Aqsaam Al-waajib (Rarrabuwar Wajibi)
Aqsaam Al-waajib (the Categories Of The Obligation)
Ana rarraba Waajib ko kuma sanya shi cikin rukunai bisa la'akari da abubuwa daban-daban. Saboda haka, akwai rarrabuwa dangane da aikinsa (Adaa'), wata rarrabuwa dangane da kimantawarsa (Taqdeer), ta uku dangane da ƙayyadewarsa, ta huɗu kuma dangane da wanda aka dora masa shi (Mukallaf).
The Waajib is divided or categorised in accordance to different considerations. As such, there is a division in respect to its performance (Adaa’), another in respect to its evaluation (Taqdeer), a third in respect to its designation and a fourth in respect to the one who has been charged with it (Mukallaf).
Nau'o'in Waajib dangane da lokacin aikinsa ko aiwatarwarsa
The categories of the Waajib in consideration of its time of performance or undertaking
Waajib Mutlaq da Waajib Muqayyad (Wajibi Mara Sharadi da Wajibi Mai Sharadi):
Waajib Mutlaq and Waajib Muqayyad (The unrestricted obligation and the restricted obligation):
1 – Al-Waajib Al-Mutlaq (wajibcin da ba shi da iyaka):
1 – Al-Waajib Al-Mutlaq (unrestricted obligation):
Wannan shi ne abin da Shari'a (Mai Shari'a) ta bukaci a yi ba tare da an takaita shi da wani lokaci ba, kuma misali irin wannan shi ne Qadaa'in Azumin Ramadan ga wanda bai yi azumi ba saboda wani Udhuri na Shari'a kamar rashin lafiya ko tafiya. Hakan ne saboda yana iya yin Qadaa'in sa a duk lokacin da ya so, ba tare da an takaita shi da wata shekara da aka ayyana ba. Wannan ita ce ra'ayin wasu malaman Fiqhu a wannan mas'ala, ciki har da Hanafiyya. Sai dai wasu kuwa sun sanya sharadin cewa wajibi ne mutum ya yi Qadaa'in abin da ya rasa kafin zuwan Ramadan da ke biyo bayan Ramadan wanda bai yi azumi a cikinsa ba, idan mukallafi yana iya yin hakan (watau cikin shekara guda).
This is what the Shaari’ (Legislator) has requested to be done without restricting it to a specific time and an example of this type is the Qadaa’ of Ramadhaan for the one who did not fast due to a Shar’iy ‘Udhr (excuse/reason) like sickness or travelling. That is because he can make Qadaa’ for it when he wishes without it being restricted to a specified year. This is the opinion of some of the Fuqahaa’ in this issue including the Hanafiyah. Others however have stipulated that it is a condition for the person to make up (Qadaa’) for what he missed before the coming of the Ramadhaan that follows the Ramadhaan in which he didn’t fast, if the Mukallaf is capable of doing that (i.e. within a year).
Sauran misalai sun haɗa da kaffaraat (kaffara) da alkawuran da ba su da ƙayyadajjen lokaci (nuɗhuur). Saboda haka, duk wanda ya karya rantsuwarsa ko alkawarinsa, ba tare da an ƙayyade masa wani lokaci ba, zai iya yin kaffarar da ake buƙata (kaffara) nan take bayan karyewar, kuma zai iya cika alkawarinsa nan da nan idan yana so, ko kuma ya jinkirta shi zuwa lokacin da ya zaɓa.
Other examples include the Kaffaaraat (expiations) and unrestricted vows (Nudhoor). So whoever breaks one’s oath or vow, without being restricted to a specific time, can undertake the required expiation (Kaffaarah) directly after his breaking and undertake his vow immediately if he wishes to or he can delay it until a time of his choosing.
2 – Al-Waajib Al-Muqayyad (wajibi mai iyaka):
2 – Al-Waajib Al-Muqayyad (restricted obligation):
Wannan shi ne abin da Ash-Shaari' ya buƙata a aiwatar da shi, kuma ya ƙayyade lokaci na musamman kuma ƙayyayyen lokacin aiwatarwarsa. Misalan wannan su ne salloli biyar na farilla da azumin watan Ramadan, domin ba a halatta a aiwatar da su kafin lokacinsu da aka ƙayyade ba, kuma mukallafi yana yin zunubi idan ya jinkirta aikin daga lokacinsa ba tare da uzuri na halal bisa doka ba.