمال و برتری اوست، فرا می‌گیرند. عشق دو جاذبه دارد: زیبایی و شکوه؛ و الله ~ آن‌ها را به درجه کمال مطلق دارد. او ~ زیباست و زیبایی را دوست دارد، زیرا تمام زیبایی از آنِ اوست ﷻ. اللہ ~ نے (اپنے رسول محمد ~ سے خطاب کرتے ہوئے) فرمایا: (کہہ دیجیے: اگر تم واقعی اللہ سے محبت رکھتے ہو تو میری پیروی کرو، اللہ تم سے محبت کرے گا اور تمہارے گناہ معاف فرمائے گا۔)1 اور اس نے یہ بھی فرمایا: (اے ایمان والو! تم میں سے جو کوئی اپنے دین (اسلام) سے پھر جائے، تو اللہ ایک ایسی قوم لائے گا جس سے وہ محبت کرے گا اور وہ اس سے محبت کریں گے؛ جو مومنوں کے لیے نرم اور کافروں کے مقابلے میں سخت ہوں گے، اللہ کی راہ میں جہاد کریں گے، اور کسی ملامت کرنے والے کی ملامت سے نہیں ڈریں گے۔ یہ اللہ کا فضل ہے، وہ جسے چاہتا ہے عطا فرماتا ہے، اور اللہ کشادگی والا، جاننے والا ہے۔ یقیناً تمہارا ولی (مددگار یا سرپرست) صرف اللہ، اس کا رسول اور وہ مومن ہیں جو نماز قائم کرتے، زکوٰۃ دیتے اور اللہ کے آگے جھکتے ہیں۔ اور جو کوئی اللہ، اس کے رسول اور ایمان والوں کو اپنا ولی بنائے، تو اللہ کی جماعت ہی غالب رہے گی۔)2 کسی کو ولی بنانے کی بنیاد محبت ہے، جیسے دشمنی کی بنیاد نفرت ہے۔ اللہ ~ ایمان والوں کا ولی ہے، اور وہ اس کے متقی بندے ہیں۔ وہ ان سے محبت فرماتا ہے، اور وہ ان کی محبت کے درجے کے مطابق ان کا ولی ہے۔ اللہ ~ نے ان لوگوں کی مذمت کی ہے جو اس کے سوا دوسروں کو ولی بناتے ہیں، کیونکہ اس نے فرمایا: (اور لوگوں میں سے کچھ ایسے ہیں جو اللہ کے سوا دوسروں کو اللہ کا شریک ٹھہراتے ہیں، وہ ان سے ایسی محبت کرتے ہیں جیسی اللہ سے کرنی چاہیے، مگر جو ایمان والے ہیں وہ اللہ سے سب سے زیادہ محبت کرتے ہیں۔)1 اس نے ہمیں ان لوگوں کے بارے میں خبر دی جو (عبادت میں) اللہ کے شریک ٹھہراتے ہیں، جب وہ جہنم میں جمع ہو کر ان شریکوں سے کہیں گے: (خدا کی قسم! ہم واقعی کھلی گمراہی میں تھے جب ہم تمہیں رب العالمین کے برابر ٹھہراتے تھے۔) ۲) با این توحید که بر پایهٔ محبت الله استوار است، الله ~ همهٔ فرستادگان خود را با وحیهایش فرستاد، و همان پیام را از نخستین پیامبر (آدم ~ \) تا آخرین پیامبر (محمد ﷺ) آورد؛ زیرا آسمانها و زمین، بهشت و دوزخ را به خاطر همین پیام آفرید. بهشت را (به عنوان سرای جاودان) برای کسانی قرار داد که او را دوست دارند، و دوزخ را (به عنوان سرای عذاب) برای کسانی که برای او شریک قرار میدهند. پیامبر ﷺ سوگند خورد که ایمان هیچکس کامل نیست مگر آنکه پیامبر ﷺ نزد او از فرزند، پدر و همهٔ مردم محبوبتر باشد؛ پس محبت پروردگار ~ چگونه باشد؟ او ~ به عمر بن خطاب نیز فرمود: «نه، تا آنکه من نزد تو از خودت محبوبتر باشم» یعنی ایمان تو کامل نیست مگر آنکه محبتت به این حد برسد! اگر فرستادهٔ الله ﷺ در محبت و لوازم آن، برای ما از خود ما سزاوارتر است، آیا پروردگار £ برای محبت سزاوارتر از خود ما نیست؟ الله ~ انسان را برای عبادت خود آفرید و هرچه در آسمانها و زمین است برای او آفرید؛ آیا پروردگار سزاوار محبت و خشنودی ما نیست (که با ستایش، هیبت و عبادت خالصانهٔ ما تنها برای او نشان داده میشود)؟ او ~ بسیار بخشنده است؛ پیش از آنکه بنده از او چیزی بخواهد، به او عطا میکند. او ~ اندک تلاش بنده را قدردانی میکند و گناهان بسیاری را میبخشد و آنها را پاک میکند. هرچه در آسمانها و زمین است هر روز از او درخواست میکند، و او ~ به درخواست همهٔ افراد گوش میدهد. او ~ از انبوه درخواستهای همهٔ بندگانش دچار سردرگمی نمیشود و از کسانی که بسیار پافشاری میکنند ناخشنود نمیگردد. بلکه او ~ از کسانی که بارها نیازهای خود را از او میخواهند بیشتر خشنود میشود، و حتی از اینکه از او درخواست نشود ناخوش دارد! پس چرا مردم کسی را دوست ندارند که تنها اوست که کارهای نیک را برایشان فراهم میکند (با ضرب کردن کار نیک مؤمن در ده) و کارهای بدشان را از میان میبرد. او ~ دعاها را اجابت میکند، مصیبتها را برطرف میسازد، گناهان را میبخشد و کارهای نیک را پاداش میدهد! کمال محبت در لذت، شادی و خوشحالیِ نفس آشکار می‌شود؛ و بی‌شک این نشانه‌های محبتِ کامل ستودنی‌اند، اگر به بزرگ‌ترین لذتِ جاودانه، یعنی لذتِ آخرت و نعمت‌های آن منتهی شوند! الله ﷻ فرمود: {بلکه شما زندگیِ دنیا را برمی‌گزینید، با آنکه آخرت بهتر و پایدارتر است.}[۱] و ساحران، هنگامی که ایمان آوردند، به فرعون گفتند: {پس هر چه می‌خواهی حکم کن، که تو تنها در این زندگیِ دنیا حکم می‌رانی. ما به پروردگارمان ایمان آورده‌ایم تا گناهانمان و جادویی را که ما را به آن واداشتی بر ما ببخشد، و الله بهتر و پایدارتر است.}[۱] الله ﷻ انس و جن را آفرید تا در جهانِ آخرت از این لذتِ جاودانه بهره‌مند شوند؛ و بهترین نعمت و لذتِ آخرت، نگریستن به چهرۀ الله ﷻ و شنیدنِ مستقیمِ کلامِ اوست، و نزدیک بودن به او ﷻ. پیامبر ﷺ فرمود: «الله ﷻ حجاب را برمی‌دارد، و از میانِ همۀ نعمت‌هایی که به آنان داده شده، هیچ چیز نزدشان محبوب‌تر از دیدارِ پروردگارشان، آن عزیزِ بزرگوار، نخواهد بود.»[۲] و در حدیثی دیگر: «هنگامی که او ﷻ بر آنان ظاهر شود و او را ببینند، همۀ نعمت‌هایی را که برخوردار بودند فراموش خواهند کرد.» پیامبر ﷺ در یکی از دعاهای خود فرمود: «از تو لذتِ نگریستن به چهرۀ کریمانۀ تو را می‌خواهم، با اشتیاقِ دیدارت.»[۳] نوع دوم لذت، ناپسند است و در برابر لذتِ آخرت قرار دارد. این لذتِ کسانی است که بت‌ها را همتای الله قرار دادند؛ آنان آن‌ها را دوست می‌داشتند و در دنیا از یکدیگر بهره می‌بردند، چنان‌که در روز قیامت می‌کوشند به پروردگارشان توضیح دهند: {پروردگارا! ما از یکدیگر بهره می‌بردیم، اما اکنون به سررسیدِ آن مدتی که برای ما مقرر کرده بودی رسیده‌ایم.} او می‌فرماید: {آتش جایگاه شماست؛ در آن جاودانه خواهید ماند، مگر آنچه الله بخواهد. بی‌گمان پروردگار تو حکیمِ داناست.} بدین ترتیب، ما ستمکاران را یاوران یکدیگر قرار می‌دهیم، به سبب آنچه به دست می‌آوردند.) ۱ لذت گناهکاران، ستمکاران و تجاوزکاران تنها در همین دنیا است، و آن نیز مهلتی است که به سوی هلاکتشان می‌کشاند. الله ~ فرموده است: (ما آنان را به تدریج از راه‌هایی که نمی‌دانند، به عذاب می‌گیریم؛ زیرا به ایشان مهلت می‌دهم، و به راستی که تدبیر من استوار است.) ۲ برخی از دانشمندان در تفسیر آیهٔ بالا افزوده‌اند که هرگاه ستمکاران گناهی مرتکب می‌شوند، الله ~ برای آنان نعمتی پدید می‌آورد، (تا آنگاه که در میان بهره‌مندی از آنچه به ایشان داده شده، ناگاه ایشان را گرفتار کردیم، و آنان در هلاکت و اندوهِ عمیق فرو رفتند. پس ریشهٔ آن قوم ستمکار قطع شد، و ستایش و سپاس، همه از آنِ الله، پروردگار جهانیان است.) ۳ الله ~ درباره‌ی اهل چنین لذتی فرموده است: (آیا می‌پندارند که آنچه از مال و فرزند به ایشان می‌دهیم، به خیرات شتاب می‌کنیم؟ نه، بلکه آنان آگاهی ندارند.) ۴ و نیز درباره‌ی ایشان فرموده است: (پس مال و فرزندانشان تو را به شگفت نیندازد؛ حقیقت آن است که الله می‌خواهد با همین‌ها در زندگی دنیا عذابشان کند، و اینکه جانشان در حالی که کافرند، بیرون رود.) ۵ نوع سوم لذت، لذتی است که نه به‌عنوان لذت آخرت به انجام می‌رسد و نه عذابی به دنبال دارد؛ این همان است که پیامبر ﷺ در حدیث فرموده است: «هر چیزی که انسان با آن سرگرم می‌شود باطل است، جز تیراندازی با کمانش، تربیت اسبش، و بازی با همسرش؛ زیرا این‌ها از امور حق‌اند.» ۲ این گونه محبت نکوهیده نیست؛ این نیز از انواع محبتی است که ستوده است، همچنان که محبت به پیامبر ﷺ ستوده است. اما آنچه در اینجا مقصود ماست، آن محبتی است که قلب عاشق را تسخیر می‌کند؛ محبتی که شخص اندیشه و یاد خود را وقف معشوقش می‌کند. هر مسلمانی در دلش محبتی به الله و پیامبرش دارد که برای ورود به اسلام لازم است؛ با این حال درجهٔ این محبت از فردی به فرد دیگر متفاوت است و تنها الله از آن آگاه است ~ این محبت است که فشار تکالیف دینی را کم می‌کند؛ کارهای خسیسانه را بخشنده می‌سازد؛ شجاعت را در دل ترسو می‌نشاند؛ ذهن را پاک و نفس را رام می‌کند؛ چهره را روشن و دل را شاد می‌سازد. همچنین، دوست داشتن کلام الله ~ (قرآن) نشانهٔ محبت به الله است. اگر کسی بخواهد درجهٔ محبت خود به الله را ببیند، به شیوهٔ دوست داشتن قرآن در دلش بنگرد؛ به لذتی که از شنیدن آن می‌برد، در مقایسه با لذت دیگران از شنیدن موسیقی. معروف است که هر کس معشوقی را دوست بدارد، سخن و گفتار او نزدش از هر چیز دیگری عزیزتر می‌شود. عثمان بن عفان ~ گفت: «اگر دل‌های ما پاک می‌بود، هرگز از کلام الله سیر نمی‌شد.» روزی پیامبر ~ به عبدالله بن مسعود ~ فرمود: «قرآن را برای من بخوان.» او پاسخ داد: «آیا آن را برای شما بخوانم، با آنکه بر شما نازل شده است؟» پیامبر ~ فرمود: «دوست دارم آن را از دیگران بشنوم.» پس ایشان ~ سورهٔ النساء را تلاوت کرد تا به این آیه رسید (شمارهٔ ۴۱): ﴿فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَىٰ هَـٰؤُلَاءِ شَهِيدًا﴾ (پس چگونه خواهد بود آنگاه که از هر امتی گواهی بیاوریم و تو را بر این مردم گواه گیریم؟). سپس پیامبر ~ به او فرمود: «بس کن!» و او چشمان پیامبر ~ را دید که از اشک لبریز شده بود. ﷺ اما دوست داشتن همسر(ان)، هیچ عیبی ندارد. این نعمتی است که الله ~ به بندگانش ارزانی داشته است؛ زیرا فرموده است: ﴿وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ﴾ (و از نشانه‌های او این است که از جنس خودتان همسرانی برای شما آفرید تا در کنار ایشان آرامش یابید، و میان شما دوستی و مهربانی قرار داد؛ به راستی در این، نشانه‌هایی است برای قومی که می‌اندیشند). او ~ زنان را جایگاه آرامش دل مرد قرار داده و میان ایشان محبت صادقانه و مهر را برپا داشته است؛ محبتی که همراه با رحمت است. الله ﷻ پس از ذکر آنچه برای مردان از زنان حلال است و آنچه حرام است، فرموده است: ({خداوند می‌خواهد برای شما روشن کند و شما را به راه‌های پیشینیان هدایت کند و توبه‌تان را بپذیرد؛ و خداوند داناى حکیم است. خداوند می‌خواهد توبه‌تان را بپذیرد، ولی کسانى که از هوس‌هاى خود پیروى می‌کنند، می‌خواهند که شما سخت از راه حق منحرف شوید. خداوند می‌خواهد بار [تکلیف] را از شما سبک کند، زیرا انسان ناتوان آفریده شده است}). ۲ جابر بن عبدالله ۴ روایت کرده است که پیامبر ﷺ زنی را دید و سپس نزد همسرش زینب رفت تا خواسته‌اش را با او برآورده کند. سپس نزد یارانش رفت و به ایشان فرمود: «زن با شکلی شیطانی پیش می‌آید و بازمی‌گردد؛ پس هرگاه یکی از شما زنی را ببیند، باید نزد همسرش برود، زیرا این کار آنچه را در دلش احساس کرده دفع می‌کند.» ۳ از این حدیث درس‌های بسیاری آموخته می‌شود. نخست آنکه توصیه شده انسان خود را از چیزی که به آن تمایل دارد، با چیزی هم‌جنس آن سرگرم کند؛ و دستور داده شده که شور و شهوت نسبت به هر زنی با بهترین درمان علاج شود، و آن برآوردن خواسته جنسی با همسر است. پیامبر ﷺ فرموده است که برای دو دلداده هیچ چیزی بهتر از ازدواج نیست. ازدواج با زنی که انسان دوستش دارد، بهترین درمان شور و شهوت است که الله ﷻ آن را برای بشر حلال کرده است. حضرت داوود ﷺ نیز از همین درمان بهره برد؛ زیرا با زنی ازدواج کرد که او را بسیار دوست می‌داشت. اما داستان زینب دختر جحش: شوهرش زید ۴ تصمیم گرفته بود او را طلاق دهد، هرچند زینب راضی نبود. او ۴ با پیامبر ﷺ مشورت کرد و آن حضرت به او فرمود که همسرش را نگه دارد. با این حال، پیامبر ﷺ دریافت که جدایی آنان ناگزیر است، و نقشه خود را مبنی بر اینکه پس از جدایی زینب از زید با او ازدواج خواهد کرد، پنهان داشت؛ زیرا نگران بود که مردم بگویند: «پیامبر ﷺ همسر پسرش را گرفت.» (چرا که پیش از آغاز رسالتش، زید را به فرزندی خوانده بود.) الله ﷻ خواست قانونی عمومی برای منافع بندگانش وضع کند؛ پس وقتی زید ؓ زینب را طلاق داد و عدهٔ او به پایان رسید، الله ﷻ پیامبر ﷺ را فرستاد تا به او خواستگاری کند. زید ؓ پشت به در ایستاده بود. پیامبر ﷺ از پشت در او را صدا زد: «ای زینب، فرستادهٔ الله ﷺ به تو پیشنهاد ازدواج می‌دهد.» زینب گفت: «تا از الله ﷻ (در نماز) مشورت نکنم، نمی‌توانم تصمیم بگیرم.» او نماز خواند و الله ﷻ خود بر این امر نظارت کرد و عقد ازدواج آنان را از بالای عرش خود بست، با این وحی: (پس چون زید از او کام گرفت، او را به همسری تو درآوردیم.) زینب در میان دیگر همسران پیامبر ﷺ به ازدواج خود با پیامبر ﷺ افتخار می‌کرد و می‌گفت: «خانواده‌های شما ازدواج شما را برگزار کردند، اما ازدواج من را الله از فراز هفت آسمان برگزار کرد.» بی‌شک زنان نزد پیامبر ﷺ محبوب بودند، چنان‌که فرمود: «عطر و زنان برای من محبوب گردانده شده‌اند، اما آرامش من در نماز قرار داده شده است.» پیامبر ﷺ برای برده‌ای که به همسر سابق خود، که پس از آزادی از بازگشت به او سر باز زده بود، سخت دلباخته بود شفاعت کرد. ابن عباس ؓ گفت: «شوهر بَریره برده‌ای به نام مُغیث بود؛ گویی هم‌اکنون او را می‌بینم که پشت سر بَریره می‌رفت و اشک‌هایش بر ریشش جاری بود. پس پیامبر ﷺ به بَریره فرمود: "چرا به سوی او بازنمی‌گردی؟" او گفت: "ای فرستادهٔ الله! آیا این را به من دستور می‌دهی؟" فرمود: "نه، من فقط برای او شفاعت می‌کنم." گفت: "من به او نیازی ندارم." پیامبر ﷺ به عباس فرمود: "ای عباس! آیا از عشق مُغیث به بَریره و نفرت بَریره از مُغیث شگفت‌زده نمی‌شوی؟"» پیامبر ﷺ زمان خود را میان همسرانش به‌طور مساوی تقسیم می‌کرد و می‌فرمود: «خدایا! این تقسیم من است در آنچه در اختیار دارم؛ پس مرا در آنچه در اختیار ندارم (یعنی محبت) سرزنش مکن.» زیرا الله ﷻ فرموده است: (هرگز نمی‌توانید میان زنان خود به عدالت رفتار کنید، هرچند که بسیار بدان حریص باشید)، که این درباره محبت و آمیزش جنسی است. کسی که عاشق است باید صبر و خویشتنداری نشان دهد، و باید دوست داشت، ترس و خوشنودی خود را برای الله ~ آشکار سازد؛ به این ترتیب او از زمرهٔ کسانی خواهد بود که دربارهٔ ایشان الله ~ فرموده است: (اما کسی که از ایستادن در برابر پروردگارش ترسید و خود را از هوای نفس و امیال ناپاک بازداشت، بی‌گمان بهشت جایگاه او خواهد بود.)۲ (و برای کسی که از ایستادن در برابر پروردگارش می‌ترسد، دو باغ خواهد بود.)۳ از الله ~ ، پروردگار عرش بزرگ، می‌خواهیم که ما را از کسانی قرار دهد که عشق خود به الله را بر خواسته‌های نفسانی خویش ترجیح می‌دهند و با آن تنها خشنودی او را می‌جویند.