بسیاری از مردمان نادان به بخشش، رحمت و بزرگواری الله ~ تکیه می‌کنند، بدون آنکه به اوامر و نواهی او عمل کنند، و فراموش می‌کنند که او ~ در مجازات سخت‌گیر است و خشم او هرگز از افراد مجرم (مشرک و گناهکار) بازداشته نمی‌شود. پس هر کس به رحمت الله ~ تکیه کند و در عین حال بر ارتکاب گناهان پافشاری نماید، فقط لجوج است. معروف گفته است: «امید به رحمت کسی را داشتن که از او اطاعت نمی‌کنی، جز حماقت نیست.» الحسن گفته است: «برخی از مردم با امید به فضل الهی سرگرم شدند، تا آنکه این دنیا را بدون آنکه توبه‌ای کرده باشند ترک گفتند. یکی از ایشان گفت: "همانا من به پروردگارم گمان نیکو دارم." او فقط دروغ گفت، زیرا اگر به پروردگارش گمان نیکو داشت، اعمالش را نیکو انجام می‌داد.» اسامة بن زید ~ روایت کرده است که شنید پیامبر ﷺ فرمود: «روز قیامت مردی را می‌آورند و در آتش می‌اندازند، چنان‌که روده‌هایش بیرون می‌ریزد و او مانند الاغی که دور آسیاب می‌گردد، دور خود می‌چرخد. اهل آتش گرد او جمع می‌شوند و می‌گویند: "ای فلانی! چه شده است تو را؟ آیا تو ما را به کار نیک امر نمی‌کردی و از کار بد باز نمی‌داشتی؟" او پاسخ می‌دهد: "آری، من شما را به کار نیک امر می‌کردم، اما خودم آن را انجام نمی‌دادم، و شما را از کار بد باز می‌داشتم، اما خودم آن را انجام می‌دادم."» [صحیح البخاری و صحیح مسلم] او همچنین روایت کرده است که انس بن مالک ~ گفت: «رسول الله ﷺ فرمود: "در شب معراج از کنار مردمی گذشتم که لب‌هایشان را با قیچی‌های آتشین می‌بریدند. پرسیدم: "اینان کیستند؟" گفتند: "خطیبان امت تو هستند؛ مردم را به نیکی امر می‌کردند، اما خودشان آن را فراموش می‌کردند."» [صحیح مسلم] انس ~ همچنین روایت کرده است که پیامبر ﷺ فرمود: «در شبی که مرا به آسمان بردند، از کنار مردمی گذشتم که لب‌هایشان را با قیچی‌های آتشین می‌بریدند. از جبرئیل پرسیدم که اینان کیستند؟ او گفت: اینان همان واعظانی از امت تو هستند که آنچه را انجام نمی‌دادند می‌گفتند.۳ او همچنین گفت: «پیامبر ﷺ بارها می‌فرمود: "هنگامی که به آسمان برده شدم، از کنار گروهی گذشتم که ناخن‌هایی از مس داشتند و با آن‌ها صورت و سینه‌های خود را می‌خراشیدند. پرسیدم: ای جبرئیل، اینان کیستند؟ گفت: اینان کسانی هستند که به غیبت کردن خو گرفته بودند و آبروی مردم را می‌ریختند."»۴ انس ~ نیز گفت: «فرستاده خدا ﷺ بسیار اتفاق می‌افتاد که می‌فرمود: "ای دگرگون‌کننده دل‌ها، مرا در دینت استوار بدار." گفتم: ای فرستاده خدا، ما به تو و به آنچه با آن فرستاده شده‌ای ایمان آورده‌ایم، با این همه آیا درباره ما بیم داری؟ پس فرمود: "آری. بی‌گمان دل‌ها میان دو انگشت از انگشتان خداوند است و هرگونه که بخواهد آن‌ها را دگرگون می‌کند."»۵ انس ~ همچنین روایت کرده است که پیامبر ﷺ به جبرئیل ~ فرمود: «چرا میکائیل را هرگز نمی‌بینم که بخندد؟» او پاسخ داد: «از زمانی که آتش دوزخ آفریده شده، هرگز نخندیده است.»۶ در صحیح مسلم، انس ~ گفت: «فرستاده خدا ﷺ فرمود: "یکی از دوزخیان که در دنیا در میان مردم زندگی آسوده و فراوانی داشته، در روز قیامت تنها یک بار در آتش فرو برده می‌شود، سپس به او گفته می‌شود: ای فرزند آدم، آیا هرگز آسایشی دیده‌ای؟ آیا نعمتی به تو رسیده است؟ او می‌گوید: به خدا سوگند نه، پروردگارا. سپس کسی از بهشتیان را که در دنیا بدبخت‌ترین زندگی را داشته آورده می‌شود و یک بار در بهشت فرو برده می‌شود و به او گفته می‌شود: ای فرزند آدم، آیا سختی‌ای دیده‌ای؟ یا رنجی به تو رسیده است؟ و او می‌گوید: به خدا سوگند نه، ای پروردگارم، هرگز سختی‌ای ندیده‌ام و رنجی تجربه نکرده‌ام."»۱ البراء بن عازب ~ گفت: «همراه فرستاده خدا ﷺ به تشییع جنازه مردی از انصار بیرون رفتیم.» هنگامی که به قبر او رسیدیم، هنوز کنده نشده بود. پس رسول خدا ﷺ نشست و ما نیز به دورش نشستیم، گویی بر سرهایمان پرنده‌ای است. او در دستش چوبی داشت که با آن زمین را خط می‌کشید. سپس سرش را بلند کرد و فرمود: «از خدا پناه بخواهید از عذاب قبر.» این جمله را دو یا سه بار گفت. در روایت جابر این افزوده آمده است: «مرده صدای کفش‌های کسانی را که در تشییع جنازه‌اش بازمی‌گردند می‌شنود، و در همان لحظه از او پرسیده می‌شود: ای فلانی! پروردگارت کیست، دینت چیست و پیامبرت کیست؟» در روایت حنّاد آمده است: «دو فرشته نزد او می‌آیند، او را وادار به نشستن می‌کنند و می‌پرسند: پروردگارت کیست؟ او پاسخ می‌دهد: پروردگارم الله است. می‌پرسند: دینت چیست؟ پاسخ می‌دهد: دینم اسلام است. می‌پرسند: درباره مردی که در میان شما برانگیخته شد چه می‌گویی؟ پاسخ می‌دهد: او رسول خدا ﷺ است. می‌پرسند: چه کسی تو را از این آگاه کرد؟ پاسخ می‌دهد: کتاب خدا را خواندم، به آن ایمان آوردم و آن را راست دانستم؛» و این سخن خداوند ﷺ را تأیید می‌کند: {خدا کسانی را که ایمان آورده‌اند، با سخن استوار در زندگی دنیا و آخرت پابرجا می‌دارد.} در روایت متفق‌علیه آمده است: «آنگاه ندا دهنده‌ای از آسمان ندا می‌دهد: بنده‌ام راست گفت، پس از بهشت برایش فرشی بگسترید، از بهشت لباسش دهید و درِ بهشت را به رویش بگشایید. پس بویی و عطری از آن به او می‌رسد و قبرش تا جایی که چشم کار می‌کند، برایش فراخ می‌شود.» همچنین درباره مرگ کافر یاد کرد و فرمود: «روحش به بدنش بازگردانده می‌شود، دو فرشته نزد او می‌آیند، او را وادار به نشستن می‌کنند و می‌پرسند: پروردگارت کیست؟ او پاسخ می‌دهد: آه، آه! نمی‌دانم. می‌پرسند: دینت چیست؟ پاسخ می‌دهد: آه، آه! نمی‌دانم. می‌پرسند: آن مردی که در میان شما برانگیخته شد کیست؟ پاسخ می‌دهد: آه، آه! نمی‌دانم.» آنگاه ندا دهنده‌ای از آسمان ندا می‌دهد: «او دروغ گفته است، پس برای او بستری از آتش بگسترانید، از آتش برایش لباس بپوشانید، و دری به سوی آتش برایش بگشایید.» سپس مقداری از گرما و باد سمی آن به او می‌رسد، و قبرش آن‌قدر تنگ می‌شود که دنده‌هایش در هم فرو می‌رود. روایت جابر این را می‌افزاید: «آنگاه کسی که کور و لال است بر او گمارده می‌شود، در حالی که گرزی آهنین دارد که اگر با آن به کوهی زده شود، به خاک تبدیل می‌شود. با آن ضربه‌ای به او می‌زند که جز انس و جن، همه موجودات میان شرق و غرب آن را می‌شنوند، و او خاک می‌شود. سپس روحش به او بازگردانده می‌شود.» ۲. البراء ~ نقل کرده است: «ما همراه رسول خدا ﷺ بودیم که گروهی از مردم را دید و پرسید: "گِرد چه چیزی جمع شده‌اند؟" گفتند: "گرد قبری که می‌کَنند." پیامبر ﷺ مضطرب شد، پس شتابان رفت تا به آن قبر رسید و بر زانوانش نشست. من روبه‌رویش ایستادم تا ببینم چه می‌کند. آن‌قدر گریست که زمین از اشک‌هایش تر شد، سپس نزد ما آمد و فرمود: "ای برادران، برای روزی مانند این آماده شوید."» ۳. بریده ~ گفته است: «رسول خدا ﷺ روزی نزد ما بیرون آمد و سه بار ندا داد: "ای مردم! آیا مَثَل من و مَثَل شما را می‌دانید؟" گفتند: "خدا و رسولش داناترند." فرمود: "مَثَل من و مَثَل شما همانند قومی است که از حمله دشمنشان بیمناک بودند، پس کسی را فرستادند تا اوضاع را بنگرد. او دشمن را دید و بازگشت تا قومش را آگاه کند، اما بیم داشت که دشمن پیش از آنکه او قومش را خبر دهد به او برسد. پس لباسش را تکان داد و فریاد زد: "ای مردم، دشمن شما می‌آید! ای مردم، دشمن شما می‌آید!"» ۴. جابر بن عبدالله ~ گفته است: «رسول خدا ﷺ فرمود: "هر مست‌کننده‌ای حرام است. همانا خداوند بلندمرتبه و بزرگوار، با کسانی که مست‌کننده می‌نوشند پیمان بسته است که از عصارهٔ اهل دوزخ به ایشان بنوشاند، یعنی «طینة الخَبال»."» گفتند: «ای فرستادهٔ خدا، تینةُ الخَبَال چیست؟» فرمود: «عرق یا چرک دوزخیان است.» ۲ ابوذر غفاری (رضی الله عنه) گفت: فرستادهٔ خدا ﷺ فرمود: «آنچه شما نمی‌بینید، من می‌بینم، و آنچه شما نمی‌شنوید، من می‌شنوم. آسمان ناله کرده و حق دارد که چنین کند. جایی به اندازهٔ چهار انگشت نیست مگر آنکه فرشته‌ای در آنجا برای خدا به سجده افتاده است. اگر آنچه من می‌دانم شما می‌دانستید، کمتر می‌خندیدید و بسیار بیشتر می‌گریستید، و حتی به فکر لذت بردن با زنان خود بر بسترهایتان نمی‌افتادید. بلکه به کوه‌ها می‌رفتید و با زاری از خدا درخواست می‌کردید.» ابوذر (رضی الله عنه) سپس گفت: «ای کاش درختی بودم که گاز گرفته می‌شد.» حذیفه (رضی الله عنه) گفت: «با پیامبر ﷺ در تشییع جنازه‌ای حاضر بودیم. چون به قبر رسیدیم، ایشان ﷺ بر پاهای خود نشست و به قبر خیره ماند؛ سپس فرمود: "مؤمن فشاری احساس می‌کند که رگ‌های بیضه‌اش را جدا می‌کند، اما کافر از آتش پر می‌شود."» جابر بن عبدالله (رضی الله عنه) گفت: «با پیامبر ﷺ برای تشییع جنازهٔ سعد بن معاذ بیرون رفتیم، هنگامی که درگذشت. چون پیامبر ﷺ نماز میت را خواند و سعد را در قبرش نهادند، پیامبر ﷺ تسبیح گفت، پس ما همه تسبیح گفتیم؛ سپس تکبیر گفت و ما همه همان را گفتیم. آنگاه به ایشان گفته شد: "ای فرستادهٔ خدا، چرا تسبیح گفتی؟" پاسخ داد: "قبر بر این بندهٔ صالح خدا تنگ می‌شد، پس تکبیر گفتم تا خداوند او را رهایی بخشید."» ابوسعید خدری (رضی الله عنه) گفت: فرستادهٔ خدا ﷺ فرمود: «هنگامی که تابوت برای دفن آماده می‌شود و مردم آن را بر دوش می‌گیرند، اگر میت انسانی صالح باشد می‌گوید: "مرا جلوتر ببرید"، و اگر صالح نباشد می‌گوید: "وای بر من! مرا کجا می‌برید؟" و صدایش برای همه چیز شنیدنی است جز انسان‌ها؛ زیرا اگر انسان‌ها آن را می‌شنیدند، بیهوش می‌افتادند.» از ابو امامه ~ روایت است که گفت: «رسول خدا ﷺ فرمود: "در روز قیامت، خورشید آنقدر به مردم نزدیک می‌شود که فاصله‌ای تنها به اندازه یک میل باقی می‌ماند، و گرمای آن چنان فزونی می‌گیرد که سرها به جوش می‌آید. مردم بر حسب اعمال خود در عرق فرو می‌روند؛ برخی تا زانو، برخی تا کمر، و برخی لگام عرق بر دهانشان است." از ابن عباس ~ روایت است که پیامبر ﷺ فرمود: "چگونه می‌توانم شاد باشم، در حالی که اسرافیل (فرشته‌ای که مأمور دمیدن در صور در روز داوری است) لب بر صور نهاده و منتظر فرمان دمیدن است؟" این سخن بر یارانش سخت گران آمد، پس به ایشان دستور داد که با گفتن: {حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ} (خدا ما را کافی است و او نیکو کارسازی است) آرامش جویند. از ابن عمر ~ روایت است که پیامبر ﷺ فرمود: "نقاشان این تصاویر در روز قیامت عذاب می‌شوند. به ایشان گفته می‌شود: آنچه را آفریده‌اید (یعنی نقاشی کرده‌اید) جان ببخشید." او ~ همچنین روایت کرده که پیامبر ﷺ فرمود: "هرگاه یکی از شما بمیرد، جایگاهش را صبح و شام به او نشان می‌دهند؛ اگر از اهل بهشت باشد، جایگاهش در بهشت به او نشان داده می‌شود، و اگر از اهل دوزخ باشد، جایگاهش در دوزخ به او نشان داده می‌شود." او ~ همچنین روایت کرده که پیامبر ﷺ فرمود: "هنگامی که اهل بهشت وارد بهشت و اهل آتش وارد آتش شده باشند، مرگ آورده می‌شود و میان آتش و بهشت قرار داده می‌شود، سپس سر بریده می‌شود، و منادی ندا می‌دهد: 'ای اهل بهشت، دیگر مرگی نیست! ای اهل آتش، دیگر مرگی نیست!' پس شادی اهل بهشت بر شادی پیشینشان افزوده می‌شود، و اندوه اهل آتش بر اندوه پیشینشان افزوده می‌گردد." ۴. عبدالله بن عمرو ~ روایت کرده‌اند که پیامبر ﷺ فرمود: «هرکس شراب بنوشد، خداوند نمازهای او را چهل روز نمی‌پذیرد، اما اگر توبه کند، خداوند او را می‌بخشد. اگر دوباره این گناه را تکرار کند، خداوند نمازهای او را چهل روز نمی‌پذیرد، اما اگر توبه کند، خداوند او را می‌بخشد. اگر باز هم این گناه را تکرار کند، خداوند نمازهای او را چهل روز نمی‌پذیرد، اما اگر توبه کند، خداوند او را می‌بخشد. و اگر بار چهارم آن را تکرار کند، خداوند نمازهای او را چهل روز نمی‌پذیرد، و اگر توبه کند، خداوند او را نمی‌بخشد، بلکه از رودخانه‌ای که از بدن اهل دوزخ جاری است به او می‌نوشاند.»ﷺ ۵. ابوموسی ~ گفت: «پیامبر خدا ﷺ فرمود: "روز قیامت مردم در سه صحنه گرد آورده می‌شوند: دو صحنه نخست، صحنه‌ی بحث و عذرخواهی است، اما در صحنه‌ی سوم، به هر کس نامه‌ی عملش داده می‌شود؛ پس برخی آن را با دست راست و برخی با دست چپ می‌گیرند."»ﷺ ۶. ابن مسعود ~ گفت: «پیامبر خدا ﷺ فرمود: "از گناهان کوچک بپرهیزید، زیرا آنها در وجود انسان جمع می‌شوند تا او را نابود کنند."»ﷺ ۷. ابوهریره ~ روایت کرده است که رسول خدا ﷺ فرمود: «سپس پلی بر روی آتش (دوزخ) نهاده می‌شود. من نخستین کسی خواهم بود که از آن می‌گذرم. و دعای پیامبران در آن روز این خواهد بود: "اللهم سلّم، سلّم" (خدایا، سالم بدار، سالم بدار!)، و بر آن پل قلاب‌هایی همانند خارهای سعدان (درختی خاردار) خواهد بود. این قلاب‌ها مردم را بر حسب اعمالشان می‌ربایند. برخی به سبب کردارهای بدشان هلاک می‌شوند، و برخی تکه‌تکه شده و در دوزخ فرو می‌افتند، اما پس از آنکه خداوند داوری میان بندگانش را به پایان رساند و خواست هرکس را که از آتش بیرون آورد، بیرون آورد، از میان کسانی که شهادت می‌دادند هیچ معبودی جز الله به حق نیست، نجات خواهند یافت.»ﷺ آنان را فرمان می‌دهیم که از آتش بیرون آورده شوند، و فرشتگان ایشان را از نشانه‌های سجده بر پیشانی‌هایشان می‌شناسند؛ زیرا خداوند آتش را از سوزاندن آثار سجده بر بدن‌های فرزندان آدم بازداشته است. پس آنان را بیرون می‌آورند، و در آن هنگام سوخته و چون زغال شده‌اند، آنگاه آبی که «ماءُ الحیاة» (آب زندگی) نامیده می‌شود بر ایشان ریخته می‌شود، و چون دانه‌ای که در کنار جویبار سبز می‌شود، از نو برمی‌رویند. ۱. ابوهریره - رضی‌الله‌عنه - نیز روایت می‌کند که شنید رسول خدا ﷺ می‌فرمود: «نخستین کسی که در روز قیامت درباره‌اش داوری می‌شود، مردی است که در راه خدا شهید شده است. او را آورده می‌شود و خداوند نعمت‌هایی را که به او ارزانی داشته به یادش می‌آورد و او آن‌ها را برمی‌شمرد (و اعتراف می‌کند که در زندگی از آن‌ها بهره‌مند شده است). سپس خداوند می‌فرماید: "با این نعمت‌ها چه کردی؟" می‌گوید: "در راه تو جهاد کردم تا آنکه شهید شدم." خداوند می‌فرماید: "دروغ گفتی! تو جنگیدی تا گفته شود دلاوری شجاع است، و چنین گفته شد." سپس فرمان داده می‌شود و او را به رو کشان‌کشان می‌برند و در آتش می‌افکنند. سپس مردی را می‌آورند که علم آموخته و آن را به دیگران آموزانده و قرآن خوانده بود. او را آورده می‌شود، خداوند نعمت‌هایش را به یادش می‌آورد و او آن‌ها را برمی‌شمرد (و اعتراف می‌کند که در زندگی از آن‌ها بهره‌مند شده است). سپس خداوند می‌پرسد: "با این نعمت‌ها چه کردی؟" می‌گوید: "علم آموختم و آن را منتشر کردم و قرآن خواندم، برای خشنودی تو." خداوند می‌فرماید: "دروغ گفتی! تو علم آموختی تا "دانشمند" خوانده شوی، و قرآن خواندی تا گفته شود "او قاری است" و چنین گفته شد." سپس فرمان داده می‌شود و او را به رو کشان‌کشان می‌برند و در آتش می‌افکنند. آنگاه مردی آورده می‌شود که خداوند او را بسیار توانگر کرده و هر گونه مالی به او بخشیده است. او را می‌آورند، خداوند به او نعمت‌هایش را یادآوری می‌کند و او آن‌ها را برمی‌شمارد و (اعتراف می‌کند که در زندگی‌اش از آن‌ها بهره‌مند شده است). سپس خداوند می‌فرماید: «در برابر این نعمت‌ها چه کردی؟» او می‌گوید: «در هر راهی که دوست داشتی مال خرج کردم.» خداوند می‌فرماید: «دروغ می‌گویی. این کار را کردی تا درباره‌ات گفته شود: "او مردی بخشنده است" و همین‌طور هم گفته شد.» سپس خداوند فرمان می‌دهد و او را با صورت به زمین کشیده و به دوزخ افکنده می‌شود. از شیخ الاسلام ابن تیمیه شنیدم که می‌گفت: «همان‌گونه که بهترین مردمان پیامبرانند، بدترین ایشان کسانی‌اند که خود را پیروان آنان وانمود می‌کنند، در حالی که چنین نیستند. پس از پیامبران، بهترین مردم دانشمندان، شهیدان، راستگویان و مخلصان‌اند. اما بدترین مردم کسانی‌اند که با ادعای پیروی از پیامبران، مردم را فریب می‌دهند، در حالی که در واقع پیرو ایشان نیستند.» ابوهریره ~ روایت کرده است که پیامبر ﷺ فرمود: «هر کس از شما که به ناحق از برادرش چیزی در باره‌ی مال یا آبرویش خواسته باشد، باید پیش از آنکه (بمیرد و) دیناری یا درهمی نداشته باشد، با او تسویه کند. در آن صورت، اگر (در روز قیامت) کارهای نیکی داشته باشد، از او گرفته شده و به آن شخص داده می‌شود؛ اما اگر کار نیکی برای جبران نداشته باشد، گناهان آن شخص بر گناهان او افزوده می‌شود و او در آتش دوزخ افکنده می‌شود.» [البخاری] ابوهریره ~ همچنین روایت کرده است که پیامبر ﷺ فرمود: «هر کس زمین کسی را به ناحق غصب کند، گردنش تا هفت طبقه‌ی زمین (در روز قیامت) با آن زمین زنجیر می‌شود.» [البخاری و مسلم] ابوهریره ~ همچنین روایت کرده است که فرستاده‌ی خدا ﷺ فرمود: «آتشی که فرزندان آدم برمی‌افروزند، یک هفتادم آتش دوزخ است.» [البخاری و مسلم] گفتند: «ای فرستادهٔ خدا، همین آتش کافی است.» او فرمود: «آن آتش شصت و نه برابر بزرگتر است.»۳ دربارهٔ این موضوع روایات فراوانی وجود دارد، پس هیچ کس نباید آنها را نادیده بگیرد و در گناهان غرق شود و به گمان نیکش نسبت به پروردگارش دلبسته نماند! ابوالوفاء بن عقیل گفت: «از او (الله ﷻ) بترس و خود را فریب نده؛ زیرا ممکن است دست کسی به سبب دزدی سه درهم بریده شود، و برای نوشیدن قطره‌ای اندک از شراب حد زده شود، و زنی به سبب بدرفتاری با گربه‌ای وارد آتش جهنم شد.» معاذ۴ گفت: «فرستادهٔ خدا ﷺ به من دستور داد که ده چیز را انجام دهم و فرمود: "۱. چیزی را با خدا شریک قرار مده، حتی اگر به همین سبب کشته و سوزانده شوی. ۲. نافرمان پدر و مادرت مباش، حتی اگر به تو فرمان دهند که خانواده و دارایی‌ات را رها کنی. ۳. نماز واجب را عمداً ترک مکن، زیرا کسی که عمداً نماز واجب را ترک کند، از حمایت خدا بیرون خواهد شد. ۴. شراب منوش، زیرا آن بدترین زشتی است. ۵. از بدی دوری کن، زیرا با بدی، خشم خدا فرود می‌آید. ۶. از گریختن از میدان نبرد بپرهیز، حتی اگر مردم هلاک شوند. ۷. و هنگامی که مرگ (در طاعون یا فاجعه‌ای) بر مردم فرود آید و تو در میان آنان باشی، پایداری کن. ۸. به اندازهٔ توانت بر فرزندانت خرج کن. ۹. از اعمال فشار برای تربیت آنان خودداری مکن. ۱۰. ترس از خدا را در دلشان بنشان."»۴ امام احمد گفت: «ابومعاویه روایت کرد که الأعمش از سلمان بن میسره، از طارق بن شهاب نقل کرد که پیامبر ﷺ فرمود: "مردی به سبب یک مگس وارد بهشت شد و مرد دیگری به سبب یک مگس وارد آتش جهنم شد." مردم پرسیدند: "چرا، ای فرستادهٔ خدا؟" ایشان ﷺ فرمود: "دو مرد از کنار گروهی گذشتند که بتی داشتند و آن را می‌پرستیدند، و هیچ کس نمی‌توانست عبور کند مگر آنکه چیزی به بتشان تقدیم کند. به یکی از آن دو گفتند: برای بت ما چیزی تقدیم کن." مرد پاسخ داد: «من چیزی برای پیشکش ندارم.» به او گفتند: «چیزی پیشکش کن، حتی یک مگس.» پس او مگسی را به خدای ایشان پیشکش کرد و آنان او را آزاد کردند، اما او سرانجام در آتش جهنم افتاد. به آن دیگری گفتند: «چیزی پیشکش کن.» او پاسخ داد: «هرگز چیزی جز برای الله پیشکش نمی‌کنم.» پس گردنش را زدند (او را اعدام کردند) و در نتیجه به بهشت داخل شد. یک سخن بی‌پروای انسان ممکن است او را به آتش جهنم بیفکند، به فاصله‌ای بیش از فاصله میان شرق و غرب. برخی از مردمان فریب‌خورده نیز بر این حقیقت تکیه می‌کنند که الله ~ نعمت‌های خود را در این دنیا به ایشان می‌بخشد و گمان می‌برند این به سبب محبت او نسبت به ایشان است و در آخرت نیز نعمت‌های بهتری عطا خواهد کرد. اما این چیزی جز خودفریبی نیست. امام احمد گفت: یحیی بن غیلان از رشدین بن سعد روایت کرد که از حرملة بن عمران التجیبی، از عقبة بن مسلم، از عقبة بن عامر، که پیامبر ﷺ فرمود: «هرگاه دیدی که الله ~ نعمت‌های خود را به بنده‌اش می‌بخشد، با آنکه او گناه می‌کند، پس آن استدراج است»، سپس ایشان ﷺ این آیه را تلاوت کردند: {پس چون آنچه را به یادشان داده شده بود فراموش کردند، درهای هر چیزی را بر آنان گشودیم، تا آنگاه که در میان شادمانی به آنچه داده شده بودند، ناگهان ایشان را گرفتیم، و آنان در اندوه و حسرت به هلاکت افتادند}. یکی از عالمان پارسا گفت: «اگر دیدی که الله ~ با آنکه هنوز گناه می‌کنی نعمت‌های خود را بر تو می‌بخشد، از او بترس؛ این فقط راهی است که تو را به تدریج به سوی عذاب او می‌کشاند؛ زیرا فرمود: {و اگر نه این بود که مردم یک امت می‌شدند، برای کسانی که به (الله) رحمان کافر می‌شوند، سقف‌هایی از نقره برای خانه‌هایشان و نردبان‌هایی که با آن بالا می‌روند قرار می‌دادیم؛ و برای خانه‌هایشان درها و تخت‌هایی که بر آن تکیه می‌زنند، و زیورهایی از طلا}. اما این همه جز لذتی در این دنیا نبود؛ و آخرت نزد پروردگارت برای پرهیزگاران مؤمن است. الله ~ آن سه تن را که چنین می‌اندیشند سرزنش کرده و می‌فرماید: (اما انسان، هرگاه پروردگارش او را با بخشیدن عزت و نعمت‌ها بیازماید، می‌گوید: «پروردگارم مرا گرامی داشته است.» اما هرگاه او را با تنگ ساختن روزی‌اش بیازماید، می‌گوید: «پروردگارم مرا خوار کرده است!» نه چنین است) ۴ یعنی نه هر کسی را که من نعمت‌هایم را به او ارزانی می‌دارم گرامی داشته‌ام، و نه هر کسی را که روزی‌اش را تنگ کرده‌ام خوار ساخته‌ام. بلکه من یکی را با نعمت‌هایم می‌آزمایم و دیگری را با آزمون‌ها گرامی می‌دارم. پیامبر ﷺ فرمود: «همانا الله ~ دنیا را به کسانی می‌بخشد که دوستشان دارد و کسانی را که دوستشان ندارد، اما ایمان (حسن اعتقاد) را تنها به کسانی می‌دهد که دوستشان دارد.»5

Many ignorant people rely on the Mercy, Forgiveness and Generosity of Allah ~' without following His Commands and Prohibitions, forgetting that He ~ is severe in punishment, and that His Wrath will never be withheld from criminal (polytheist, sinning) people. So whoever relies on the Mercy of Allah ~ ' while still insisting on committing sins is just stubborn. Ma'ruf has said: "Hoping for mercy from the One (Allah) Whom you do not obey is but foolishness." Al-Hasan said: "Some people have been distracted by the hope of Allah's Grace, until they left this world without having made any repentance. One of them said: 'Verily, I have a good opinion of My Lord.' He simply lied, because if he had had a good opinion of his Lord, he would have perfected his deeds." Usamah bin Zayd ~ reported that he heard the Prophet ~ say: "A man will be brought on the Day of Resurrection and thrown in the (Hell) Fire, so that his intestines will come out, and he will go around like a donkey goes around a millstone. The people of the (Hell) Fire will gather around him and say: 'O so-and-so! What is wrong with you? Didn't you use to order us to do good deeds and forbid us to do bad deeds?' He will reply: 'Yes, I used to order you to do good deeds, but I did not do them myself, and I used to forbid you to do bad deeds, yet I used to do them myself. "'1 He also reported that Anas bin Malik 4, said: "The Messenger of Allah ~ said: 'During my Nocturnal journey (the Night of Isra') I passed by some people who were having their lips cut by, scissors of fire. I asked: 'Who are they?' they said: 'Lecturers from your Ummah'; they used to enjoin righteousness on people but forgot to practise it themselves. " 2 Anas 4, also reported that the Prophet ~ said: "On the night when I was taken up to Heaven I passed by people whose lips were being cut by scissors of fire. I asked Gabriel who they were and he told me they were those preachers among my people, who said what they did not do"3 He ~ also said: "The Prophet ~ often used to say: 'When I was taken up to heaven I passed by people who had nails of copper and, were scratching their faces and their breasts. I asked: 'Who are these people, 0 Gabriel?' He replied: 'They are those who were given to back biting and who aspersed people's honour. "'4 Anas ~ also said: "The Messenger of Allah :i used to say quite frequently: 'O Turner of the heart, keep me steadfast in your religion.' I said: 'Messenger of Allah, we do affirm faith in you and in that which you have been sent with, yet despite this, you entertain fear about us.' Whereupon he :i said: 'Yes. Verily the hearts are between two of the Fingers of Allah and He turns them as He likes. "'5 Anas ~ also reported that the Prophet ~ said to Jibreel ~I: "Why do I never see Michael laughing? He replied: 'He has never laughed since the Hell-Fire was created. "'6 In Sahih Muslim, Anas ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: 'One (person) from amongst the denizens of Hell, who had led a life of ease and plenty amongst the people of the world, would be made to dip into fire only once on the Day of Resurrection and then it would be said to him: 'O, son of Adam, did you find any comfort, did you happen to get any material blessing? ' He would reply: ' By Allah, no, my Lord. And then that person from amongst the persons of the world be brought who had led the most miserable life (in the world) from amongst the inmates of Paradise and he would be made to dip once in Paradise and it would be said to him: 'O, son of Adam, did you face any hardship? Or had any distress fallen to your lot?' And he would say: 'By Allah, no, O my Lord, never did I face any hardship or experience any distress. "' 1 Al-Bara' bin 'Azib ~ said: "We went out with the Messenger of Allah ~ accompanying the bier of a man of the Ansar. When we reached his grave, it was not yet dug. So the Messenger of Allah ::i sat down and we also sat down around him as if there were birds over our heads. He ~ had in his hand a stick with which he was scratching the ground. He then raised his head and said: 'Seek refuge in Allah from the punishment in the grave.' He ~ said it twice or thrice. The version of Jabir has the addition: "The dead man hears the thumping of their sandals as the people who attend his funeral go back, and at that moment he is asked: 'O so and so! Who is your Lord, what is your religion , and who is your Prophet?"' Hannad's version says: "Two angels will come to him, make him sit up and ask him: 'Who is your Lord?' He would reply: 'My Lord is Allah.' They will ask him: 'What is your religion?' He would reply: 'My religion is Islam.' They will ask him: ' What is your opinion about the man who was sent on a mission among you?' He would reply: 'He is the Messenger of Allah ~ ·. They will ask: 'Who made you aware of this?' He would reply: ' I read Allah's Book, believed in it, and considered it true; " ' which is verified by Allah's ~ words: ( Allah establishes those who believe with the word that stands firm in this world and the next) . The agreed version reads: "Then a crier will call from Heaven: 'My servant has spoken the truth, so spread a bed for him from Paradise, clothe him from Paradise, and open a door for him into Paradise. So some of its air and perfume will come to him, and a space will be made for him as far as the eye can see."' He also mentioned the death of an infidel, saying: "His spirit would be restored to his body, two angels would come to him, make him sit up and ask him: 'Who is your Lord?' He would reply: 'Alas, alas! I do not know.' They will ask him : 'What is your religion?' He would reply: 'Alas, alas! I do not know.' They will ask: 'Who was the man who was sent on a mission among you?' He would reply: 'Alas, alas! I do not know.' Then a crier would call from Heaven: 'He has lied, so spread a bed for him from Hell, clothe him from Hell, and open for him a door into Hell.' Then some of its heat and pestilential wind will come to him, and his grave would become compressed, so that his ribs would be crushed together." Jabir's version adds: "One who is blind and dumb would then be placed in charge of him, having a sledge-hammer such that if a mountain were struck with it, it would become dust. He would give him a blow with it, which would be heard by everything between the east and the west except by men and Jinn, and he would become dust. Then his spirit would be restored to him. " 2 Al-Bara' ~ also reported: "As we were in the company of the Messenger of Allah ~' he saw a group of people, and asked: 'Around what are they gathering?' they said: 'Around a grave which they dig.' The Prophet ~ felt anxious, so he rushed until he ~ reached that grave, and rested on his knees. I stood facing to see what he ~ was going to do. He ~ cried until the ground was wet with his tears, then he ~ came to us and said: 'Dear brothers, prepare for a day like this."'3 Buraydah ~ said: "The Messenger of Allah~ came out to us one day and called, three times: 'O people! Do you know my example and your example?' They said: 'Allah and His Messenger know best.' He~ said: 'My example and your example is like that of a people who were worried about an invasion from their enemy, so they dispatched someone to look around, and he observed the enemy, he returned to warn them, but was anxious that the enemy might catch up with him before he could warn his people; so he waved his clothing, yelling: 0 people, Your enemy is coming! 0 people, your enemy is coming! "'1 Jabir bin Abdullah ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: 'Every intoxicant is forbidden. Verily Allah, the Exalted and Majestic, made a covenant to those who drank intoxicants to make them drink Tinat al-Khabal." They said: 'Messenger of Allah, what is Tinat al-Khabal?' He said: 'It is the sweat of the denizens of Hell' or 'the discharge of the denizens of Hell. "'2 Abu Dharr Al-Ghafari 4, said: "The Messenger of Allah ~ said: 'I see what you do no see. I hear what you do not hear. The sky has moaned, and it has right to do so. There is no place, the size of four fingers, except that there is an Angel prostrating to Allah on it. Had you known what I know, you would have laughed less and wept much, and you would not even think of satisfying your desire with your women on your beds. Rather, you would climb to the mountains and pray fervently to Allah~." Abu Dharr 4, then said: "I wish I were a tree, being bitten." Hudhayfah ~ said: "We were attending a funeral with the Prophet ~ - When we reached the grave, he ~ sat on his legs, and kept staring at the grave; then he ~ said: 'The believer will feel a pressure which will remove the veins of his testicles, whereas the disbeliever will be filled with fire." Jabir bin Abdullah ~ said: "We went out with the Prophet ~ for the funeral of Sa'd bin Mu'adh, when he died. When the Prophet~ performed the funeral prayer, and Sa'd was placed in his grave, the Prophet ~ made tasbeeh (Saying Subhanallah!), so we all made tasbeeh; he ~ said Allahu Akbar, and we all said the same. Then it was said to him: 'Why do you made tasbeeh, 0 Messenger of Allah?' he ~ replied: 'The grave was getting narrow for this pious Servant of Allah, so I said takbeer (Allahu Akbar) until Allah ~ relieved him. "3 Abu Sa'id Al-Khudri ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: 'When the bier is ready (for its burial) and the people lift it onto their shoulders, then if the deceased is a righteous person he says: 'Take me ahead,' but if he is not a righteous one then he says: 'Woe to it (me)! Where are you taking it (me)?' And his voice is audible to everything except human beings; for if they heard it they would fall down, unconscious. " 4 Abu Umamah ~ said: "The Messenger of Allah~ said: "On the Day of Resurrection, the sun would draw so close to the people that there would be left only a distance of one mile, and its heat would increase so much that heads would be boiling. The people would be submerged in perspiration according to their deeds, some up to their knees, some up to the waists and some would have a bridle of perspiration."5 Ibn 'Abbas ~ reported that the Prophet ::i said: "How can I feel happy when Angel Israfil (the angel appointed to blow the Trumpet on the Day of Judgment) has put his lips to the Trumpet, waiting to hear the order to blow the trumpet? This very much distressed his companions, so he told them to seek comfort by reciting: (Sufficient for us is Allah and an excellent Guardian is He)"1 lbn 'Umar ~ reported that the Prophet ::i said: "The painters of these pictures will be punished on the Day of Resurrection. It will be said to them: 'Put life in what you have created (i.e. painted). "'2 He ~ also reported that the Prophet ::i said: "When anyone of you dies, he would be shown his destination, both in the morning and in the evening, so if he belongs to the people of Paradise, he would be shown his place in Paradise, and if he is from the people of Hell, he would be shown his place in Hell."3 He ~ also reported that the Prophet ~ said: "When the people of Paradise have entered Paradise, and the people of the Fire have entered the Fire, death would be brought and would be placed between the Fire and Paradise, and then it would be slaughtered, and a caller would call out: 'O people of Paradise, no more death! 0 people of the Fire, no more death!' So, the people of Paradise would have happiness added to their previous happiness, and the people of the Fire would have sorrow added to their previous sorrow."4 Abdullah bin Amr ~ also reported that the Prophet ~ said: "If anyone drinks wine Allah would not accept his prayers for forty days , but if he repents Allah would forgive him . If he repeats the offence Allah would not accept his prayers for forty days, but if he repents Allah would forgive him. Should he further repeat the offence Allah would not accept his prayers for forty days, but if he repents Allah would forgive him. If he repeats it a fourth time Allah would not accept his prayers for forty days, and if he repents Allah would not forgive him, but would let him drink from the river of the fluid flowing from the inhabitants of Hell."5 Abu Musa ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: "Mankind will be assembled on the Day of Resurrection in three expositions: the first two will be of arguments and excuses, but in the third, everyone will be handed their book, so some will take it with their right hand, and some will take it with their left hand.""6 Ibn Mas'ud ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: "Beware of minor sins, for they gather within a man until they destroy him.""7 Abu Hurayrah ~ reported that the Messenger of Allah :i said: "Then a bridge will be laid over the (Hell) Fire. I will be the first to cross it. And the invocation of the Apostles on that Day, will be 'Allahumma Sallim, Sallim (0 Allah, save, save (us)!)' and over that bridge there will be hooks similar to the thorns of As- Sa'dan (a thorny tree). These hooks will snatch the people according to their deeds. Some people will be ruined because of their evil deeds, and some will be cut into pieces and fall down into Hell, but will be saved afterwards, when Allah has finished the judgments among His Servants, and intends to remove from the Fire whoever He wishes to remove, of those who used to testify that none had the right to be worshipped but Allah. We will order the angels to remove them and the angels will know them by the prostration marks (on their foreheads); for Allah has prevented the Fire from consuming the traces of prostration on the bodies of Adam's sons. So they will remove them, and by then they would have been burnt (as coal), and then water, called Ma' al-Hayat (water of life) would be poured on them, and they would spring up like a seedlings springing from the bank of a (rainwater) stream." 1 Abu Hurayrah ~ also reported that he heard the Messenger of Allah ~ say: "The first man (whose case) would be decided on the Day of Judgment, would be a man who died as a martyr. He would be brought (before the Judgment Seat). Allah would make him recount His Blessings (i.e. the Blessings which He had bestowed upon him) and he would recount them (and admit having enjoyed them during his life). (Then) Allah will say: 'What did you do (to requite these Blessings)?' He would say: 'I fought for Thee until I died as a martyr.' Allah will say: 'You have told a lie! You fought so that you might be called a "brave warrior". And you were called so.' (Then) orders would be passed against him and he would be dragged, face downward, and cast into Hell. Then there would be brought forward a man who acquired knowledge and imparted it (to others) and recited the Qur'an. He will be brought, Allah will make him recount His Blessings and he would recount them (and admit having enjoyed them during his lifetime). Then Allah will ask: 'What did you do (to requite these Blessings)?' He would say: 'I acquired knowledge and disseminated it and recited the Qur'an, seeking Thy Pleasure.' Allah will say: 'You have told a lie! You acquired knowledge so that you might be called "a scholar", and you recited the Qur' an so that it might be said: "He is a Qari" and such has been said.' Then orders will be passed against him and he would be dragged, face downward, and cast into the Fire. Then there would be brought a man whom Allah had made abundantly rich and had granted every kind of wealth. He would be brought, Allah will make him recount His Blessings and he will recount them and (admit having enjoyed them during his lifetime). Allah will (then) ask: 'What have you done (to requite these Blessings)?' He will say: 'I spent money in every cause in which Thou wished that it should be spent.' Allah will say: 'You are lying.' You did (so) that it might be said about (you): "He is a generous fellow", and so it was said. Then will Allah pass orders and he would be dragged, face downward, and thrown into Hell."2 I heard Shaikh Al-Islam, Ibn Taymiyah, saying: "Just as the best of people are the Prophets, the worst of them are those who pretend to be their followers, yet are not. The best people after the Prophets are the scholars, the martyrs, the truthful and sincere. Whereas the most evil people are those who deceive people by pretending to be the followers of the Prophets, while in fact, they are not." Abu Hurayah ~ reported that the Prophet :i said: "Whoever among you has unjustly demanded from his brother, in respect to his property or honour, should settle it with him, before he is taken (he dies) while having no dirham or dinar (no money to settle the injustice), so that (on the Day of Resurrection) if he had any good deeds, they would be taken from him and given to the other person, but if he had no good deeds left to settle the matter, the bad deeds of that person would be added to his, and he would be cast into the Hell-Fire." 1 Abu Hurayrah 4, also reported that the Prophet ii said: "Whoever usurps the land of somebody unjustly, his neck would be chained down with it down to the seven earths ( on the Day of Resurrection) ." 2 Abu Hurayrah 4, also reported that the Messenger of Allah ii said: "The fire of the children of Adam which they kindle is a seventieth part of the Fire of Hell." They said: "Messenger of Allah, this fire is certainly enough." He ii said: "That Fire is sixty-nine times greater."3 There are many traditions about this subject, so no one should disregard them, indulging in sins, and remam attached to his good opinion of his Lord! Abu Al-Wafa' bin 'Uqayl said: "Fear Him (Allah ii) and do not deceive yourself; for a hand may be cut for stealing three dirhams only; flogging can be applied for drinking a small drop of wine; and a woman entered the Hell-Fire because of her mistreatment of a cat." Mu' adh 4, said: "The Messenger of Allah ;i instructed me to do ten things, saying: '1. Do not associate anything with Allah, even if you are killed and burnt on that account. 2. Don't be disobedient to your parents, even if they command you to abandon your family and your property. 3. Do not deliberately neglect to observe a prescribed prayer, for he who neglects the prescribed prayer deliberately will fall away from the Protection of Allah. 4. Do not drink wine, for it is the worst obscenity. 5. Shun evil, for with evil there descends the Wrath of Allah. 6. Beware of running away from the battle-field, even if the people perish. 7. And when death overtakes people (in a plague or disaster) while you are one amongst them, show steadfastness. 8. Spend on your children, according to your means. 9. Do not refrain from using pressure in order to train them. 10. Inculcate in them the fear ofAllah"4 Imam Ahmad said: "Abu Mu'awiyah reported that Al- A'mash narrated from Salman bin Maysarah, from Tariq bin Shihab, that the Prophet ;i said : "A man entered Paradise because of a fly, and another man entered the Hell-Fire because of a fly" The people asked: "Why, 0 Messenger of Allah?" he :i replied: "Two men passed by a group of people who had an idol they used to worship, however no one could pass through unless they offered something to their idol. The people said to one of them: Offer something to our idol. The man replied: 'I have nothing to offer.' They told him: 'Offer something, even a fly.' So he offered a fly to their god, and they let him go free , but he (later) was to end up in the Hell-Fire. They told the other: 'Offer something.' He replied : 'I would never offer anything except to Allah £.' So they struck his neck ( executing him) , and ( consequently) he entered Paradise." A careless word uttered by a person could lead him/her to fall into the Hell-Fire, for a longer distance than that between the East and West. Some deceived people also rely on the fact that Allah ~ bestows His Blessings upon them in this world, believing that it is due to His Love for them, and that in the Hereafter, He ~ will grant even better blessings . But this is nothing but self-deception. Imam Ahmad said: " Y ahya bin Ghaylan reported that: Rushdayn bin Sa'd narrated , from Harmalah bin 'Imran at- Tajeeby, from 'Aqabah bin Muslim, from 'Aqabah bin 'Amir, that the Prophet ~ said: "When you see that Allah ~ is granting His Blessings to His Servant, even if the Servant were committing sins, then it is an allurement" then he :i recited: ( So, when they forgot (the warning) with which they had been reminded, We opened for them the gates of every (pleasant) thing, until in the midst of their enjoyment in that which they were given, all of a sudden, We took them (in punishment), and they were plunged into destruction, with deep regret and sorrow) 1."2 A pious scholar once said: "If you see that Allah ~ bestows His Blessings upon you , while you are still committing sins, then be cautious of Him; it is just a way to draw you gradually to His Punishment; for He ~ said: ( Were it not that mankind would have become of one community, We would have provided for those who disbelieve in the Most Gracious (Allah), silver roofs for their houses, and eievators whereby they ascend; and for their houses, doors, and thrones on which they could recline; and adornments of gold. Yet all this would have been nothing but enjoyment in this world; but the Hereafter with your Lord is for the pious believers) Allah~ has rebuked those 3 who think in this way, saying: ( As for man, when his Lord tries him by giving him honour and bounties, then he says: "My Lord has honoured me." But when He tries him by straitening his means of life, he says: "My Lord has humiliated me! Nay) 4 i.e. not all those I bestow My Blessings are people I have honoured, and not all those I have straitened their means of life I have humiliated. Rather, I try one with My Blessings, and I honour the other with trials. The Prophet ~ said: "Verily, Allah ~ gives the world to those whom He ~ loves and those whom He does not love, but He ~ only give Iman (good faith) to those whom He ~ loves."5