اختلفوا في الميتة التي لا دم فيها، وفي ميتات البحر. فذهبت طائفة من الفقهاء إلى أن ميتة ما لا دم له طاهرة؛ وكذلك ميتات البحر. وهذا قول مالك وأصحابه. وذهبت طائفة إلى التسوية في النجاسة بين ميتة ذات الدم وميتة ما لا دم له، إلا ما اتفق على أنه ليس بميتة كالدود وما يتولد في المأكولات، لكنهم استثنوا من ذلك ميتات الحيوان البحري، وهذا قول الشافعي. وذهبت طائفة أخرى إلى أن الميتة وميتات البحر سواء، فاستثنوا ميتة ما لا دم له، وهو قول أبي حنيفة.
They disagreed about carrion that has no blood in it, and about dead sea j Rimals. A group of jurists said that a carcass of a bloodless creature is clean; ► milarly, the dead sea creatures. This is Malik’s opinion and that of his disciples. A group of jurists maintained equivalence, with respect to impurity, between carrion of a warm-blooded and bloodless creatures, unless it was something over which there is agreement that it is not carrion like worms and what is produced in eatables, but they exempted dead marine animals from this, which is al-ShafiTs opinion. Another group considered carrion and dead sea animals to be the same, exempting bloodless carrion, which is Abu HanTfa’s opinion.
دوی ترمنځ د اختلاف سبب د الله تعالیٰ د دې قول د معنا په اړه د دوی اختلاف دی: «تاسو ته مړار حرام شوی دی ...»۷۹ زما په نظر سبب دا دی چې دوی په دې متفق وو چې دا د عام لفظ هغه قسم دی چې خاص ته ارادہ شوې وي، وروسته یې د دې په اړه اختلاف وکړ چې دلته کوم خاص مراد دی. ځینې بحری حیوانات او د بې وینې مخلوقاتو مړه شوي جسدونه له دې حکم څخه مستثنیٰ کوي، ځینې یوازې بحری حیوانات مستثنیٰ کوي، پاتې نور یوازې د بې وینې مخلوقاتو مړه شوي جسدونه استثنا کوي. د دې استثناوو په اړه د اختلاف سبب د تخصیص کوونکي دلیل په اړه د دوی اختلاف دی. هغه کسان چې د بې وینې مړار یې مستثنیٰ کړی، د دوی ظاهري دلیل د هغه ثابت حدیث پر بنسټ دی چې د پیغمبر ﷺ څخه د مڼو په هکله روایت شوی، کله چې دا د خوړو میں ولویږي. دوی وویل چې دا د مڼو د پاکوالي دلالت کوي، او د دې لپاره د دې څخه بغیر بل کوم علت نشته چې دوی بې وینې دي.
The reason for their disagreement is based on their dispute over the meaning of the words of the Exalted, “Forbidden unto you are carrion .. .”79 The reason, I think, is that they agreed that it belongs to a category of a general word intended for the particular, after which they differed as to which particular is meant here. Some of them exempt from this dead sea- animals and carrion of bloodless creatures, some exempted dead sea animals only, while others made an exemption in the case of carrion of bloodless creatures alone. The reason for a disagreement over these exemptions is based upon their disagreement over the restricting evidence. The apparent argument of those who exempted bloodless carrion is based upon the established tradition from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) relating to flies when they fall into food. They said that this indicates the cleanliness of flies, and there is no underlying reason for this except the fact that they are bloodless.
الشافعی کا نظریہ یہ ہے کہ یہ حکم صرف مکھیوں سے متعلق ہے، رسول اللہ ﷺ کے اس قول کی وجہ سے: "اس کے ایک پر میں بیماری ہے اور دوسرے میں اس کا علاج ہے۔" الشافعی نے اس استدلال کو کمزور قرار دیا جو اس روایت سے کیا جاتا ہے کہ آیت کے ظاہری معنی میں دو الگ الگ حرام نجاستیں ہیں: مردار اور خون۔ مردار پر ذبح کے ذریعے پاکی کا عمل ہوتا ہے، اسی لیے بالاتفاق ذبح شدہ جانور کھانا جائز ہے، جبکہ خون ذبح سے پاک نہیں ہوتا اور اس کا حکم الگ ہے۔ تو پھر یہ کیسے ممکن ہے کہ دونوں کو ملا کر یہ مانا جائے کہ خون مردار کی حرمت کی علت ہے؟ یہ دلیل جیسا کہ آپ دیکھ سکتے ہیں مضبوط ہے، کیونکہ اگر خون مردار کی حرمت کی علت ہوتا تو ذبح کے ذریعے جانوروں کو کھانے کی حرمت ختم نہ ہوتی۔ جانور میں باقی رہ جانے والے خون کی حرمت برقرار رہتی، اور جواز صرف جانور کا خون مکمل طور پر نکل جانے کے بعد ہی ہوتا؛ علت ختم ہونے سے معلول لازماً ختم ہو جاتا۔ اگر علت پائی جائے مگر معلول نہ پایا جائے تو وہ حقیقی علت نہیں ہوتی۔ اس کی مثال انگور کے رس کی ہے: اگر انگور کے رس سے حرمت ختم ہو جائے تو لازماً نشہ بھی ختم ہونا چاہیے، اگر ہم نشے کو حرمت کی علت مانیں۔ جن لوگوں نے سمندری مردہ جانوروں کو مستثنیٰ قرار دیا، انہوں نے جابر کی ثابت شدہ روایت کو اختیار کیا، جس میں ہے کہ "انہوں نے سمندر سے باہر پھینکی گئی ایک وہیل مچھلی کا گوشت کئی دن کھایا اور اسی سے اپنا زادِ راہ حاصل کیا۔ جب انہوں نے رسول اللہ ﷺ کو اس کے بارے میں بتایا تو آپ ﷺ نے ان کے عمل کو درست قرار دیا اور فرمایا: کیا اس میں سے کچھ باقی ہے؟" یہ اس بات کی دلیل ہے کہ آپ ﷺ نے یہ اجازت فاقے یا خوراک کی کمی کی مجبوری کی وجہ سے نہیں دی تھی۔ دوی همدارنګه د پیغمبر (د الله تعالی درود او سلام دی ورباندې) د دې خبرې پر بنسټ هم استدلال کړی دی: «د دې (سمندر) اوبه پاکې دي او مړې یې حلال دي». ﷺ
Al-ShafiTs view is that this is particular to flies, because of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “In one of its wings is disease and in the other its cure”. Al-Shafici deemed weak the derivation from the tradition that the apparent meaning of the verse implies two separate prohibited impurities: carrion and blood. The first is acted upon by ritual slaughter for purification, because of which a slaughtered animal is permitted for consumption by agreement, while blood is not purified by slaughter and has a separate hukm. Thus, how is it possible to combine the two and maintain that blood is the cause of the prohibition of carrion? This is (a) strong (argument) as you can see, for if blood had been the cause of prohibition of carrion, the prohibition of eating (dead) animals would not have been lifted by slaughter. The prohibition of the blood still remaining in it and which has not been eliminated yet would have subsisted, and permissibility would only apply after the complete exhaustion of the blood from the animal; the cause having been removed, the effect would necessarily follow. If the cause is found, but the effect is absent, then, this is not the real cause. An example of this is the case of grape juice. If the prohibition is lifted from grape juice, it necessarily follows that intoxication be absent, that is if we believe intoxication to be the cause of prohibition. Those who exempted dead sea animals, adopted the established tradition of Jabir, which states “that they ate for several days of the whale that had been thrown out of the sea and that they derived their supplies from it. When they informed, the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) about this, he approved their act saying, ‘Is something left of it?’ ” This is an evidence indicating that he did not permit this out of necessity arising from exhaustion or lack of food. They also argued on the basis of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “Its water is pure and its dead creatures are permitted (for consumption)”.
ابو حنیفہ رحمہ اللہ نے، اس کے برعکس، اس حدیث پر آیت کے عمومی مفہوم کو ترجیح دی، یا تو اس لیے کہ آیت قطعی ہے اور حدیث ظنی، یا اس لیے کہ ان کے نزدیک یہ حدیثِ جابر والی استثناء کی صورت تھی، یا اس لیے کہ ان کی رائے یہ تھی کہ وہ وہیل کسی سبب سے مری تھی، اور وہ سبب سمندر کا تلاطم تھا جس نے اسے ساحل پر پھینک دیا، کیونکہ مردار وہ ہوتا ہے جو بغیر کسی بیرونی سبب کے خود بخود مر جائے۔
Abu HanTfa, on the other hand, preferred the general meaning of the verse over this tradition, either because the verse is definitive and the tradition probable, or he held that this was an exemption for them, that is, the exemption in the tradition of Jabir, or because he held that the whale had died due to a cause, which was the turbulence of the sea that threw it out on the shore, as carrion is that which dies of its own without an external cause.
د دوی د اختلاف بل سبب دا دی چې د لوړ شان الله د دې خبرې په کې ضمیر څه ته راجع دی: «[د سمندر شکار] او د هغه خوراک ستاسو لپاره حلال دی، ستاسو او سفر کونکو لپاره یوه توښه»؟ هغو کسانو چې ضمیر یې سمندر ته راجع کړی، ويلي دي چې د هغه خوراک هغه دی چې په سطحه کې وي، پداسې حال کې چې هغو کسانو چې ضمیر یې شکار ته راجع کړی، ويلي دي چې حلال یوازې هغه څه دي چې نیول شوي وي. دې ته سربېره، کوفیانو د یوې داسې روایت په اساس هم استدلال کړی دی چې په هغې کې د سطحې پر ځای ټایلو کرښې څښونکې ماهیان خوړل منع شوي دي، خو نورو پوهانو په نزد دا روایت ضعیف دی.
Another reason for their disagreement here is whether the pronoun in the words of the Exalted, “[The catch of the sea] and its food is permissible for you, a provision for you and for seafarers”,80 refers to the sea or to the fish itself. Those who associated it with the sea said that its food is that which is on the surface, while those who associated it with the catch said that what is permissible is only what is caught. In addition to this, the KufTs also relied on a tradition in which the prohibition of consuming fish floating on the surface is laid down, but which is weak according to the others.