دوی د پنځو ټکو په اړه اختلاف وکړ: د دې حکم، د دې بیان، د دې وخت، په دې کې د دعا (قنوت)، او د سفر په وخت د سپاره حیوان پر شا د دې د ادا کولو په اړه.
They disagreed about on five points: its hukm, its description, its time, the supplication (qunut) during it, and its observance while travelling on a riding beast.
د هغې حکم بحث د فرضو لمانځونو په بحث کې تېر شوی دی. مالک (رحمه الله) د هغې په بیان کې دا ترجیح ورکړې چې دا د وتر درې رکعته د سلام په ذریعه جلا کولو سره ادا شي۔ ابوحنیفه وویل چې وتر درې رکعته دی پرته له دې چې په منځ کې سلام راشي۔ الشافعی وویل چې وتر یوه رکعت دی۔ د هرې ډلې لپاره د صحابهوو او تابعینو له نسلونو څخه نظرې راغلې دي۔
The discussion of its hukm has been covered in the discussion of obligatory prayers. Malik (God bless him), in its description, preferred that it be offered as three rak^as of witry separated with a salutation.150 Abu Hamfa said that witr consists of three rak^as without any separation between them by means of the salutation. Al-ShaficT said that witr is a single rak^a. For each group there are opinions coming down from the generations of the Companions and the Tabi un.
c
د دوی د اختلاف سبب په دې موضوع کې د روایاتو تصادم دی. د حضرت عایشې ؓ له روایت څخه ثابته ده چې "هغه به د شپې یوولس رکعته لمونځ کاوه، چې یوه رکعت به یې وتر کاوه". د ابن عمر ؓ څخه ثابته ده چې د الله رسول ﷺ وفرمایل: "د شپې لمونځ دوه دوه رکعته دی، او که ته وویني چې سهار به دې راورسیږي، نو یو رکعت وتر وکړه". مسلم د عایشې ؓ څخه روایت کړی چې "د نبي ﷺ به د شپې دیارلس رکعته لمونځ کاوه، او له دې څخه به یې پنځه رکعته وتر کاوه، پرته له دې چې په منځ کې به یې کېناست، مګر د وروستي رکعت په پای کې". ابو داود د ابو ایوب انصاري ؓ څخه روایت کړی: "وتر د هر مسلمان لپاره فرض دی، نو چا چې غوښتل چې پنځه رکعته وتر وکړي، هغه دې وکړي، چا چې غوښتل چې درې رکعته وتر وکړي، هغه دې وکړي، او چا چې غوښتل چې یو رکعت وتر وکړي، هغه دې وکړي". ابو داود ثبت کړي چې نبي ﷺ به اوه، نهه او پنځه رکعته وتر کاوه.
c The reason for their disagreement stems from the conflict of traditions on the subject. It is established from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) through the tradition of cA’isha “that he used to pray eleven rak^as at night, offering one as witr". It is established from Ibn ‘Umar that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) said,/‘The prayers during the night are (observed) two at a time, and if you find that the morning is going to overtake you, then, offer one ra&a as witr". Muslim has reported from ‘Arisha “that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) used to pray thirteen rak'as at night, and offered five of these as witr without sitting in between, except at the end of the last”. Abu Dawud has reported from Abu Ayyub al-Ansari, “Witr is a prescribed duty for every Muslim, thus, he who prefers to observe it with five may do so, he who prefers to observe it with three may do so, and he who prefers to observe it with one may do so”. Abu Dawud has recorded that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) used to observe witr with seven, nine, and five rak^as.
هغه (یوه روایت) له عبدالله بن قیس څخه روایت کوي، چې ویې ویل: ما عایشې ته وویل: «رسول الله ﷺ په څو رکعتونو کې (وتر وکړل)؟»
He recorded (a tradition) from ‘Abd Allah ibn Qays, who said, “I said to ‘Alisha, ‘With how many (rak as)
ایا پیغمبر ﷺ وتر ادا کوله؟ هغې وویل: هغه به وتر په څلورو او درېو، شپږو او درېو، اتو او درېو، لسو او درېو سره ادا کاوه، مګر له اووو کمو یا له دېرشو زیاتو سره به یې نه ادا کاوه۔» همدارنګه د ابن عمر رضي الله عنهما روایت دی چې د پیغمبر ﷺ څخه يې ویلي دي: «د ماښام لمونځ د ورځې د لمونځونو وتر دی۔»
c did the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) observe witr?' She said, ‘He used to observe witr with four and three, six and three, eight and three, ten and three, but he did not observe it with less than seven or with more than thirteen’ ”. There is also the tradition of Ibn ‘Umar from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) that he said, “The sunset prayer (maghrib) is the witr of the prayers of the day”.
فقهاؤ د دې احادیثو په منځ کې د ترجیح طریقه غوره کړې ده. هغه کسان چې ویلي یې دي چې وتر یوه رکعت دی، دا خبره یې د پیغمبر ﷺ د دې قول پر بنسټ کړې ده: «که تا ته د سهار د راتلو ویره وي، نو یوه رکعت وتر وکړه»، او همدارنګه د عایشې رضی الله عنها د روایت پر بنسټ چې: «هغه ﷺ یوه رکعت وتر کاوه». هغه کسان چې ویلي یې دي چې وتر درې رکعته دي او دواړه کې فاصله نه وي، او د وتر حکم یې یوازې په درې رکعتو محدود کړی دی، د دې خبرې لپاره د دلیل په توګه هیڅ شی نه لري، ځکه ټول احادیث د انتخاب اشاره کوي، پرته له هغه حدیث څخه چې د ابن عمر رضی الله عنه روایت دی، چې پیغمبر ﷺ فرمایلي دي: «د ماښام لمونځ د ورځنیو لمونځونو وتر دی». ابوحنیفه به ویل: «کله چې یو شی د بل سره پرتله کیږي او دواړو ته یو ډول حکم ورکول کیږي، نو مناسبه ده چې پرتله شوي شیان یو ډول صفت ولري؛ نو کله چې مغرب د ورځنیو لمونځونو د وتر سره پرتله کیږي او مغرب درې رکعته دی، پدې ترتیب د شپې وتر هم درې رکعته دی».
The jurists adopted the method of preference in these traditions. Those who held that witr is a single rak^a decided on the basis of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “If you are apprehensive about the (approach of) dawn offer a single rakfa as witr," and also on the basis of the tradition of ‘Arisha, “He used to observe witr with one rak'a". Those who maintained that witr is three rakcas, without there being a separation between them, and confined the hukm of witr to three only, have nothing to rely upon as proof in this matter, as all traditions imply a choice, except the tradition of Ibn ‘Umar that the prophet (God’s peace and blessings be upon him) said, “The sunset prayer (maghrib) is the witr of the prayers of the day”. Abu HanTfa would say: “When one thing is compared with another and the hukm of both is made the same, it is appropriate that the things compared have the same description, thus, when maghrib is compared with the witr of the prayers of the day and as maghrib consists of three it follows that the witr of the night be also three”.
مالک، برعکس، به این استدلال تکیه کرد که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) هرگز وتر را جز بعد از عدد جفت (رکعتها) نمیخواند. از این رو او بر این باور بود که این سنت وتر است و کمترین حد آن دو رکعت است. به نظر او، وتر ممکن است در واقع یک رکعت باشد که پیش از آن عدد جفتی از رکعتها خوانده شده باشد، یا آن وتری که تشریع شده باید همراه با عدد جفتی باشد. بنابراین اگر وتری به عدد جفتی از رکعتها افزوده شود، کل آن وتر (عدد فرد) میشود. این دیدگاه با روایت عبدالله بن قیس، که پیشتر ذکر شد، پشتیبانی میشود؛ روایتی که نمازهای وتر را شامل عدد جفت و سپس عدد فرد توصیف میکند. باور او به اینکه وتر یک رکعت است در سخن او آشکار است: «وتر چگونه خوانده شود وقتی چیزی پیش از آن نیست، و برای چه وتر (عدد فرد) است؟» پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوسلم) فرموده است: «آنچه پیش از آن خوانده شده، آن را فرد میکند». ظاهر این سخن با دیدگاه او همخوان است که معنای اصطلاحی وتر خود عدد فرد است، یعنی چیزی که از عدد جفت و یک عدد فرد تشکیل نشده باشد، زیرا در چنین حالتی آن عدد در ذات خود فرد نیست، بلکه به سبب عدد فردی است که در کنارش قرار دارد. این تفسیر بهتر است.
Malik, on the other hand, relied on the argument that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) never observed witr unless it followed an even number (of rakcas). He, therefore, held that this was the sunna of witr and that the minimum in this is two rakcas. Witr, in his’view, may in fact be a single rak^a preceded by an even number of rakcas, or that lw/r, which is prescribed has to include an even number along with it. Thus, if a witr is added to an even number of ra&as, the whole becomes witr (an odd number). This opinion is supported by the tradition of <Abd Allah ibn Qays—mentioned earlier—which describes witr prayers as comprising an even number of rak^as and then an odd number. His belief that witr comprises a single rakfa is revealed in his statement: “How can witr be observed when nothing precedes it, and for what is it a witr (odd number)?” The Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) has said, “What has been prayed before it makes it odd”. The apparent meaning of this statement agrees with his view that the technical meaning of witr is the odd number itself, that is, something not consisting of an even number plus an odd? number, because in such a case it is not an odd number in itself but because of the odd number besides it. This interpretation is better.
حقیقت خو دا دی چې دغه ټولې روایتونه د وتر لمانځه په بیان کې د یو څخه تر نهو پورې د شمیر د انتخاب څرګندوي، لکه څنګه چې د رسول الله ﷺ په عمل کې راغلي دي. پوښتنه دا ده چې آیا دا شرط دی چې وتر د جفت رکعتونو څخه وروسته وي؟ دا ویل کیدای شي چې دا شرط دی، ځکه د رسول الله ﷺ وتر همداسې و. دا هم ویل کیدای شي چې دا شرط نه دی، ځکه مسلم روایت کړی چې نبي ﷺ به د عایشې رضي الله عنها د وتر لمانځه لپاره د هغې د ویښولو په موخه داسې کوله کله چې هغه تر وتر پورې لمونځ کړی و. د دې ظاهري مانا دا ده چې هغه به وتر د جفت له پرله پسې کولو پرته لمانځه.
مسلم همدارنګه د عایشې رضي الله عنها څخه روایت کړی چې رسول الله ﷺ به وتر د نهو رکعتونو سره لمانځه، په اتمه او نهمه کې ناسته کوله، او سلام یې یوازې په نهمه کې اړاوه. بیا به یې دوه رکعته ناسته کې لمونځ کاوه. دا یوولس رکعته کیږي. کله چې هغه زوړ شو او وزن یې زیات شو، نو وتر یې د اوو رکعتونو سره لمانځه، یوازې په شپږمه او اوومه کې ناسته کوله، او سلام یې یوازې د اوومې په پای کې اړاوه. بیا به یې دوه رکعته ناسته کې لمونځ کاوه، او دا نهه کیږي. په دې روایت کې وتر له جفت شمیر مخکې راځي، او دا ثبوت لري چې وتر د جفت له شمیر وروسته کیدل شرط نه دی، او د وتر اصطلاح د درې په مانا کارول کیږي.
دا خبره د ابو داود هغه روایت هم تاییدوي چې د ابي بن کعب رضي الله عنه څخه دی، چې ویلي یې دي: "رسول الله ﷺ به په وتر کې (سورې) «سبح اسم ربک الاعلی»، «قل یا أیها الکافرون» او «قل هو الله أحد» لوستلې." عائشہ رضی اللہ عنہا سے اسی طرح کی ایک روایت ہے کہ وہ تیسری رکعت کی قراءت کے بارے میں فرماتی ہیں: "قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ" اور "المعوذتان" [«قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» .. اور «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ» ..]۔
فقہاء کا اس پر اتفاق ہے کہ وتر کا وقت عشاء کی نماز کے بعد سے طلوعِ فجر تک ہے، کیونکہ یہ نبی ﷺ سے مختلف طرق سے روایت کیا گیا ہے۔ ان میں سے سب سے صحیح وہ روایت ہے جو مسلم نے ابو نضرہ العوفی سے نقل کی ہے کہ ابو سعید نے انہیں بتایا کہ انہوں نے نبی ﷺ سے وتر کے بارے میں پوچھا تو آپ ﷺ نے فرمایا: "الوتر قبل الصبح" یعنی "وتر صبح (کی نماز) سے پہلے ہے"۔
فجر کے بعد وتر پڑھنے کے جواز کے بارے میں انہوں نے اختلاف کیا ہے۔ فقہاء کی ایک جماعت نے اسے ممنوع قرار دیا، جبکہ دوسری جماعت نے اس بات کی اجازت دی کہ جب تک نمازی نے صبح کی نماز ادا نہ کی ہو (تب تک وتر پڑھ سکتا ہے)۔ پہلی رائے ابو یوسف اور محمد، جو ابو حنیفہ کے شاگرد ہیں، اور سفیان الثوری کی تھی۔ دوسری رائے الشافعی، مالک اور احمد کی تھی۔
The truth, however, is that all these traditions imply a choice in the description of the witr prayer ranging from one to nine as has been reported in the acts of the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him). The inquiry (to be made) is whether it is a condition for the witr that it be preceded by an even number of rak^as. It is possible to say that this is a condition as that was the case with the witr of the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him). It is also possible to say that it is not a condition for it as Muslim has recorded that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) used to wake cA’isha up for her iwtr prayer when he had prayed1 up to the point of the witr. The apparent meaning of this is that she used to observe witr without it having been preceded by an even number. He (Muslim) has also recorded a tradition from <A>isha “that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) used to observe witr with nine rak^as, sitting down in the eighth and ninth, and he did not offer the salutation except in the ninth. He then offered two rak'as while seated. These are eleven rakfas. 'When he grew older and put on some weight he used to observe witr with seven ra&as sitting only in the sixth and the seventh, and not offering the salutation except at the end of the seventh. He then used to offer two rakfas while seated, and these come to nine In this tradition the witr precedes the even number, and it contains a proof that it is not a condition for the witr that it be preceded by an even number, and that the term zptfr is applied to mean three. This is supported by what is related by Abu Dawud from Ubayy ibn Ka<b, who said, “The Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) used to recite in the witr (the chapters) “Glorify the name of your Lord, the most High .. ‘Say O disbelievers .. and ‘Say, Allah is One .. There is a similar tradition from A>isha where she says about the third recitation, “Say, Allah is One and the mtfawwidhatan [‘Say, I seek refuge with the Lord of the daybreak .. and ‘Say, I seek refuge with the Lord of mankind .. ?]” The jurists agreed that the time of witr is after the isha* prayer up to the break of the dawn, as this has been reported from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) through a variety of channels. One of the most authentic of these is what is reported by Muslim from Abu Nudra al-SAwfi that Abu Sa id informed them that c they had asked the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) about witr, and he said, “The witr is before the morning (prayer)”. They disagreed about the permissibility of observing it after the dawn. A group of jurists prohibited this, while another group permitted it as long as the worshipper had not yet performed the morning prayer. The first opinion was held by Abu Yusuf and Muhammad, the disciples of Abu HanTfa, and by Sufyan al-Thawri. The second was held by al- Shafi T, Malik, and Ahmad.
د دوی د اختلاف سبب دا دی چې په دې اړه د صحابهوو عمل او احادیثو ترمنځ تعارض دی. په دې اړه احادیثو ظاهري معنا دا ده چې د سحر له رڼاګۍ وروسته وتر لمونځ کول جائز نه دي، لکه څنګه چې د ابو نضره حدیث چې مخکې ذکر شو. سربیره پر دې، د ابو حذیفې حدیث چې ابو داود روایت کړی، په دې اړه څرګند دی، چېرې چې ویل شوي دي: «تاسو ته د عشاء لمانځه وروسته تر سحره پورې (وقت) مقرر شوی دی». د اصول فقه علماء په دې خبره اتفاق لري چې د «إلى» (تر) کلمې وروسته راتلونکې خبره د مخکې خبرې ضد حکم لري، ځکه دا د حد (پای) بیانوونکې ده. که څه هم دا د دلالة الخطاب له ډولونو څخه دی، خو دا داسې ډول دی چې په اړه یې اتفاق دی، لکه د خدای ﷻ دا خبره: «بیا روژه تر شپې پورې بشپړه کړئ»، او د هغه دا خبره: «(لاسونه ومینځئ) تر ګوتو پورې». د فقهاوو ترمنځ هم دا خبره اختلاف نلري چې هغه څه چې د حد وروسته دي، د هغه ضد دی چې د حد مخکې دی.
c The reason for their disagreement derives from the conflict between the practice of the Companions in this regard and the traditions. The apparent meaning in the traditions about this (matter) is that it is not permitted to observe ,witr after dawn as in the tradition of Abu Nudra that has already been mentioned. Further, the tradition of Abu Hudhayfa is explicit about this as recorded by Abu Dawud, where it is said, “It has been prescribed for you (from the time) between the ishffi prayer till the break of the dawn”. There is no dispute among the authorities on -usiil (al-fiqh) that what occurs after the word ild (till) has a hukm that is the opposite of what precedes it as it represents the limit. Though this belongs to one of the categories of the indirect indication of the text {dalil al-khitab), it is of a kind that is agreed upon as in the words of the Exalted, “Then strictly observe the fast till nightfall”,152 and in His words, “(Wash your hands) Up to the elbows”.153 There is no dispute among the jurists about (the propositon) that what is beyond the limit is the opposite of what is before the limit.
اختلاف عمل اور روایات کے درمیان تضاد اُن روایات سے واضح ہو جاتا ہے جو ابن مسعودؓ، ابن عباسؓ، عبادہ بن الصامتؓ، حذیفہؓ، ابو الدرداءؓ اور عائشہؓ سے منقول ہیں کہ وہ طلوعِ فجر کے بعد اور صبح کی نماز سے پہلے وتر پڑھا کرتے تھے، اور اس پر دیگر صحابہ کی طرف سے کوئی اعتراض نہیں ہوا۔ بعض فقہاء کا خیال ہے کہ ایسا معاملہ اجماع کے دائرے میں آتا ہے، لیکن یہ دعویٰ درست نہیں، کیونکہ کسی ایک شخص کی رائے کسی مسئلے پر دوسرے کی طرف منسوب نہیں کی جا سکتی جو اس پر خاموش ہو، یعنی جب کسی شخص کی رائے معلوم ہی نہ ہو تو اسے اجماعی رائے قرار نہیں دیا جا سکتا۔ اس مسئلے میں یہ کہنا کیسے درست ہو سکتا ہے کہ صحابہ کے درمیان کوئی اختلاف منقول نہیں؟ جو اختلاف ان روایات کو نقل کرنے والے صحابہ کا ہے، یعنی اُن کا اُن لوگوں سے اختلاف جو طلوعِ فجر کے بعد وتر کی اجازت نہیں دیتے، اس سے بڑا اختلاف اور کیا ہو سکتا ہے؟
The conflict between practice and traditions is discernible from what is related from Ibn Mascud, Ibn cAbbas, TJbada ibn al-Samit, Hudhayfa, Abu al-Darda\ and ^isha that they used to observe witr after the break of the dawn and before the morning prayers, and there was no opposition from the other Companions over this. A group of jurists held that such a case is within the category of consensus but such a claim is not justified, as an opinion of one person about an issue cannot be attributed to another who is silent about it, that is to say, the opinion of a person on an issue should not to be ascribed to a consensual opinion when his opinion is not known. As to the issue at hand, how is it correct to say that there is no reported dispute among the Companions over it. What dispute can be greater than the dispute of the Companions who related these (differing) traditions, I mean, their disagree ment with those who permitted the witr prayer after the break of the dawn.
زما د دې مسلې په اړه نظر دا دی چې د دوی عمل د هغو روایاتو خلاف نه دی چې پدې اړه نقل شوي دي، یعنې د سهار له رڼا کیدو وروسته د وتر لوستلو جواز. په حقیقت کې پدې اړه جواز د قضا* په کټګوري پورې اړه لري نه د اداء* په. که دوی د سهار له رڼا کیدو وروسته لمونځ د اداء په کټګوري کې ګڼلی وای، نو د روایاتو خلاف به وای. دې ته ژور فکر وکړئ. په دې مسله کې اختلاف درحقیقت دا پوښتنه ده چې آیا په هغې عبادت کې چې وخت یې ټاکل شوی وي، قضا ته نوی امر اړتیا لري، یعنې امر چې د اداء له امر پرته وي. نو دوی ته منسوب دا تفسیر ډیر مناسب دی، ځکه چې له ډیرو صحابه کرامو څخه دا روایت دی چې دوی د سهار لمانځه څخه مخکې، خو د سهار له رڼا کیدو وروسته وتر د قضا په توګه لوستل. په دې اړه له ابن مسعود څخه یوه نظر نقل شوی دی، یعنې هغه ویل: «د وتر وخت د ماښام د لمانځه له وروستي وخت څخه تر سهار د لمانځه پورې دی.» خو دا نظر دا معنا نه لري چې موږ باید دا نظر ټولو هغو صحابه کرامو ته منسوب کړو چې مخکې مو یادونه وکړه، یا دا چې ټولو هم دا نظر درلود، ځکه یو صحابي د سهار له رڼا کیدو وروسته وتر لوستلی لیدل شوی و؛ او باید په دې اړه د دوی له لوري د نقل شوي روایت ماهیت ته پام وکړو. ابن المنذر د وتر د وخت په اړه پنځه نظرونه نقل کړي دي، چې په کې دوه مشهور نظرونه هم شامل دي چې ما یادونه وکړه. دریم نظر دا دی چې لمونځ کوونکی باید وتر ولولي حتی که سهار لمونځ یې کړی وي. دا د طاووس نظر دی. څلورم نظر دا دی چې باید د لمر له ختلو وروسته هم ولوستل شي. دا نظر ابو ثور او الاوزاعي ساتلی دی. پنځم نظر دا دی چې انسان کولی شي د تیرې شپې وتر ولولي. دا د سعید بن جبیر نظر دی۔
What I think of their practice on the issue, however, is that it does not go against the traditions reported on it, that is, the permissibility of praying witr after dawn. In fact, the permissibility in this regard belongs to the category of qadd* not t0 °f Their practice would go against the traditions if they considered praying after daybreak to be of the category of add?. Think over this. The dispute over this issue actually relates to the question of whether qadd* in worship with determined timings is in need of a renewed command, that is, a command other than the command for add*. Thus, such an interpretation ascribed to them is more suitable as the practice was reported from most of them that they were seen observing the witr as qada? before the (morning) prayer, but after the break of the dawn. An opinion has been related from Ibn Mas ud on this, that c is, he used to say, “The time for witr is from the last time of ishd* up to the morning prayer”. The existence of this opinion, however, does not necessarily mean that we should ascribe it to all of the Companions whom we have mentioned, that all shared that opinion because one Companion was seen praying witr after daybreak, and it is necessary to ponder over the nature of the transmission from them about this. Ibn al-Mundhir has reported five opinions about the timing of witr including the two well-known opinions that I have mentioned. The third opinion is that the worshipper should observe the witr even if he has offered the morning prayer. This is the opinion of Tawus. The fourth is that he should observe it even after sunrise. This was maintained by Abu Thawr and al-AwzacT. The fifth is that he may observe the witr of the previous night. This is the opinion of Sa Td ibn Jubayr?
c یہ اختلاف وتر کی ادائیگی پر دیے گئے زور اور اس کے فرض کے درجے کے قریب ہونے کی حد کے بارے میں ان کے جھگڑے سے پیدا ہوتا ہے۔ جن لوگوں نے اسے فرض کے قریب سمجھا انہوں نے اس کی قضا اس مقررہ وقت سے آگے کے وقت میں لازم ٹھہرائی جو اس کے لیے متعین کیا گیا تھا۔ جن لوگوں نے اسے فرض کے قریب نہ سمجھا انہوں نے اس کی قضا کو چھوٹے وقت میں مقرر کیا۔ جن لوگوں نے اسے دوسری تمام سنتوں کی طرح سنت سمجھا انہوں نے اس صورت میں قضا کو کمزور قرار دیا، کیونکہ فرائض میں قضا ضروری ہوتی ہے۔ اسی لیے عید کی نماز کی قضا کے بارے میں، جس سے نماز رہ گئی ہو، ان کا اختلاف ہوا۔ اس معاملے میں استحباب اور وجوب کے درمیان فرق نہیں کیا جانا چاہیے، یعنی جو لوگ کہتے ہیں کہ فرض کی قضا نئے حکم سے ہوتی ہے وہ استحباب کے بارے میں بھی یہی موقف رکھیں، اور جو کہتے ہیں کہ وہ اصل حکم سے واجب ہے وہ استحباب کے بارے میں بھی یہی موقف رکھیں۔
قنوت (دعا) کے اختلاف میں ابو حنیفہ اور ان کے شاگردوں کا موقف تھا کہ نمازی وتر کی نماز میں قنوت پڑھے۔ مالک نے اسے ناجائز قرار دیا، جبکہ الشافعی نے رمضان کے دوسرے نصف میں اس کی اجازت دی۔ علماء کے ایک گروہ نے رمضان کے پہلے نصف کے لیے اجازت دی اور دوسرے گروہ نے پورے رمضان کے لیے۔
c The reason for this disagreement stems from their dispute about the emphasis laid on observing witr and the degree of its nearness to the category of obligation (fard). Those who held it to be closer to obligation prescribed its qadd? in a period that is beyond that of the period determined for it. Those who held'that it was not close to being an obligation prescribed qada? in the shorter period. Those who held it to be a sunna like all the other sunan deemed qadd* to be weak in this case as qada? is necessary in obligations. Hence, their disagreement about the qadd? of id prayers for one who has missed it. It is necessary that no distinction be made in this between recommendation and obligation, that is, those who hold that qadd* of an obligation is through a renewed command should maintain the same about recommendation, and those who hold that it is obligatory through the original command should maintain the same about recommendation.In their disagreement about the qunut (supplication), Abu HanTfa and his disciples maintained that the worshipper should recite it in the witr prayer. Malik disallowed it, while al-ShaficT permitted it during the second half of Ramadan. One group of jurists permitted it for the first half of Ramadan and a second group for the entire month of Ramadan.
دا اختلاف د روایاتو د تعارض څخه رامنځته شوی. د پیغمبر ﷺ څخه روایت دی چې هغه به تل قنوت وایه. همداسې روایت دی چې هغه به یوه میاشت د قنوت اجازه ورکړه. بیا روایت دی چې د خپلو وروستیو ورځو کې به هغه د لمانځه په هیڅ برخه کې قنوت نه وایه. په پای کې روایت دی چې هغه د قنوت څخه منع کړی. دا مسئله مخکې هم بحث شوې ده.
The reason for their disagreement arises from the conflict of traditions. It has been related from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) that he always recited the qunut. It is also related that he permitted it for a month. Again, it is related that in his last days he did not recite qunut in any part of the prayer. Finally, it is related that he prohibited it. This* issue has been discussed earlier.
اکثرو علماؤ په دې باور دي چې وتر لمونځ په سپاره حیوان باندې، د هر لوری ته چې مخ وي، کېدای شي، ځکه چې د پیغمبر ﷺ له عملونو څخه ثابته ده چې هغه په سپاره حالت کې وتر لمونځ کاوه. دوی همدې ته تکیه کوي ترڅو ثابت کړي چې وتر واجب نه دی، ځکه د پیغمبر ﷺ څخه ثابته ده چې "هغه نفلي لمونځ په سپاره حالت کې کاوه"، حال دا چې د هغه ﷺ څخه په هیڅ ډول ثابته نه ده چې هغه فرض لمونځ په سپاره حالت کې کاوه.
د حنفیانو په نظر، د اکثرو سره د دوی د موافقت له امله چې فرض لمونځ په سپاره حالت کې نه کېږي، او د دوی د دې باور له امله چې وتر واجب دی، دا په زړه پورې ده چې ضروري ده وتر په سپاره حالت کې ونه لوستل شي، او دوی د قیاس پر بنسټ هغه حدیث رد کړ، کوم چې ضعیف دی.
Observing the witr prayer while riding on a beast, whichever way it is facing, has been permitted by the majority as it has been established through the acts of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), that is, he used to observe witr while riding. This is what they relied upon to prove that it is not an obligation, for it has been established from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) that “he used to offer supererogatory prayers while riding”, while it has not been established from him at all that he used to observe obligatory prayers while riding. In the view of the Hanafites, because of their agreement with the majority that on the premise that no obligatory prayer is to be observed while riding, and because of their belief that the witr prayer is obligatory, it must necessarily follow that it should not be prayed while riding, and they rejected the tradition on the basis of analogy, which is weak.
اکثر فقها داسې نظر لري چې که څوک وتر لوستل وکړي او بیا خوب کړي، نو که وروسته له هغې د نفلو لمانځه لپاره راویښ شي، هغه بیا وتر نشي لوستلی؛ دا د پیغمبر ﷺ د دې خبرې له امله دی: «په یوه شپه کې دوه ځلې وتر نشته». دا روایت ابوداود روایت کړی دی۔ یو شمیر فقها داسې وایي چې څوک کولی شي لومړی وتر داسې هم ولولي چې یوه رکعت ورسره زیات کړي، بیا جفت لمونځ وکړي او وروسته بیا وتر ولولي. دې مسئلې ته دوی «نقض الوتر» وایي۔ دا نظر له دوو اړخونو ضعیف دی: لومړی دا چې وتر د جفت جوړولو په واسطه د نفلو لمانځه په بڼه نشي بدلیدای؛ دویم دا چې د یوې رکعت لوستل د نفل په توګه شریعت کې معلوم نه دي۔ دا مسئله چې جواز ورکول کیږي که نه، د اختلاف سبب دی۔ هغه کسان چې د وتر لغوي معنا، یعنې د جفت ضد، په پام کې نیسي، وایي چې دوهمه رکعت ورسره زیاتولو سره وتر جفت کیږي او بدلیږي۔ هغه کسان چې اصطلاحي معنا په پام کې نیسي، وایي چې جفت کولو سره وتر نه بدلیږي، ځکه جفت لمونځ نفل دی، حال دا چې وتر سنت مؤکده ده یا واجب دی۔
Most of the jurists held that if a person observes witr and then goes to sleep, he may not observe witr a second time if he wakes up to observe supererogatory prayers; this is because of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “Witr is not observed twice in a night”. It is recorded by Abu Dawud. Some of them held that he may make the first witr even by adding a rak^a to it and then observe it a second time after offering an even prayer. This is an issue that they termed naqd al-witr. It is weak from two aspects: first, that witr cannot be converted to a supererogatory prayer by making it even; second, that observing a single rakfa as a supererogatory prayer is not known in the law. Permitting it or not permitting it is the cause of disagreement on the issue. Those who took into account the underlying meaning in witr, which is the opposite of even, said that it is converted by 5 making it even through the addition of a second rakta. Those who took into account the technical meaning said that it is not converted by making it even as the even prayer is supererogatory, while the witr is an emphatic sunna (mt^akkada) or it is obligatory.