دا فصل د هغو مالونو د هر ډول د نصاب د پیژندنې په اړه دی چې پرې زکات راځي، یعنې هغه اندازه چې کله د هغو توکو چې نصاب ته رسیږي، پرې زکات لازمیږي. همدارنګه دا د یوه توکي پر ورکړل شوي مقدار د پیژندنې په اړه هم دی، یعنې پر خپل ځان او د هغه پر اندازه، د هغو شیانو ذکر چې د هرې ډلې لپاره یې یې په اتفاق سره منلي دي او هغه چې پکې اختلاف شوی دی، که په اتفاق وي که اختلافي وي. موږ به بحث څو برخو ته وویشو. لومړۍ برخه د سرو زرو او سپینو زرو په اړه ده. دویمه د اوښانو په اړه ده. دریمه د پسونو په اړه ده. څلورمه د غواګانو په اړه ده. پنځمه د کرنیزو محصولاتو په اړه ده. شپږمه د سوداګریزو توکو په اړه ده.

/6This chapter deals with the identification of the nisab of each category of wealth on which zakat is levied, and that is the quantity on which zakat is charged for those 7items reaching the nisab. It also deals with the identification of the amount due on an item, that is, on itself and its quantity mention those things that they agreed upon and those over which they differed for each of the species, whether agreed upon or disputed. We will divide the discussion into sections. The first section is about gold and silver. The second is about camels. The third is about sheep. The fourth is about cows. The fifth is about crops. The sixth is about goods.

دوي د زکات د اخیستلو لپاره د سپینو زرو هغه اندازه چې پرې زکات راځي، پنځه اوقیې دي، ځکه چې د پیغمبر ﷺ دا صحیح حدیث دی: «د پنځو اوقیو څخه کم سپینو زرو کې صدقه نشته»۔ دوي د سپینو زرو پرته نورو کانونو د نصاب په مقرر کولو کې، او همدارنګه پرې د لازم شوي مقدار په اړه اختلاف کړی دی۔ د دوی په نظر یوه اوقیه د وزن له پلوه پنځو درهمو سره برابره ده۔ دوي دا متفق دي چې پرې لازم مقدار د یوې لسځایې څلورمه برخه ده۔ دا حکم د سرو زرو لپاره هم دی، یعنې زکات یې د څلوېښتمې برخې په اندازه دی۔ دا هغه وخت دی کله چې دوي په داسې حال کې وي چې کانونه پاتې وي او له کانیاتو نه بدلون نه مومي۔

They agreed that the quantity of silver on which zakat is levied is five awqiya [ounces], because of the authentic saying of of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “There is no sadaqa in what is less than five awqiya [ounces] of silver”. They disagreed about the stipulation of a nisab for minerals other than silver, and also about the amount due on them. An awqiya, in their view, was equal to five dirhams by weight. They agreed that the amount due on this is one-fourth of a tenth. This applies to gold as well, that is, zakat is one- fortieth. This is so as long as they are in a state when they do not cease to be minerals.

په دې موضوع کې علماؤ پنځه ټکو کې اختلاف کړی دی: لومړی، د سرو زرو نصاب؛ دوهم، آیا په دوی کې وقص شته، یعنې آیا د نصاب څخه پورته مقدار زیاتیدو سره د زکات کې زیاتوالی راځي که نه؛ دریم، آیا یو ډول مال د بل ډول سره د زکات لپاره جمع کیدای شي چې په دواړو کې یو خپلواک ډول وګڼل شي، یعنې د نصاب د ټاکلو په وخت کې، یا دوه جلا ډولونه دي؛ څلورم، آیا د نصاب لپاره دا شرط دی چې یو واحد مالک ولري او نه دوه؛ او پنځم، د کانونو لپاره د نصاب، د هغوی حول، او په هغوی باندې د لازم مقدار ملاحظه.

Under this topic they disagreed over five points: first, the nisab for gold; second, does waqs apply to them, that is, is there no increase in zakat with an increase in an amount above the nisab'™ third, can one category be added to another for purposes of zakat so that they are considered as an independent category, that is, at the time of the fixation of the nisab, or are they two separate categories; fourth, is it a condition for the nisab that there be a single owner for it and not two; and fifth, the consideration of the nisab for minerals, their hawl, and the amount due on them.

پہلا مسئلہ د سرو زرو د نصاب په اړه د دوی اختلاف دی۔ د فقیهانو اکثریت وایي چې زکات د شلو دیناروں پر وزن لګیږي، لکه څنګه چې دوه سوه درهمه ده۔ دا د مالک، الشافعی، ابو حنیفہ، د دوی شاګردانو، احمد، او د ولایتونو د ځینو فقیهانو رایه ده۔ د فقیهانو یوه ډله، پکې الحسن بن ابي الحسن البصری او د داود بن علی ډیری شاګردان شامل دي، وایي چې په سرو زرو کې تر هغه وخته هیڅ شی نشته تر څو چې مقدار څلویښت دیناره ته ورسیږي، او په هغې کې ورکول کېدونکی اندازه د لسمې برخې څلورمه برخه ده یعنې یو دینار۔ دریمه ډله وایي چې په سرو زرو کې زکات نشته تر هغه چې د هغو بازاري بیه دوه سوه درهمه ته ورسیږي یا د هغه ارزښت ولري۔ کله چې هغه ارزښت ته ورسیږي، پر هغه د لسمې برخې څلورمه برخه لازمه ده، که وزن یې شل دینار وي یا کم یا زیات۔ دا حکم هغه مقدار پورې اړه لري چې د څلویښت دیناروں څخه کم وي، خو کله چې مقدار څلویښت دیناره ته ورسیږي، نو د هغو وزن باید په پام کې ونیول شي، نه د درهمو په ارزښت یا بازاري بیه یا ارزښت۔

The first issue deals with their disagreement over the nisab of gold. The majority of the jurists maintain that zakat is to be levied on twenty dinars by weight as it would be in two hundred dirhams. This is the opinion of Malik, al- Shafi i, Abu HanTfa, their c disciples, Ahmad, and a group of the jurists of the provinces. A group of jurists, including al-Hasan ibn AbT al-Hasan al-BasrT and most of the disciples of Dawud ibn A1T, held that there is nothing to be paid C on gold until it reaches an amount of forty dinars, and in that the amount due is one-fourth of a tenth - one dinar. A third group said that there is no zakat on gold until its market rate equals two hundred dirhams™ or it has that value. If it reaches that value one-fourth of a tenth is due on it, whether its weight is twenty dinars or less or more. This applies to an amount that is less than forty dinars, but when it reaches an amount of forty dinars its own weight is to be taken into account and not its value in dirhams or its market rate or value.

دا چې دوی د سرو زرو د نِصاب په اړه سره اختلاف لري، سبب یې دا دی چې د نبي ﷺ څخه د سپینو زرو د نصاب په څیر د سرو زرو په اړه هیڅ څه ثابت نه دي. هغه روایت چې د الحسن بن عمارې له لارې، د عمرو بن شعیب له پلار او هغه د خپل نیکه له لارې نقل شوی، چې نبي ﷺ فرمایلي دي: "د سرو زرو زکات د هرو شل دیناره لپاره نیم دینار ورکړئ"، د ډیرو عالمانو په نزد عمل وړ روایت نه دی، ځکه دا یوازینۍ روایت دی چې یوازې الحسن بن عمارې نقل کړی. هغه کسان چې دا روایت یې صحیح نه باله، د اجماع پر بنسټ ولاړ شول، یعنی د څلوېښت دیناره په زکات د واجب کیدو په هکله د دوی توافق. خو مالک ﷺ د اهل مدینې عمل ته ځای ورکړ او له همدې امله یې په "الموطأ" کې وویل: "هغه سنت چې زموږ تر منځ پرې هیڅ اختلاف نشته، دا دی چې زکات د شل دیناره په اندازه هم واجب دی لکه د دوه سوه درهمو په اندازه". هغه کسان چې د څلوېښت څخه کم مال باندې زکات واجب کړ، دا یې د درهمو پر بنسټ وکړ. ځکه دوی په نظر کې سره او سپین زر یوه جنس ګڼل، نو سپین زر یې اساس وګرځول، ځکه د هغوی لپاره یو نص ثابت شوی و. پدې توګه دوی وویل چې د سرو زرو ارزښت باید د سپینو زرو پر ارزښت متکي وي، نه د وزن پر بنسټ. دا هغه وخت دی چې اجماع نه وي. سربیره پردې، ځینې روایتونه داسې الفاظ لري: "د رقه له پنځو اوقیو څخه په کمه اندازه کې صدقه نشته"، او ویل شوي چې لفظ "رقه" دواړو، سرو او سپینو زرو ته اطلاق کېږي.

دې کې اختلاف شوی دی چې د نصاب (د سرو زرو او چاندي) څخه اضافه څه ته ویل کیږي. اکثریت دا نظر لري چې د دوه سوه درهمو څخه زیات وزن په همغه تناسب حساب کیږي، یعنې د لسمې برخې څلورمه برخه. د دې نظر ملاتړ کوونکي الشافعي، ابویوسف او د ابوحنیفه شاګردان محمد، احمد بن حنبل، او د فقیهانو یوه ډله دي. د فقیهانو بله ډله، چې اکثره یې له عراقه دي، وایي چې د دوه سوه درهمو څخه زیات شوي شی ته تر هغې پورې هیڅ شی لازم نه دی، تر څو چې زیاتوالی څلوېښت درهمو ته ورسیږي. که چېرې زیاتوالی څلوېښت درهمو ته ورسیږي، نو پرې د لسمې برخې څلورمه برخه لازمه ده، چې یو درهم کیږي. دا د ابوحنیفه، زفر او د دوی د شاګردانو د یوې ډلې نظر و.

They disagreed over what is in excess of the value of the nisab (of gold and silver). The majority maintained that the weight in excess of two hundred dirhams is to be assessed in the same ratio, that is, one-fourth of a tenth. Those who upheld this opinion include al-ShafiT, Abu Yusuf and Muhammad, the disciples of Abu HanTfa, Ahmad ibn Hanbal, and a group of jurists. Another group of jurists, mostly from Iraq, maintained that there is nothing due on what is in excess of two hundred dirhams until the excess reaches an amount of forty dirhams. If it does reach an amount of forty dirhams, one-fourth of a tenth is due on it, which is one dirham. This was the opinion of Abu HanTfa, Zufar, and a group from among their disciples.

سبب اختلاف هغه اختلاف دی چې د حسن بن عماره د روایت د صحت په اړه دی، د متن د غیر مستقیم دلالت (دلیل الخطاب) تر منځ تصادم، او همدارنګه د دې بحث په دوو اساسونو کې د دوی تردد، چې هر یو یې جلا حکم لري، او دا دوه اساسونه څاروي او غلې دي۔ حسن بن عماره دا روایت له ابو اسحاق څخه، هغه له عاصم بن ضمره څخه، هغه له علي څخه، او هغه له پیغمبر ﷺ څخه نقل کوي: "ما د آسونو او غلامانو زکات معاف کړی دی، خو په سرو زرو او سپینو زرو کې (د دې نرخ سره) زکات ورکړئ: د هرو دوه سوو درهمو څخه پنځه درهمه، یعنی د لسمې برخې څلورمه برخه، او د هرو شلو دیناrو څخه نیم دینار. په دوه سوو درهمو باندې تر هغې هېڅ نه وي تر څو پرې یو کال تېر نه شي، او بیا پنځه درهمه لازم کیږي، او هر څه چې له دې څخه زیات وي، د هرو څلوېښتو درهمو لپاره یو درهم دی، او د لومړیو شلو دیناrو څخه د هرو څلورو زیاتو دیناrو لپاره یو درهم دی، تر دې چې زیاتوالی څلوېښت دیناره ته ورسیږي، او بیا د هرو څلوېښتو دیناrو لپاره یو دینار، او د هرو شلو څلورو دیناrو لپاره نیم دینار او یو درهم دی۔" د دې متن غیر مستقیم دلالت چې له دې سره په تصادم کې دی، د پیغمبر ﷺ له دې قول څخه راځي: "د پنځو اوقیو څخه په کم سپین زر کې صدقه نشته"، ځکه چې دا معنا لري چې له دې څخه زیات شی صدقې ته مکلف دی۔ د دوو اساسونو ترمنځ د دوی تردد، یعنې څاروي او غلې، په اړه داسې ده: د وقص حکم د څارویو لپاره راغلی دی، او دوی په دې متفق دي چې په غلو کې وقص نشته۔ هغه کسان چې سرو زرو او سپینو زرو ته د څارویو ورته والی ورکوي، وايي چې په دې کې وقص جاري دی، او هغه کسان چې دوی ته د غلو ورته والی ورکوي، وايي چې په دې کې وقص نشته۔

The reason for disagreement arises from their dispute about the authenticity of the tradition of al-Hasan ibn TJmara, the conflict between the indirect indication of the text with it the tradition and also their vacillation between two bases in this context, each carrying a different hukm, and these bases are cattle and grains. Al-Hasan ibn TJmara related his tradition from Abu Ishaq from cAsim ibn Dumra from CA1T from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “I have waived the sadaqa on horses and, slaves, but pay on gold and silver at (the rate of) one-fourth of a tenth from every two hundred dirhams being five dirhams, (and pay) one-half dinar for every twenty dinars. There is nothing due on two hundred dirhams until a year has passed over them and then five dirhams are due on them, and what is in excess of this there is due a dirham for every forty dirhams, and for every four dinars in excess of the (first) twenty dinars is a dirham until the excess reaches forty dinars, and then for every forty dinars is a dinar and for every twenty-four dinars is one-half dinar and a dirham”. The indirect indication of the text (dalil al-khitab) that is in conflict with it arises from the saying of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “There is no sadaqa on less than five awqiya of silver”, as it means that what is in excess of this is subject to sadaqa. As to their vacillation between the two bases, which are cattle and grain, the text about waqs has been laid down for cattle, and they agreed that there is no waqs in grain. Those who held silver and gold to be similar to cattle said that waqs operates in it, while those who held them to be similar to grains said that there is no waqs in them.

دریم مسئله د زکات لپاره د سپینو زرو سره د سرو زرو د جمع کولو په اړه ده۔ مالک، ابوحنیفه او د فقیهانو یوه ډله وایي چې درهمونه یو بل سره جمع کیدای شي، او که دواړه سره یو ځای شوي نصاب ته ورسیږي، نو په دواړو زکات واجب کیږي۔ الشافعی، ابوثور او داود وایي چې سره زر د سپینو زرو سره نه جمع کیږي، او نه سپین زر د سرو زرو سره جمع کیږي۔

The third issue deals with the adding of gold to silver for purposes of zakat. According to Malik, Abu HanTfa, and a group of jurists dirhams may be added to and if the nisab is attained by combining them becomes due on it. Al-ShafiT, Abu Thawr, and Dawud said that gold is not to be added to silver nor is silver to be added to gold.

د دوی د اختلاف سبب دا دی چې آیا زکات په دې ټولو کټګوریو (ډولونو) باندې د هر یوه په ځانګړي دلیل لګول کیږي یا د ټولو لپاره د یوه عام دلیل له مخې، او هغه دا دی چې فقیهانو ویلي دي، د دوی د پیسو (نقدي اسعارو) او د مصرفیدونکو شیانو د ارزښت د اندازه کولو وسیلې وړل. هغه کسان چې ویلي یې دي چې په هر یوه کې اعتبار د ځانګړي ذات باندې دی، چې د همدې له امله د هر یوه نصاب بیل دی، ویلي یې دي چې دا دوه بیلې جنسونه دي، لکه څنګه چې غوایان او پسونه دي، نو له همدې امله یو د بل سره نه جمع کیږي. هغه کسان چې ویلي یې دي چې په دې کې اعتبار د هغه عام وصف لپاره دی چې موږ یې یادونه وکړه، د یوې کټګورۍ د بلې سره د جمع کولو اجازه یې ورکړې ده. ښکاري چې د احکامو د توپیر له امله اختلافات باید په پام کې ونیول شي، ځکه نومونه بیل دي او توکي پخپله بیل دي، که څه هم د ګټې د ترلاسه کولو موخه یو عام بنسټ برابروي، او دا هغه څه دي چې امام مالک (رحمه الله) په دې موضوع کې او همدارنګه د ربا په قضیه کې په پام کې نیولي دي. هغه کسان چې د ټولو کټګورۍ یو ځای کولو اجازه یې ورکړې ده، د جمع کولو د تشریح په اړه اختلاف کړی دی. مالک ویلي دي چې دوی باید د یوې ټاکل شوې اسعارې (نرخ) پر بنسټ سره یو ځای شي، او دا باید د یوه دینار د لس درهمو په اړول سره وشي، لکه څنګه چې هغه مخکې هم ویلي وو. نو هغه څوک چې لس دینارې او یو سل درهمه لري، د هغه په نظر دواړو باندې زکات ورکول واجب دي. هغه اجازه ورکړې ده چې له دې څخه کوم یو بل ته واړول شي. د نورو فقیهانو له دې ډلې څخه ویلي دي چې جمع کول د زکات د ورکولو په وخت د ارزښت پر بنسټ باید وشي. نو که یو سړی سل درهمه او نهه مثقاله لري چې ارزښت یې سل درهمه دی، نو په دواړو باندې زکات ورکول پر هغه واجب دي. که یو سړی سل درهمه لري چې د یوولس مثقالو سره برابر دي او نهه مثقاله هم لري، نو هغه هم پر دې باندې زکات ورکولو ته مکلف دی. انہی لوگوں میں ابو حنیفہ بھی شامل ہیں، اور اسی طرح کی رائے الثوری نے بھی ظاہر کی، البتہ انہوں نے محتاجوں کے حق میں احتیاط کو ترجیح دی، یعنی قیمت یا متعین شرح (تبدیلی) کے ذریعے جمع کرنے میں۔ ان فقہاء میں سے کچھ کا موقف تھا کہ مقدار میں کم درجے والی جنس کو (تبدیل کرکے) مقدار میں زیادہ جنس کے ساتھ جمع کیا جائے، اور مقدار میں زیادہ جنس کو مقدار میں کم جنس کے ساتھ جمع نہ کیا جائے۔ دوسرے کچھ فقہاء نے کہا کہ ہمیشہ دینار ہی قیمت کے لحاظ سے (تبدیل کرکے) جمع کیے جاتے ہیں، خواہ وہ تعداد میں درہموں سے کم ہوں یا زیادہ، اور درہموں کو دیناروں کے ساتھ جمع نہیں کیا جاتا، کیونکہ اصل بنیاد درہم ہیں اور دینار ان پر موقوف ہیں، چونکہ دیناروں کے بارے میں چالیس تک پہنچنے تک نہ کوئی ثابت شدہ روایت ہے اور نہ اجماع۔ کچھ لوگوں کا کہنا تھا کہ اگر کسی شخص کے پاس ایک جنس میں نصاب موجود ہو تو دوسری جنس کو اس کے ساتھ جمع کیا جائے، خواہ وہ کم ہو یا زیادہ۔ جب دونوں میں سے کوئی بھی تنہا نصاب کو نہ پہنچے تو انہوں نے جمع کے ذریعے نصاب بنانے کی کوشش نہیں کی۔

مالک او ابوحنیفه وایي چې دوه شریکان تر هغه وخته پورې د زکات ورکولو مکلف نه دي چې هر یو یې نصاب ولري. امام شافعي وایي چې ټولې ملکیت د یوه کس د حکم لرونکی دی. د اختلاف سبب د رسول الله ﷺ هغه قول دی چې په اتفاق سره ثابت دی: «د پنځو اوقیو څخه کم نقرو کې صدقه نشته». له دې څخه دوه ډوله فهم کیدای شي: یو دا چې دا حکم هغه وخت دی کله چې یو مالک وي، او دا چې دا حکم د یو یا ډېرو مالکانو لپاره یو شان دی. خو لکه څنګه چې د نصاب د مقرر کولو هدف د بار څخه سپکوالی دی، نو ضروري ګڼل کیږي چې نصاب د یو مالک لپاره وي. دا تفسیر غوره دی، او الله ښه پوهېږي. امام شافعي داسې ښکاري چې دا مسئله د دوو سرمایو د یوځای کولو سره ورته ګڼي، خو د زکات لپاره د سرمایو د یوځای کولو په اغېز باندې اتفاق نشته، لکه څنګه چې وروسته به راشي.

According to Malik and Abu HanTfa, two partners are not under an obligation to pay zakat individually until each one of them possesses the nisab. According to al-ShafiT, combined wealth has the hukm of a single individual.The reason for disagreement stems from the consensus upon the saying of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “There is no sadaqa on less that five awqiya (ounces) of silver”. It is possible to understand from this that this is its hukm when there is one owner, and it is also possible to understand that this hukm applies to it when it is owned by one or more, except that as the purpose of the stipulation of nisab is relief from burden it is deemed necessary this nisab be for one owner. This is a better interpretation, Allah knows best. Al-Shafi T, it c appears held it to be similar to the mixing of the two capitals,197 but the effectiveness (in law) of mixing the capitals for purposes of zakat is not agreed upon, as will be coming up later.

اختلافِ دوی د کانونو (کب د خامو معدنیاتو) په نصاب او په هغه زکات چې پرې لازمیږي. مالک او الشافعی د معدنیاتو په حالت کې نصاب په پام کې نیولی و. د دواړو ترمنځ اختلاف دا و چې مالک د دوی لپاره د یوه کال تېرېدل شرط نه ګرځولی، مګر الشافعی دا شرط ګرځولی و، لکه څنګه چې موږ به په څلورم فصل کې بحث وکړو. همداراز د دوی نظرونه په دې نقطه کې توپیر نه درلود چې پرې لازم زکات د یو لسمې څلورمه برخه ده. ابوحنیفه نه د معدنیاتو لپاره نصاب شرط ګرځولی و او نه د یوه کال تېرېدل. هغه وویل چې لازم زکات پنځمه برخه ده. د اختلاف سبب دا دی چې آیا د (رِکاز) اصطلاح معدنیات هم شاملوي که نه. پېغمبر ﷺ څخه روایت شوي چې ویلي یې دي: «په رِکاز کې پنځمه برخه ده». ابن الاشهب د مالک څخه روایت کړی چې هغه معدنیات چې پرته له هڅې موندل شي د رِکاز په حکم کې دي او په همدې کې پنځمه برخه ده. د دوی د اختلاف سبب په دې کې د «د لفظ دلالت» (دلالة اللفظ) څخه راځي، کوم چې د هغو عامو اختلافونو بنسټ دی چې موږ یادونه وکړه.

This relates to their disagreement about consideration of the nisab in minerals (in the form of ore) and the amount due on them. Malik and al-Shafi<T did take the nisab into account in the case of minerals. The disagreement between the two is that Malik did not stipulate the passage of one year for them, while al-Shafi T did stipulate c that, as we will discuss in the fourth chapter. Likewise, their views did not differ on the point that the amount due on them is one- fourth of a tenth. Abu HanTfa did' not stipulate a nisab in minerals nor the passage of a year. He said that the amount due is a fifth. The reason for disagreement is whether the term rikdz (treasure) includes minerals as well. The Prophet (God’s peace and blessings be upon him) is reported to have said, “In the treasure-trove there is a fifth”. Ashhab has related from Malik that minerals found without effort are treated as rikdz and it is in these that there is a fifth. The reason for their disagreement over this derives from “the connotation of a word” (dalalat al-lafz), which is a basis for the common disputes that we have mentioned.

علمای فقہاء اتفاق کړی دی چې د هر پنځو اوښانو په اړه یو پسه زکات دی، تر څلرویښتو پورې۔ که اوښان پنځه ویشت وي نو زکات یو بنت مخاض دی تر پنځه ویشتو پورې، مګر که بنت مخاض موجود نه وي نو یو ابن لبون نر ورکول کیږي۔ که د اوښانو شمیر شپږ دېرش وي نو زکات یو بنت لبون دی تر پنځه څلرویښتو پورې۔ کله چې اوښان شپږ څلرویښت وي نو زکات یو حقه دی تر شپیتو پورې۔ که اوښان یو شپیته وي نو زکات یو جذعه دی تر اویا پنځو پورې۔ کله چې اوښان شپږ اویا وي نو زکات دوه بنت لبون دي تر نوي پورې۔ کله چې اوښان یو نوي وي نو زکات دوه حقې دي تر یوسلو شلو اوښانو پورې۔ دا ټول په دې وجه مقرر دي چې دا د هغه صدقې کتاب کې ثابت دي چې د نبي ﷺ لخوا مقرر شوی و، او د هغه وروسته ابوبکر او عمر رضی الله عنهما هم په دې عمل کړی دی۔

The Muslim jurists agreed that on every five camels there is a sheep, up to twenty-four. If there are twenty-five camels the zakat due is one makhad up to .thirty-five camels, but if a Wnr makhad is not available the zakdt due is one ibn labun male. If the number of camels is thirty-six the zakdt due is one bint labun up to forty-five camels. When the camels are forty-six the zakat is on hiqqa up to sixty. If the camels are sixty-one the zakdt due is one jadha^ up to seventy-five camels. If the camels are seventy-six the zakdt due is two labun up to ninety. When the camels are ninety-one the zakdt due is two hiqqas up to one hundred and twenty camels. All this is prescribed because it is established in the book of sadaqa laid down by the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), and which was followed after him by Abu Bakr and TJmar.

دوی په ځینو ټکو کې سره اختلاف کړی دی. له هغو ټکو څخه: د یو سلو شلو څخه ډیرو اوښانو د شمېر مسئله؛ د هغه چا حکم چې د لازمه عمر اوښ ونه لري، کله چې هغه داسې اوښ ولري چې له هغه څخه زوړ یا له هغه څخه ځوان وي؛ او دا پوښتنه چې ایا په خورو ډېرو ځوانو اوښانو زکات راځي، که راځي نو کوم شی واجب دی؟

They disagreed about it on certain points. These include: the issue of the number of camels over one hundred and twenty; the hukm in the case of lack of a camel of the required age when the person possesses one that is older than it or one that is younger; and the question whether zakat is levied on very young camels, and if it is then what is due?

دا د هغوی د اختلاف په اړه دی چې د یو سل شلو څخه زیاتو اوښانو په اړه دی. مالک وویل: که دوی یو سل شل څخه زیات شي، نو راټولونکی واک لري چې یا درې بنت لبون واخلي، یا تر یو سل دېرشو اوښانو پورې دوه حقې، چې په دې صورت کې یوه حقه او دوه بنت لبون به وي. ابن القاسم، چې د هغه له شاګردانو څخه دی، وویل چې هغه باید پرته له کوم واک څخه درې بنت لبون ورکړي، تر دې چې ټوله شمېر یو سل اتیا اوښان شي، هغه وخت اړین ورکول یوه حقه او دوه بنت لبون دي. دا د الشافعی رأی هم همدا و. عبدالملک بن الماجشون، چې د مالک له شاګردانو څخه دی، وویل چې رسمي راټولونکی باید یوازې دوه حقې واخلي پرته له دې چې واک ولري، تر یو سل دېرشو اوښانو پورې.

This relates to their disagreement about camels in excess of one hundred and twenty. Malik said that if they exceed one hundred and twenty the collector has the choice of acquiring three bint labuns or two hiqqas up to one hundred and thirty camels, in which case there will be one hiqqa and two bint labuns, Ibn al-Qasim, from among his disciples, said that he is to pay three bint labuns without a choice till the total is one hundred and eighty camels when the required payment is one hiqqa and two bint labuns. This was also al-Shafi^s opinion. Abd al-Malik c ibn al-Majishun, one of the disciples of Malik, said that the official collector is to take only two hiqqas without having a choice, up to one hundred and thirty camels.

کوفیانو، ابوحنیفه او د هغه شاګردانو، او الثوری وویل: که اوښان له 一百 او ویشتو څخه زیات شي، نو د زکات د اندازې حساب له سره پیل کیږي. دا پدې معنا ده چې د دوی په نظر له هر پنځو اوښانو څخه یوه پسه زکات ورکول کیږي. که د اوښانو شمیر یو سل پنځه ویشت وي، نو ورکړ شوی زکات به دوه حقې او یوه پسه وي، دوه حقې د یو سل ویشتو لپاره او پسه د پنځو اوښانو لپاره. که شمیر یو سل دېرش ته ورسیږي، نو په دوو حقو کې دوه پسه وي، او که یو سل پنځه دېرش وي، نو زکات دوه حقې او درې پسه وي تر یو سل څلوېښتو پورې، په دې صورت کې څلور پسه او دوه حقې تر یو سل پنځه څلوېښتو پورې وي. که شمیر یو سل پنځه څلوېښت ته ورسیږي، نو زکات دوه حقې او یوه بنت مخاض وي؛ دوه حقې د یو سل ویشتو اوښانو لپاره او بنت مخاض د ۲۵ زیاتو اوښانو لپاره، لکه چې په لومړني حساب کې وه، او دا تر یو سل پنځوسو اوښانو پورې. که شمیر دغه اندازې ته ورسیږي، نو په هغه درې حقې زکات وي. که شمیر له یو سل پنځوسو څخه زیات شي، نو حساب بېرته لومړنیو نسبتونو ته راګرځي تر هغه چې شمیر دوه سوه اوښانو ته ورسیږي، په دې صورت کې زکات څلور حقې وي، او بیا لومړنی حساب بېرته پیل کیږي. د کوفیانو پرته نور فقیهان موافق دي چې د یو سل دېرشو څخه زیات هر څلوېښت لپاره یوه بنت لبون او هر پنځوس لپاره یوه حقه ده. د دوی د اختلاف سبب، چې حساب لومړنیو ته بېرته راګرځي که نه، د دې موضوع په حدیثونو کې د تعارض څخه راځي. په کتاب الصدقه کې ثابته ده چې پیغمبر ﷺ وفرمایل: "د یو سل ویشتو څخه زیات شمېر کې، هر څلوېښت لپاره یوه بنت لبون او هر پنځوس لپاره یوه حقه ده." روایت کېږي له ابوبکر بن عمرو بن حزم له خپل پلار څخه، هغه له خپل نیکه څخه، له نبي ﷺ څخه، چې هغه د صدقې کتاب ولیکلو، او په هغه کې دا وییل شوي دي: "که اوښان د یو سل شلو څخه زیات شي، نو د زکات حکم بیا له سره پیل کیږي". اکثرو علماوو لومړۍ روایت ته لومړیتوب ورکړ، ځکه چې هغه د سند له پلوه ډېر صحیح دی. کوفیانو دې ته ترجیح ورکړه چې د عمرو بن حزم روایت ومني، ځکه دا روایت د عائشې او ابن مسعود له نقلونو سره ثابت شوی دی. دوی وویل: دا جایز نه دی چې داسې یو حکم یوازې د یوه پېښې په توګه وي، ځکه داسې یو حکم د قیاس (رایې) له لارې نه شي بیانېدای.

یہ مسئلہ اس صورت سے متعلق ہے جب زکات دینے والے کے اونٹوں میں مطلوبہ عمر کا اونٹ موجود نہ ہو، بلکہ اس کے پاس ایسے اونٹ ہوں جن کی عمر اس سے زیادہ ہو یا کم ہو۔ مالک نے کہا کہ اس پر لازم ہے کہ وہ اسی عمر کا اونٹ خرید کر دے۔ جید فقہاء کی ایک جماعت نے کہا کہ اگر اس کے پاس موجود اونٹ کی عمر (مقررہ عمر سے) کم ہو تو وہ اپنا موجود اونٹ بیس درہم کے ساتھ ادا کرے، یا دو بکریاں دے دے۔ اور اگر اس کے اونٹ کی عمر زیادہ ہو تو زکات وصول کرنے والا اسے بیس درہم یا دو بکریاں ادا کرے گا۔ یہ بات کتاب الصدقہ میں ثابت ہے، لہٰذا اس میں بحث کرنے کا کوئی فائدہ نہیں۔ شاید یہ حدیث مالک تک نہیں پہنچی۔ الشافعیؒ اور ابو ثورؒ نے اپنی رائے اسی حدیث پر قائم کی ہے۔ ابو حنیفہؒ نے کہا کہ لازم یہ ہے کہ قیمت ادا کی جائے، اور یہ ان کے زکات کے لیے قیمتوں کے اندازے کے اصول پر مبنی ہے۔ فقہاء کی ایک اور جماعت نے کہا کہ وہ اپنا موجود اونٹ دے اور فرق کی قیمت کا حساب کر لے۔

This issue deals with the case when a camel of the right age is not available among the camels, but the assessee has camels of an age that is either higher or is lower. Malik said that he is to be obliged to buy a camel of that age. A group of jurists said that he is to deliver the camel that he possesses along with a payment of twenty dirhams if the age of the camel that he has is less (than the prescribed age), or he may give two sheep. If the age of the camel that he has is greater, the collector of the sadaqa is to pay him either twenty dirhams or two sheep. This is established in the book of sadaqa, so there is no purpose in arguing over it. Perhaps this tradition did not reach Malik. Al-ShaficT and Abu Thawr based their opinions on this tradition. Abu HanTfa said that the obligation is to pay the value, and this on the basis of his principle of assessing values for the purpose of zakat. Another group of jurists said that he is to deliver the camel that he has and adjust the value of the difference.

دریم مسئله دا ده چې آیا د ډیرو ځوانو اوښانو باندې زکات لازم دی، او که لازم وي نو مکلفیت یې څه دی؟ یوې ډلې له فقیهانو وویل چې پر دوی باندې زکات لازم دی، او بلې ډلې وویل چې لازم نه دی۔

The third issue is whether zakat is levied on very young camels, and if it is due then what is the liability? A group of jurists said that zakat is levied on them, while another group said that it is not.

د دوی د اختلاف سبب دا دی چې د دې حیوان نوم (اوښ) آیا ډیر ځوان اوښان هم شامل دي که نه. هغه کسان چې ویلي یې دي چې پر دوی زکات نشته، او دا ابوحنیفه او د کوفې یو شمیر فقیهان دي، د سوید بن غفلې روایت پر بنسټ دلیل نیولی دی، چې ویلي یې دي: «د رسول الله ﷺ مقرر کړی زکات راټولوونکی زموږ طرف ته راغی، او زه د هغه سره کېناستم، چې ما واورېدل چې وایي: زما حکم دا دی چې د شیدو ځوان اوښان به نه اخلم، او نه به د ځانګړو ډولونو (مالونو) یو ځای کوم، او نه به یو ځای شوي شیان جلا کوم.» هغه (سوید) وویل: «یو سړی د یو کوهانه اوښ (کوم د کوهان لرونکی) سره د هغه ته راغی، مګر هغه یې ونه منله.» د ځوانو اوښانو پر زکات د واجب کولو قایلو کسانو ځینو ویلي دي چې زکات ورکوونکی باید په هغه عمر کې یو اوښ واخلي چې پر دوی واجب دی، او ځینو ویلي دي چې هغه کولی شي د همدوی څخه یو اوښ ورکړي، او دا قیاس ته نږدې دی. په همدې ډول دوی د غواګانو او وزو (بزو) په اړه هم اختلاف کړی دی.

The reason for their disagreement arises from whether the term used for the species includes very young camels. Those who maintained that there is no zakat on them, and these are Abu HanTfa and a group of jurists from Kufa, argued on the basis of the tradition of Suwayd ibn Ghafla, who said, “The collector appointed by the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) came over to us and I sat with him when I heard him say, ‘It is my mandate that I do not take one of the suckling baby camels and that I do not combine distinctive categories nor do I separate combined things? He [Suwayd] said, ‘A man came up to him with a camel with a mounting hump (kawmd?), but he refused to accept it’”. Some of those who made zakat obligatory on young camels said that he is to be obliged to buy a camel of the right age due on them, while others said he may take one out of them, which is closer to analogy. They disagreed in the same way over calves and kids.

اکثر فقهاء دا نظر لري چې د هرو دېرشو غواګانو لپاره یوه یو کلنه غوایه (تبیع) زکات دی، او د هرو څلویښتو غواګانو لپاره یوه دوه کلنه غوایه (مسنہ). د فقهاؤ یوې ډلې وویل چې د هرو لسو غواګانو لپاره یو پسه زکات دی، او دا حکم تر دېرشو پورې پلی کېږي چې لپاره یې یوه یو کلنه غوایه لازمه ده. ویل شوي دي چې کله شمېر پنځه ویشت ته ورسېږي نو پر دوی یوه غوایه لازمه ده تر اویا پنځو پورې، او کله چې دا شمېر تېر شي نو دوه غوایې لازمې دي. که شمېر یوه سل نه شل ته ورسېږي، نو د هرو څلویښتو لپاره یوه غوایه لازمه ده، او دا د سعید بن المسیب څخه روایت شوی دی۔ فقهاؤ د څلویښتو او شپیتو ترمنځ شمېر په اړه اختلاف کړی دی. مالک، الشافعي، احمد، الثوري، او د فقهاؤ یوه ډله دا نظر لري چې د څلویښتو څخه زیاتو غواګانو باندې تر هغې پورې هیڅ نه لازمېږي ترڅو شمېر شپیتو ته ورسېږي. کله چې شمېر شپیتو ته ورسېږي، نو د دوی لپاره تر اویا پورې دوه یو کلني غواګانې دي. په اویا کې یوه دوه کلنه غوایه او یوه یو کلنه غوایه تر اتیا پورې. په اتیا کې تر نوي پورې دوه دوه کلنې غواګانې دي. په نوي کې تر سلو پورې درې یو کلنې غواګانې دي. په سل کې دوه یو کلنې غواګانې او یوه دوه کلنه غوایه ده، او همداسې نور هغه څه چې له دې څخه تېر شي۔ پدې ترتیب سره، د هرو دېرشو لپاره یوه یو کلنه غوایه او د هرو څلویښتو لپاره یوه دوه کلنه غوایه ده۔

The majority of the jurists maintain that for every thirty cows zakat in the form of a one-year-old cow (tab?) is due and for every forty cows a two-year- old cow (musinna). A group of jurists said that for every ten cows one sheep is due, and this rate applies to up to thirty for which a one-year-old cow is due. It is said that when the number reaches twenty-five there is one cow due on them up to seventy-five, and two cows are due when they exceed this number. If the number reaches one hundred and twenty, then, for every forty one cow is due, and this is related from SacTd ibn al-Musayyab. The jurists differed over the number between forty and sixty. Malik, al-ShaficT, Ahmad, al- Thawff, and a group of jurists held that there is nothing due on the cows that exceed forty until the number reaches sixty. If the number reaches sixty there are two one-year-old cows for them up to seventy. At seventy there is one two- year-old cow and one one-year-old cow up to eighty. At eighty there are two two-year-old cows up to ninety. At ninety there are three one-year-old cows up to one hundred. At hundred there are two one-year-old cows and one two- year-old cow and so on for whatever goes beyond that. Thus, for every thirty there is a one-year-old cow and for every forty a two-year-old cow.

د نصاب په اړه د دوی د اختلاف سبب دا دی چې د معاذ روایت د صحت په اړه متفق نه دی، له همدې امله بخاري او مسلم دا نقل نه دي کړی. د ولایتونو د فقهاوو ترمنځ د غوایانو په وقص کې د اختلاف سبب دا دی چې د معاذ په دې روایت کې راغلي دي چې هغه د وقص په قضیه کې فیصله ځنډولې وه او ویلي یې وو چې د پیغمبر ﷺ څخه پوښتنه به وکړي او بیا به فیصله کوي. خو کله چې هغه ورسید، وموند چې پیغمبر ﷺ مړ شوی دی. ځکه په دې کې نص نه و، نو حکم د قیاس له لارې وپلټل شو. هغو کسانو چې د اوښانو او پسونو پر بنسټ قیاس جوړ کړ، په وقص کې هېڅ شی واجب نه ګڼلو، او هغه کسان چې ویل یې چې د وقص اصل د زکات لازمېدل دی، تر هغې چې د کومه دلیل په واسطه له دې څخه مستثنی نه وي، نو لازم دا و چې په غوایانو کې د وقص حکم جاري نه وي، ځکه د اجماع یا بل کوم دلیل څخه هېڅ دلیل نشته.

په دې موضوع کې دا خبره متفق ده چې هغه پسونه چې په آزاده څراګاه کې روزل کیږي، که شمیر څلویښت ته ورسیږي، تر یو سل شل پورې یو پسه واجب دی. د یو سل شل څخه زیات شمیر لپاره، تر دوو سوو پورې دوه پسونه واجب دي. که شمیر دوو سوو څخه زیات شي، تر دريو سوو پورې درې پسونه واجب دي، او که دريو سوو څخه زیات شي، نو د هر سل پسونو لپاره یو پسه واجب دی۔ دا د اکثرو علماوو رایه ده، پرته له الحسن بن صالح څخه، هغه وویل: که د پسونو شمیر دريو سوو او یو ته ورسیږي، نو په دوی کې څلور پسونه واجب دي، او که شمیر څلور سوه او یو شي، نو پنځه پسونه په کې واجب دي. دا رایه له منصور څخه، هغه له ابراهیم څخه روایت شوې ده. د صدقې د کتاب څخه روایت شوې صحیحې احادیث د اکثرو علماوو رایې ته تاییدي دي۔

They agreed under this topic that for sheep reared on (free) grazing one sheep is due if the number reaches forty sheep, up to one hundred and twenty. For the excess over one hundred and twenty there are two sheep up to a number of two hundred. If the number exceeds two hundred, three sheep are due up to three hundred, and if it exceeds three hundred, then, for every hundred sheep there is one sheep. This is the opinion of the majority, except al-Hasan ibn Salih, who said that if the number of sheep reaches three hundred and one the number of sheep due on them are four, and if the number is four hundred and one, five sheep are due on them. This opinion has been related from Mansur from Ibrahim. The authentic traditions related from the book of sadaqa support the opinion of the majority.

دوی په دې متفق وو چې بزګانې د میږو سره یوځای شمیرل کیږي، خو په هغه ډلې (نوعې) کې چې څخه زکات اخیستونکی (عامل) باید زکات واخلي، اختلاف لري۔ مالک ویلي دي چې هغه باید زکات د هغې ډلې څخه واخلي چې ډیر شمیر (حیوانات) لري، او که دواړه ډلې مساوي وي نو عامل ته اختیار ورکول کیږي۔ ابو حنیفه ویلي دي چې که ډلې توپیر ولري نو عامل ته اختیار ورکول کیږي۔ الشافعی ویلي دي چې هغه باید د مختلفو ډلو څخه منځنۍ کیفیت لرونکي حیوانات واخلي، ځکه د عمر (رضی الله عنه) څخه روایت شوې نظر دی چې "موږ هغه مېږې شمیرو چې د ځوانو وړو غوښو په توګه د څوپان په پالنه کې وي، خو هغه نه اخلو، نه هغه میږې اخلو چې د خوړلو لپاره موټې شوې وي، نه هغه چې اولاد زیږولی وي یا زیږول ته نږدې وي، او نه نارې (سړې میږې)۔ موږ هغه میږې اخلو چې شپږ میاشتنۍ وي او هغه چې یو یا دوه کلنۍ وي"۔ دا د اختیار او منځنۍ کیفیت ترمنځ توازن ساتي۔

They agreed that goats are to be combined with sheep, but they differed about the category (species) from which the collector is to take zakat. Malik said that he is to take the zakat from the category which has the greater number (of animals), and if they are equal the collector has a choice. Abu HanTfa said that if the categories differ the collector is given a choice. Al- Shafi i c said that he is to take average quality animals from the different categories because of an opinion related from ‘Umar (God be pleased with him) that “we assess them for young lambs that are tended by the shepherd, but we do not take them, nor do we take sheep fattened for consumption, nor those that have given birth to offspring or those about to do so, nor the rams. We do take sheep that are.six months and those that are one or two-year-old”. This ensures a balance between choice and an average quality.

دوی په دې متفق دي چې د باران په اوبو کرل شوو فصلونو زکات عشر دی، او د اوبو په وسیله کرل شوو فصلونو زکات د عشر نیمایی ده، ځکه چې دا د پیغمبر ﷺ څخه ثابت شوی دی. دوی د دې ډول مال لپاره د نصاب په ټاکلو کې اختلاف کړی دی. اکثریت په دې نظر دی چې د دې کې نصاب باید وټاکل شي، چې هغه پنځه اوسق ګڼل شوی دی. یو وسق د اتفاق له مخې شپیتو صاع ته برابر دی، او یو صاع د پیغمبر ﷺ د مد سره سم څلورو مدونو ته برابره ده. اکثریت وايي چې د پیغمبر ﷺ مد یو او یو درېیمه رطل دی، چې د بغداد له مد نه یو څه زیات دی. دا هغه څه دي چې ابو یوسف هم هغه وخت ومانه چې مالک د عراقو فقیهانو نظر او د مدینې فقیهانو شاهدي پر دې بنسټ ورته وښودله. ابوحنیفه به د مد په اړه ویل چې دا د دوو رطلو سره برابر دی، او د صاع په اړه به یې ویل چې دا د اتو رطلو سره برابره ده. ابوحنیفه دا هم ویلي چې د کرنیزو فصلونو او میوو لپاره هیڅ نصاب نشته.

They agreed that the obligation of zakat for crops of rain-fed-land is one-tenth ( ushr), while z the zakat for crops of irrigated land is one-half of one-tenth, as this has been established from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him). They disagreed about the stipulation of a nisdb for this category of zakat- wealth. The majority decided to impose a nisab in it, which was held to be five awsuq. One wasq is equal to sixty saS by consensus, and one sdS is equal to four mudd, in accordance with the mudd used by the Prophet (God’s peace and blessings be upon him). The majority maintain that the mudd used by him is one and one-third roti (rati), which, is slightly more than the one used in Baghdad. This is what was conceded by Abu Yusuf when he was confronted by Malik on the basis of the opinion of the jurists of Iraq and the testimony of the jurists of Medina about it. Abu HanTfa used to say about the mudd that it is equal to two rotis, and about the s& that it is equal to eight rotis. Abu HanTfa also said that there is no nisdb for crops and fruits.

د دوی د اختلاف سبب د عام او خاص معنا ترمنځ تعارض دی. عام معنا د نبي ﷺ په دې قول کې ده: «هغه څه چې د اسمان په اوبو سیرابیږي، په هغې کې لسمه برخه ده، او هغه څه چې په انساني کوښښ (د اوبو د ایستلو په وسیله) سیرابیږي، په هغې کې د لسمې نیمایي برخه ده». خاص معنا د نبي ﷺ په دې قول کې ده: «په هغه څه کې صدقه نشته چې پنځه وسقه کمه وي». دواړه حدیثونه صحیح دي. هغه کسان چې وایي عام باید د خاص په رڼا کې وګڼل شي، ویلي دي چې نصاب شته، او دا مشهور رای دی. نور ځینې فقیهان وایي چې دلته عام او خاص سره تعارض لري، ځکه نه ده معلومه چې کوم یو وروسته یا مخکې راغلی، ځکه په دوی په نظر کې خاص ممکن د عام لخوا منسوخ شي او عام د خاص لخوا، او ځکه هر هغه څه چې په عمل کېدای شي منسوخېدای شي، چې دا کېدای شي جزوي نسخ وي یا بشپړ نسخ. کله چې دې فقیهانو عام معنا ته لومړیتوب ورکړ، ویې ویل چې نصاب نشته. اکثریت چې عام د خاص په رڼا کې تفسیروي، زما په نظر د هغې برخې لپاره چې دوی یې ترمنځ تعارض وو، د خاص معنا د عام معنا باندې د لومړیتوب ورکولو په ډول کې راځي، ځکه عام معنا ښکاره ده او خاص صریح ده. نو پر دې فکر وکړئ، ځکه دا هغه سبب دی چې اکثریت لخوا لیرې شوی، په دې ویلو سره چې عام باید د خاص په رڼا کې وګڼل شي، حال دا چې په حقیقت کې دا داسې نه ده. د دوی ترمنځ تعارض شتون لري، مګر که خاص په بې‌واسطه ډول د عام له وروسته راغلی وای، نو دا به د استثنا په حکم کې وای. په دې سره سره، د ابو حنیفه د استدلال کې یوه کمزورۍ شتون لري چې د نصاب د نشتوالي په اړه د عام معنی پر بنسټ ولاړ دی، ځکه چې دلته حدیث د واجب مقدار د بیانولو لپاره یو توضیحي متن په توګه راغلی دی، نه د ابتدايي حکم د تأسیس لپاره.

هغوی دې ته موافقت وکړ چې د ښه ډول غلو یوه درجه کیدای شي د ټیټ ډول غلو سره یو ځای شي، او زکات باید د هرې درجې د مقدار په تناسب له ټولو څخه واخیستل شي، یعنی هم له ښه کیفیت لرونکو غلو څخه او هم له بد کیفیت لرونکو غلو څخه. که میوه په مختلفو کیفیتونو وي، نو زکات باید د منځنۍ کیفیت له مخې واخیستل شي۔

They agreed that one category of good grain may be added199 to a lower category of grain, and zakat is to be taken from the whole in proportion to the quantity of each, that is, from the good as well as the bad quality grain. If fruit is of different quality, the zakat is to be taken from the average quality.

د دې مسئلې په اړه اختلاف وشو چې مختلفې کیفیتونو لرونکې نخود یو له بل سره ملګری کېدای شي او همدارنګه د غنمو، اربشو او د غنمو د ځانګړو اجزاوو (غنمو کشیدې) په ملګرېدو کې. مالک ویلي دي چې مختلفې کیفیتونو لرونکې نخود یو ډول ګڼل کېږي، لکه څنګه چې غنم، اربشې او د غنمو کشیده هم یو ډول ګڼل کېږي. الشافعی، ابوحنیفه، احمد او د فقهاوو یوه ډله ویلي دي چې نخود څو ډوله دي، د خپلو نومونو سره سم، او د نصاب د بشپړولو لپاره یو ډول بل ډول سره نه ملګری کېږي. همدارنګه غنم، اربشې او د غنمو کشیده درې جلا ډولونه دي، او د نصاب د بشپړولو لپاره له یو بل سره نه ملګري کېږي.

They disagreed about the addition of lentil of different quality one to the other and about the addition of wheat and barley and wheat extract. Malik said that lentil of different quality is to be seen as one category, as are wheat, barley, and wheat extract. Al-ShaficT, Abu HanTfa, Ahmad, and a group of jurists said that lentil comprises different categories, in accordance with their names, and one category is not to be added to another for the calculation of the nisdb. Similarly, wheat, barley, and wheat extract are three different categories, and one of these is not to be added to the other for the completion of the nisdb.

اختلاف کا سبب یہ ہے کہ آیا مشترک فائدے کا اعتبار کیا جائے یا مشترک ناموں کا۔ جن لوگوں کا موقف تھا کہ مشترک ناموں کا اعتبار کیا جائے، انہوں نے کہا کہ اگر ان کے نام مختلف ہوں تو وہ الگ الگ اقسام ہیں۔ جن لوگوں کا موقف تھا کہ مشترک فائدے کا اعتبار کیا جائے، انہوں نے کہا کہ جب تک حاصل ہونے والا فائدہ ایک ہو، وہ ایک ہی قسم شمار ہوں گی، خواہ ان کے نام مختلف ہوں۔ ہر گروہ نے شریعت میں مذکور مثالوں کو شمار کر کے اپنے اصول کو ثابت کرنے کی کوشش کی؛ یعنی ایک گروہ نے ان چیزوں سے دلیل پکڑی جن میں شریعت نے اقسام کے ناموں کا لحاظ رکھا ہے، جبکہ دوسرے گروہ نے ان مثالوں سے استدلال کیا جن میں فائدوں کو اہمیت دی گئی ہے۔ ظاہر یہ ہوتا ہے کہ زکوٰۃ کے معاملے میں شریعت مشترک فائدے کے اعتبار کی نسبت ناموں کے اعتبار کی زیادہ گواہی دیتی ہے، اگرچہ دونوں پہلو شریعت میں موجود ہیں، واللہ اعلم۔

The reason for disagreement is whether consideration is to be given to the common benefit that is to be derived or to the common names. Those who maintained that common names are to be taken into account said that they are different categories if their names differ. Those who maintained that the common benefit is to be taken into account said that as long the benefit to be derived is the same, they form one category, even if the names are different. Each group sought to affirm its rule by an empirical counting of the cases provided in the law, that is, one group argued for its opinion on the basis of things in which the law has taken into account the names of categories, while the other sought support from those in which the benefits have been given importance. It appears that the law bears testimony to the consideration of names more than it does for the common benefit for purposes of zakat, though both considerations are present in the law, Allah knows best.

این مسئله د نصاب د تخمین په ذریعه محاسبې او د پیمانې پرته یې په قبلولو پورې اړه لري. ډیرو فقیهانو د کجورو او انګورو په اړه د تخمین جواز منلی دی، کله چې دا میوې پخیدل پیل کړي، ځکه چې د مالکانو لپاره ضروري ده چې دا میوې کله چې لا لندې (تازه) وي د خوړلو لپاره خوشې کړي. داود وویل چې تخمین نشته، مګر یوازې د کجورو په اړه. ابوحنیفه او د هغه دواړو شاګردانو وویل چې تخمین باطل دی او دا د مال د خاوند پر غاړه ده چې د حاصل لسمه برخه ورکړي، که دا د تخمین شوې اندازې څخه زیاته وي یا کمه. د دوی د اختلاف سبب د تخمین د جواز په اړه د دوی شخړه ده، د اصولو او هغو روایتونو تر منځ د ټکر له امله چې پدې اړه نقل شوي دي. هغه روایت چې ډیرو فقیهانو پرې تکیه کړې دا دی، چې «رسول الله ﷺ عبدالله بن رواحه او نورو ته لېږل چې د کجورو حاصل تخمین کړي» [په خیبر کې]. هغه اصول چې دې ته مخالف دي دادي: تخمین پر تکیه کول د «مزابنه» (منع شوې معامله) په کټګوري پورې اړه لري، کومه چې د ونو پر میوو د پیمانې شوو نورو میوو په بدل کې د پلورلو معامله ده، او همدارنګه دا د پخو کجورو د تازه کجورو سره په ځنډ سره د پلورلو په مترادف دی، او دا حالتونه د زیاتوالي او ځنډ له امله منع کیږي، او دواړه د ربا بنسټونه دي. کله چې د کوفې فقیهانو دا د دې حقیقت سره یوځای په پام کې ونیوه چې د خیبر د خلکو په حالت کې تخمین د زکات لپاره نه و، ځکه دوی په زکات ورکولو مکلف نه وو، وې ویل: امکان لري چې دا تخمین د دې لپاره و چې معلومه شي هرې ډلې ته به څو کجورې میسر وي.

This issue relates to the calculation of the nisdb by estimation and accepting it without using a measure. The majority of the jurists uphold the permission of estimation in the case of dates and grapes, when they have begun to ripen, because of the necessity of releasing them for consumption to the owners when they are still moist (fresh). Dawud said that there is to be no estimation, except in the case of dates. Abu Hamfa and his two disciples said that estimation is invalid and it is up to the owner of the wealth to render one-tenth of the yield, whether it is in excess of the estimated amount or less. The reason for their disagreement comes from their dispute about the permissibility of estimation because of the conflict between the principles and the traditions reported on the issue. The tradition laid down on this is the one relied upon by the majority, in which it is related “that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) used to send cAbd Allah ibn Rawaha and others to Khaybar to estimate the yield of dates”. The principles that oppose this are that relying on estimation belongs to the category of (the forbidden) muzdbana^ which is the sale of fruit on trees in exchange for other measured fruit, and also because it amounts to the sale of ripe dates with fresh dates with a delay, circumstances which introduce a proscription on account of excess and delay, both of which are the bases of riba. When the jurists of Kufa took this into account along with the fact that the estimation in the case of the people of Khaybar was not for the purpose of zakat for they were not obliged to pay zakaty said that it is possible that it was an estimate to know the quantity of dates that would be available to each group of people.

مالک او ابوحنیفہ وویل چې هغه څوک چې د خپل ونې میوه یا د خپلو فصلونو څخه له اخیستلو مخکې څه وخوري، د زکات د موخې لپاره د هغه څه مقدار په ده باندې حساب کیږي چې خوړل شوی وي۔ الشافعی وویل چې دا په ده باندې نه حسابیږي، او اټکلګر باید یوه برخه جلا کړي چې مالک او د هغه کورنۍ ته خوړل کیدای شي۔

Malik and Abu HanTfa said that the person who consumes from his fruit or from his crops before harvest is to be held accountable for the amount consumed for purposes of zakat. Al-ShafiT said that this is not to be included against him and the estimator is to set aside a part that may be consumed by the owner and his family.

د اختلاف سبب د یوې روایت له تړاو څخه پیدا کیږي چې د قرآن کریم او قیاس سره تصادم لري. په دې باب کې سنت هغه دی چې د سهل بن ابي حثمه له لارې روایت شوی دی: "چې رسول الله ﷺ ابو حثمه د اټکل کونکي په توګه واستاوه. وروسته یو سړی راغی او وې ویل: اې د الله رسوله! ابو حثمه ما ته اضافه پریښې ده. رسول الله ﷺ وفرمایل: ایا ستا د تره زوی باور لري چې تا ته یې اضافه پریښې ده؟ هغه وویل: اې د الله رسوله! ما هغه مقدار پریښی دی چې د هغه کورنۍ به یې ووېشي، هغه مقدار چې په هغې به بې وزلو ته خواړه ورکوي، او هغه مقدار چې باد به یې له منځه وړي. رسول الله ﷺ وفرمایل: ستا د تره زوی تا ته اضافه پریښې ده او تا ته یې انصاف کړی دی." همدارنګه روایت شوي دي چې رسول الله ﷺ وفرمایل: "کله چې تاسو اټکل کوئ، یو دریمه برخه پریږدئ، او که دا ونه کړای شئ، نو یوه څلورمه برخه پریږدئ." د جابر له لارې روایت دی چې رسول الله ﷺ وفرمایل: "په اټکل کې نرمي وکړئ، ځکه چې په مال (باغ) کې عاریه، د مرغانو او حشراتو خوړل شوي برخه، د وصیت حقونه، د کارګرانو او استازو حق، او د میوې په اړه ادعاوې شتون لري." هغه د قرآن متن چې د دې روایت او قیاس سره د تصادم بڼه لري، د لوړ خدای دا خبرې دي: "له دې میوې څخه وخورئ کله چې وخوځي، او د هغې حق د حاصلاتو په ورځ ورکړئ." قیاس له دې څخه دا دی چې دا هغه مال دی چې زکات ورباندې واجب دی، او د دې بنسټ هغه پاتې مال دی (د خوړلو وروسته).

The reason for disagreement arises from the conflict of a tradition with what is in the Qur’an and also with analogy. The sunna in this is in what is related by Sahl ibn AbT Hathma “that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) sent Abu Hathma as an estimator. A man later came and said, ‘O Messenger of Allah, Abu Hathma has left me an excess.’ The Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) said, ‘The son of your uncle believes that you have left him an excess?’ He said, ‘O Messenger of Allah, I left him an amount that will be given out by his family, an amount from which he will feed the needy, and an amount that will be wasted by the wind.’ He said, ‘The son of your uncle has left you an excess and has done justice to you’”. It has also been related that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) said, “When you make an estimate leave a third, and if you cannot do that, then, leave a fourth”. It is related from Jabir that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) said, “Be lenient in estimation, as the wealth (orchard) contains the 'ariyya, the akila (birds and insects consuming fruit), the wasiyya (rights pertaining to bequests), the right of workers and the deputies, and the claims that are made on the fruit”. The text of the Qur’an that may appear to conflict with this tradition and analogy, are the words of. the Exalted, “Eat ye of the fruit thereof when it fruiteth, and pay the due thereof upon the harvest day”.200 The analogy (from this) is that it is wealth that is liable to zakat and the basis for this is the remaining wealth (after consumption).

د اموالو نصاب، د هغو کسانو په نظر چې دا نظر ساتي، د هغو اموالو په واسطه ټاکل کیږي چې د پلورلو لپاره اخیستل شوي وي، په ځانګړي توګه هغه چې د زکات له ورکولو مخکې ساتل کیږي. د دوی لپاره نصاب د سودا د اجناسو پر بنسټ دی، ځکه دا اجناس د خرڅیدونکو شیانو او سرمایې ارزښت څرګندوي. همداراز د اموالو لپاره حول (د یو کال تېرېدل) هم، د هغو کسانو په نظر چې په اموالو زکات لازم کوي. مالک وویل: که یو څوک سودا پلوري، نو په هر کال یو ځل زکات ورباندې لازم دی، لکه د پور په شان. دا د هغو سوداګرو لپاره دی چې د خپلو اجناسو د اخیستلو وختونه ثبتوي. او هغه سوداګر چې د خرڅلاو او اخیستلو وختونه نه ثبتوي، او چې د "مدیر" په نوم یادیږي (یعنې فعال سوداګر لکه دوکاندار)، د مالک په نظر حکم دا دی: کله چې د سوداګرۍ له پیل څخه یو کال تېر شي، نو باید د هغو اجناسو ارزښت وټاکي چې ورسره دي (موجودي). دې ته د هغو شیانو ارزښت هم ور زیاتیږي چې ورسره دي (شتمنۍ) او هغه مال چې د هغه پور په توګه دي چې امید لري بېرته به ورکړل شي (ترلاسه کیدونکي حسابونه)، که دوی هغه ورته ورته پورونه ونلري چې د دوی پر ذمه وي (ورکړې وړ حسابونه). او دا د مدیر په اړه د هغه له نظر څخه توپیر لري. که دا ټول هغه څه چې ورسره دي نصاب ته ورسیږي، نو باید پر دې زکات ورکړي، که څه هم د کال په موږ کې دوی وکولی شول چې یو شی نغدو پیسو ته واړوي، یا دا چې دغه بدلون نصاب ته ورسید. دا د ابن المجشون روایت دی له مالک څخه. ابن القاسم له هغه څخه روایت کړی چې که څوک نغدي پیسې ونلري او د اجناسو په واسطه (بدلون) سوداګري کوي، نو پر اجناسو هیڅ شی ورکول کېږي نه.

The nisab for goods, according to the opinion of those who uphold it, is constituted by the goods acquired for sale especially what is held prior to the payment of zakat. The nisab for them is based on the commodities as it is these that represent the value of consumable things and the capital. Likewise, the hawl (passage of a year) for goods, according to those who imposed zakat on goods. Malik said that if a person sells goods he is liable for zakat once a year, as is the case with debts. This is for traders who record the timings for the purchase of their goods. The traders who do not record the timings for what they sell and buy, and who are referred to by the term mudir (the active trader like the shopkeeper). The hukm in Malik’s view is that when a period of one year passes from the time of the commencement of their trade they should determine the value of the goods they hold (inventories). To this is added the value of the things they possess (assets) and their wealth in terms of loans they hope will be repaid (accounts receivable), that is, if they do not have similar debts that they owe (accounts payable), and this is different from his opinion about the mudir. If the sum of all this that they possess reaches the nisab they are to pay zakat on it, whether during the year they were able to convert a thing to liquid assets (cash) or whether such conversion amounted to the nisab. This is the narration of Ibn al-Majishun from Malik. Ibn al-Qasim has related from him that if he does noLhave liquid assets (cash) and he trades with goods (barter), there is nothing to be paid on the goods.