دوی په دې متفق وو چې د لمر د ګرهن لمونځ سنت دی او دا باید په جماعت سره ادا شي. دوی د دې لمانځه د بڼې (توصیف)، د دې په جریان کې د قراءت د بڼې، د هغو وختونو په اړه چې په کې دا لمونځ جایز دی، او همدارنګه دا چې آیا خطبه د دې شرایطو څخه ده، اختلاف کړی دی. دوی د دې په اړه هم اختلاف کړی دی چې آیا د سپوږمۍ د ګرهن په صورت کې هم همدا ډول لمونځ باید ادا شي. په دې توګه، د دې موضوع لاندې پنځه مسائل راځي.

They agreed that the prayers for the solar eclipse are a sunna and that they are to be undertaken in a congregation. They disagreed about its description, about the description of the recitation during it, about the timings during which it is permitted, and also whether a sermon is one of its conditions. They also disagreed on whether the same sort of prayer is to be performed in the case of a lunar eclipse. There are thus five issues under this topic.

مالک، الشافعی، حجاز کے فقہاء کی اکثریت اور احمد کا موقف یہ تھا کہ نمازِ کسوف دو رکعتوں پر مشتمل ہے، جن میں سے ہر رکعت میں رکوع دو مرتبہ ہوتا ہے۔ ابوحنیفہ اور کوفہ کے فقہاء کا موقف یہ تھا کہ نمازِ کسوف عید اور جمعہ کی نماز کی طرز پر دو رکعتوں پر مشتمل ہے۔

Malik, al-ShafiT, the majority of the jurists of Hijaz, and Ahmad maintained that the eclipse prayer comprises two rakfas with the rukff (bowing) occurring twice in each. Abu HanTfa and the Kufis held that the eclipse prayer is comprised of two rafcas on the pattern of the <id and Friday prayer.

د دوی د اختلاف سبب په دې مسئله کې د احادیثو تعارض او د ځینو احادیثو سره د قیاس تعارض دی. دا ځکه چې د عائشې رضي الله عنها په حدیث کې ثابت دي، هغې وویل: "د رسول الله ﷺ په زمانه کې لمر اخته شو. رسول الله ﷺ خلکو ته لمونځ وکړ، اوږد وخت یې ودریده و لمونځ یې وکړ، بیا یې رکوع وکړ او اوږد وخت یې رکوع وکړه. بیا یې سر پورته کړ او اوږد وخت یې ولمونځه، خو دا د لومړي څخه لنډ وو، بیا یې اوږد رکوع وکړ، خو دا د لومړي رکوع څخه لنډ وو. بیا یې سر پورته کړ او یو ځل سجده وکړه. بیا کیناست، بیا یې بیا سجده وکړه. بیا یې په دویمه رکعت کې همداسې وکړل. بیا یې لاړ کله چې لمر بیا روښانه شو." او همدارنګه د ابن عباس رضي الله عنه له حدیث څخه په همدې ډول ثابت دي، یعنې په یوه رکعت کې دوه رکوعونه. ابو عمر وویل چې دا دواړه په دې موضوع کې ترټولو صحیح احادیث دي.

The reason for their disagreement stems from the conflict of traditions on the issue and the conflict of analogy with some of them. This is so as it has been established in the tradition of A’isha, in which she said, “A solar eclipse occurred during the period of the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him). He led the people in prayer, and stood praying for a long time after which he made the bow and bowed a long time. He then straightened up and prayed for a long time, but this was shorter than the first, after which he bowed for a long time, but this was shorter than the first bow. Thereafter he raised himself and prostrated once. He then sat up, then prostrated again. He then did the same in the second rak^a. He then went away when the sun had brightened again”. It is also established’ in the same manner through the tradition of Ibn cAbbas, that is, two bows in a rak^a. Abu TJmar has said that these two are the most authentic traditions that have been related on the topic.

هغه کسان چې په دې دوو روایتونو باندې تکیه یې وکړه او د سند له مخې یې نورو ته ترجیح ورکړه، وویل چې د لمانځه د گرهن په لمانځه کې په یوه رکعت کې دوه رکوعونه دي. همدارنګه د ابوبکر، سمرة بن جندب، عبدالله بن عمر او نعمان بن بشیر په روایتونو کې هم راغلي دي چې نبي ﷺ د لمر یا سپوږمۍ د گرهن په وخت کې د دوو رکعتونو په شان لمونځ وکړ، ځکه چې دا لمانځه د ‎ﷺ د دوو رکعتونو په توګه دی. ابوعمر ابن عبدالبر وویل چې دا ټول صحیح او مشهور روایتونه دي، او دا ټول روایتونه ښه دي او له دې ټولو څخه ښه روایت د ابوقلابه له لارې د نعمان بن بشیر روایت دی، هغه وویل: «رسول الله ﷺ مونږ ته د گرهن په وخت کې داسې لمونځ وکړ لکه ستاسو لمونځ چې تاسو په دوو رکعتونو کې رکوع او سجده کوئ، تر دې چې لمر روښانه شو.» هغه کسان چې دې روایتونو ته یې ترجیح ورکړه، د دې روایتونو د ډیر والي او د نورو لمونځونو سره د ورته والي له امله، یعنې د قیاس سره د موافقت له امله، وویل چې د گرهن لمونځ دوه رکعته دی. القاضي (ابن رشد) وویل چې د سمرة روایت مسلم روایت کړی دی.

په دې لمونځ کې د قرائت د ماهیت په اړه اختلاف کړی دی. مالک او الشافعي ؒ ویلي دي چې په دې لمونځ کې قرائت باید پټ وي. ابویوسف، محمد بن الحسن، احمد او اسحاق بن راهویه ؒ ویلي دي چې په دې لمونځ کې قرائت باید ښکاره وي.

They disagreed about the (nature of the) recitation in this prayer. Malik and al-Shafi i c held that the recitation in it is to be inaudible. Abu Yusuf, Muhammad ibn al-Hasan, Ahmad, and Ishaq ibn Rahwayh maintained that the recitation in it is to be audible.

د دوی د اختلاف سبب په دې موضوع کې د احادیثو تر منځ د تعارض څخه رامنځ ته کیږي، هم د دوی د مفهوم له مخې او هم د الفاظو د بڼې له مخې. نو د ابن عباس د صحیح حدیث مفهوم دا دی چې نبي ﷺ په هغه کې په ښکته آواز قرائت کاوه، ځکه ابن عباس د نبي ﷺ په اړه داسې وایي: "هغه د بقرې سورت په اندازه په هغې کې لمونځ وکړ". همدا خبره له هغه څخه په ښکاره ډول هم روایت شوې ده چې ویلي یې دي: "زه د رسول الله ﷺ په یوه اړخ کې ودرېدم او له هغه څخه مې یو کلمه هم ونه اورېده". دا روایت د ابن اسحاق له لارې د عایشې رضي الله عنها څخه هم نقل شوی دی چې ...5

The reason for their disagreement arises from the conflict of traditions on the subject with respect to their implications and the form of words used. Thus, the implication of the authentic tradition of Ibn cAbbas is that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) recited inaudibly in it, because of Ibn cAbbas’s words about the Prophet, “that he prayed in it equal to the length of surat al-Baqara”. The same is narrated from him expressly that he said, “I stood on one side of the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) and I did not hear a word from him”. It has been related through Ibn Ishaq from A isha about c5

هغه لمانځه چې هغې وویل: ما د هغه تلاوت په غور سره واورېد او اټکل مې وکړ چې هغه سورت البقره تلاوت کوي.

the eclipse prayer that she said, “I listened intently to his recitation and guessed that he recited surat al- Baqara”.

هغه کسان چې دې روایاتو ته یې ترجیح ورکړې، ویلي دي چې په دې لمانځه کې قرائت باید پټ وي، او د هغو شیانو له مخې چې په دې روایاتو کې راغلي، مالک او الشافعي د لومړۍ رکعت لپاره سورت البقرہ، دوهمې لپاره سورت آل عمران، دریمې لپاره د سورت البقرہ د یو سل پنځوس آیتونو اوږدوالی، څلورمې لپاره د سورت البقرہ د پنځوس آیتونو اوږدوالی، او په هر یوه ددې رکعتونو کې د ام القرآن لوستل مستحب ګڼلي دي۔ دوی خپل نظر دې ته هم ترجیح ورکړی چې د پیغمبر (ﷺ) څخه روایت شوي دي چې ویې فرمایل: «د ورځې لمونځونه پټ دي»، خو داسې روایات هم شتون لري چې دې روایت ته مخالف دي۔ یو له هغو دا روایت دی چې پیغمبر (ﷺ) د لمانځه د لمر د ګرهن په یوه رکعت کې سورت النجم ولوست، او دا معنا لري چې هغه باید په ښکاره لوستلی وي۔ احمد او اسحاق د سفیان بن الحسن له طریقې د الزهري څخه، هغه د عروة څخه، هغه د عائشې څخه روایت کړی چې «پیغمبر (ﷺ) د لمر د ګرهن په لمانځه کې په ښکاره لوست» په همدې نظر تینګار کړی دی۔ ابو عمر ویلي دي چې سفیان بن الحسن معتبر راوی نه دی۔ هغه ویلي دي چې دا روایت نور راویان هم په متابعت سره د الزهري څخه د عبدالرحمن بن سلیمان بن کثیر په طریقه روایت کړی، او هیڅ یو یې د الزهري په روایت کې نه موندل کیږي۔ سربیره پر دې، د ابن اسحاق هغه روایت چې د عائشې څخه مخکې راغلی، دې روایت ته مخالف دی۔ دغه فقیهانو خپل دلیل د قیاس الشبه سره هم تائید کړی، ویلي دي چې د ورځې په جماعت سره کیدونکي سنت لمانځه کې قرائت باید ښکاره وي، او د دې اساس د استسقاء (د باران غوښتنې) لمونځ دی۔

اختلفوا في الوقت الذي يُصلّى فيه. فقال الشافعی: يجوز أن تُصلّى في جميع الأوقات، سواء في الأوقات التي تُكره فيها الصلاة وفي التي لا تُكره. وذهب أبو حنيفة إلى أنها لا تُصلّى في الأوقات التي تُكره فيها الصلاة. وروى ابن وهب عن مالك أنه قال: «لا تُصلّى صلاة الكسوف إلا في الأوقات التي تجوز فيها النوافل». وروى ابن القاسم أن العمل المستقر هو أن تُصلّى من طلوع الشمس إلى زوالها.

They disagreed about the time in which it is to be observed. Al-ShafiT said that it may be observed at all times, those in which prayer is prohibited and those in which it is not. Abu HanTfa held that it is not to be observed in timings in which "prayer is prohibited. Ibn Wahb has related from Malik that he said: “Prayer for the solar eclipse is not to be observed except in timings in which supererogatory prayers are permitted”. Ibn al-Qasim has related that the established practice is to observe it from sunrise up to the decline of the sun.

ان اختلافهم فی هذه المسألة ینشأ من نزاعهم فی أنواع الصلاة التی لا تُصلّى فی الأوقات المنهی عنها۔ فالذین ذهبوا إلى أن النهی یشمل جمیع أنواع الصلاة فی هذه الأوقات لم یجیزوا صلاة الکسوف ولا غیرها من الصلوات فی تلک الأوقات۔ والذین ذهبوا إلى أن هذه الأحادیث مقصورة على النوافل، وأن صلاة الکسوف عندهم سنة، أجازوا أداءها (فی تلک الأوقات)۔ والذین قالوا إن هذه الصلاة من النوافل لم یجیزوها أیضاً فی الأوقات المنهی عنها۔ أما روایة ابن القاسم عن مالک فلیس لها أساس إلا شبهها بصلاة الجنازة۔

The reason for their disagreement on this issue springs from their dispute over the categories of prayer that are not to be observed during the prohibited periods. Those who held that the prohibition applies to all categories of prayer during these periods did not permit the observance of the eclipse prayer or any other prayer in such timings. Those who maintained that these traditions are confined to the supererogatory prayers, and the eclipse prayer according to them is a sunna, permitted its observance (in such timings). Those who maintained that this prayer is supererogatory did not permit it either in the proscribed, timings. The report of Ibn al-Qasim from Malik, however, has no basis except its semblance to the ctd prayer.

انهوں نے دا هم اختلاف وکړ چې آیا د لمانځه وروسته خطبه ورکول د هغې له شرطونو څخه دي که نه. الشافعی وویل چې دا د هغې له شرطونو څخه دی. مالک او ابوحنیفه ساتلي دي چې د لمانځه کسوف وروسته هېڅ خطبه نشته. دوی ترمنځ د اختلاف سبب هغه علت دی چې د ځای په اړه دی چې ځکه رسول الله ﷺ د کسوف لمونځ بشپړولو وروسته خلکو ته خطاب وکړ، لکه څنګه چې د عایشې رضي الله عنها په روایت کې راغلي دي. هغې روایت کړی دی چې کله هغه ﷺ لمونځ بشپړ کړ او لمر ښکاره شو، نو الله تعالی ته حمد او ثنا وویله او بیا وفرمایل: «بې شکه لمر او سپوږمۍ د الله تعالی له نښو څخه دوه نښې دي، او د هیچا د مرګ یا د ژوند له امله نه کسوف کېږي . . .».[159] نو الشافعی په دې باور و چې دا خطبه ځکه ورکړه چې خطبه د دې لمانځه له سنتونو څخه ده، لکه څنګه چې د جمعې لمانځه او د باران د لمانځه په اړه ده. د نورو د رایې پیروانو ځینو داسې ګڼلي چې رسول الله ﷺ په دغه ورځ خطبه ځکه وکړه چې خلکو باور درلود چې لمر د هغه ﷺ د زوی ابراهیم د مرګ له امله کسوف شوی و.

They also disagreed on whether delivering a sermon after the prayer is one of its conditions. Al-ShaficT held that it is one of its conditions. Malik and Abti HanTfa maintained that there is to be no sermon after the eclipse prayer. The reason for their disagreement stems from their dispute over the underlying cause for which the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) addressed the people after he had completed the eclipse prayer, as is reported in Aisha’s tradition. She related “that when he had completed the prayer and the sun had brightened, he praised Allah and glorified Him and then said, ‘The sun and the moon are two signs from among the signs of Allah, and they are not eclipsed for anyone’s death nor for his life . .’”.159 Al- Shafi T, therefore, believed that c he delivered this sermon as a sermon is one of the practices of this prayer, as is the case with the 9W prayer and the prayer for rain. Some of those who adopted the opinion of the others believed that the sermon by the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) on that day was delivered because the people believed that the sun was eclipsed for the death of his son Ibrahim (God’s peace and blessings be upon him).

په دې کې اختلاف شوی و چې د مهتاب د ګرهن په وخت کې کوم ډول لمونځ باید وکړل شي. الشافعي ویل چې د دې لپاره لمونځ باید د جماعت سره د لمر د ګرهن د لمانځه په شان ادا شي. دا خبره احمد، داود او د فقهاوو یوې ډلې هم کړې ده. مالک او ابوحنیفه ویل چې د دې لپاره لمونځ د جماعت سره نه کیږي، او دوی سپارښتنه کړې چې خلک دې د نورو ټولو نفلو لمونځونو په شان یو یو کس دوه رکعته لمونځ وکړي.

They disagreed about the (kind of prayer that should be offered during a) lunar eclipse. Al-ShaficT maintained that prayers for it are to be observed in a congregation in a manner similar to that for the solar eclipse. This was also held by Ahmad, Dawud, and a group of jurists. Malik and Abu HanTfa maintained that prayers for it are not to be observed in a congregation and they recommended that people pray two fakfas for it individually as is the case with all the other supererogatory prayers.

دا اختلاف د دوی ترمنځ د هغه حدیث د معنا پر سر پیدا شو چې د پیغمبر ﷺ الفاظ دي: «سورج او سپوږمۍ د الله د نښو څخه دوې نښې دي، دوی د چا د مرګ یا ژوند له امله نه ګرهنیږي، نو کله چې تاسو دوی ګرهن ولیدل، نو الله ته دعا وکړئ او لمونځ وکړئ تر هغې چې هغه څه چې پېښ شوي دي لرې شي، بیا خیرات ورکړئ». دا حدیث د البخاري او مسلم له خوا روایت شوی دی. هغه کسان چې له دې څخه داسې پوه شول چې په دې کې د لمانځه لاره هماغه ده چې د لمر د ګرهن لپاره ده، نو دوی ویلي چې لمونځ په جماعت سره کېږي. او هغه کسان چې دلته بل معنا پوه شول، ځکه د پیغمبر ﷺ څخه داسې روایت نه دی راغلی چې هغه د سپوږمۍ د ګرهن لپاره لمونځ کړی وي، سره لدې چې د هغه په ژوند کې دا پېښه ډېره واقع شوې وه، دوی ویلي چې دلته مراد د شریعت له مخې هغه لږ کچه ده چې د "صلاة" نوم پرې اېښودل کېږي، او هغه د انفرادي نفلي لمانځه دی. د دې نظر ساتونکو ویلي چې اصل دا دی چې په شریعت کې د "صلاة" لفظ کله چې امر شوی وي، هغه لږ کچه مراد کړو چې شریعت پرې د دې نوم اېښی، پرته لدې چې بل دلیل خلاف وښایي. نو کله چې د پیغمبر ﷺ عمل د لمر د ګرهن په اړه داسې نه ښیي (یعنی په جماعت لمونځ)، نو د سپوږمۍ د ګرهن لپاره معنا په خپل اصلي مفهوم پاتې کېږي، د اصل سره سم. البته الشافعي د پیغمبر ﷺ د لمر د ګرهن په اړه عمل داسې ګڼي چې د یوې مجمل (ناشرحه شوې) معنا تفصیل دی، او څرنګه چې د دې لپاره لمونځ مشروع شوی دی، نو باید پرې تکیه وشي. ابو عمر ابن عبدالبر په دې باور و چې له ابن عباس او عثمان رضي الله عنهما څخه روايت شوي دي چې دواړو د لمر د ګرهن (د مياشتې د ګرهن) لپاره له جماعت سره دوه رکعته لمونځ وکړ، په هر رکعت کې دوه ځلې رکوع وکړ، ځکه دا د امام شافعي نظر هم دی.

The reason for their disagreement arises from their dispute over the meaning of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “The sun and the moon are two signs from among the signs of Allah, and they are not eclipsed for anyone’s death nor for his life, so when you see them eclipsed supplicate Allah and pray till what has befallen you clears up, and then give alms”. It has been recorded by al-Bukhan and Muslim. Those who understood from this that the prescription' for observing prayer in it is the same, which is the manner in which it is observed for the solar eclipse, held that prayer is to observed in a congregation. Those who comprehended a different meaning here, for it has not been related about the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) that he observed prayer for the lunar eclipse despite the frequency of its occurrence (during its lifetime), held that the meaning here is the minimum to which the term salah is applied in law and that is supererogatory prayer observed individually. The upholders of this opinion maintained that the principle here is to construe the term salah in the law, when it is prescribed, to imply the minimum that is covered by the term in the law, unless another evidence indicates the contrary. Thus\ when the acts of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) with respect to the solar eclipse do not indicate it (i.e., prayer in a congregation) the meaning retains its (original) implication for the lunar eclipse in conformity with the principle. Al-Shafi‘T, however, construes the acts of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) with respect to the solar eclipse as an elaboration of an unelaborated (mujmal) meaning, and insofar as prayer for it has been prescribed it is necessary to rely on it. Abu ‘Umar ibn ‘Abd al-Barr believed that it has been related from Ibn ‘Abbas and ‘Uthman that both of them prayed two rak'as with the congregation for the lunar eclipse, bowing, twice in each just as is the opinion of al-Shafi‘T.