Terdapat dua jenis mafhoom (makna tersirat) berkaitan dengan hukum yang terkandung dalam makna mantooq (makna tersurat) sesuatu pernyataan: mafhoom al-muwaafaqah, yang mana hukum dalam makna tersirat selaras dengan hukum mantooq; dan mafhoom al-mukhaalafah, yang mana hukum dalam makna tersirat adalah berlawanan dengan mantooq. Maksudnya, jika sesuatu hukum dikaitkan dengan keadaan, sifat, bilangan, dan sebagainya yang tertentu, seseorang boleh menganggap bahawa hukum itu tidak terpakai apabila keadaan, sifat, bilangan, dan sebagainya itu tiada. Kedua-dua jenis mafhoom ini telah dibahagikan lebih lanjut oleh sebahagian ulama; namun, perbezaannya adalah begitu halus dari segi linguistik sehingga memadai untuk menyebut beberapa contoh daripada setiap satu daripada dua jenis utama di sini.

There are two types of mafhoom (implied) meanings in relationship to the rule contained in the mantooq meaning of a statement: the mafhoom almuwaafaqah, in which the rule in the implied meaning agrees with that of the mantooq; and mafhoom al-mukhaalafah, in which the rule in the implied meaning is the contrapositive of the mantooq.123 That is, if a law is connected to a particular condition, trait, number, etc., one can assume the law doesn’t apply when the condition, trait, number, etc. is missing. Both of these types of mafhoom meanings have been further subdivided by some scholars; however, the differences are so linguistically fine that it will suffice to mention a few examples from each of the two main types here.

Contoh mafhūm al-muwāfaqah dapat ditemui dalam ayat yang melarang berkata kasar kepada kedua orang tua.

An example of mafhoom al-muwaafaqah can be found in the verse prohibiting harsh words with parents,

Mantuq di sini melarang ucapan "Uff" kepada ibu bapa, dan mafhumnya ialah mencaci mereka atau memukul mereka juga diharamkan. Contoh lain boleh didapati dalam ayat mengenai harta anak yatim:

The mantooq here forbids the saying of “Uff” to parents, and the mafhoom is that cursing them or hitting them is also forbidden. Another example may be found in the verse on the property of orphans:

Mantooq melarang menyalahgunakan harta anak yatim untuk kepentingan peribadi. Secara mafhum, membakar wang anak yatim juga dilarang, kerana kedua-dua perbuatan itu menafikan anak yatim daripada manfaat hartanya. Dalam contoh penganiayaan terhadap ibu bapa, hukum dalam mafhoom adalah lebih kuat daripada hukum dalam mantooq; manakala dalam contoh kedua, kedua-duanya berada pada tahap yang sama.

The mantooq prohibits misappropriating the property of an orphan for one’s personal benefit. By implication, it would also be prohibited to burn an orphan’s money, as both acts deprive the orphan of benefit from his wealth. In the example of mistreatment of parents, the rule in the mafhoom is stronger than that of the mantooq; while in the second example, they are on the same level.

Kesahihan hukum yang diperoleh melalui mafhum al-muwafaqah adalah sesuatu yang tidak diragukan lagi secara logik, dan oleh itu ia termasuk antara prinsip asas yang digunakan oleh semua ulama fiqh Islam.126

The validity of rules derived from the mafhoom al-muwaafaqah is unquestionably logical and, as such, it is among the fundamental principles used by all of the scholars of Islaamic law.126

Namun, para ulama berbeza pendapat mengenai kesahihan hujah yang berdasarkan mafhoom al-mukhaalafah. Contohnya terdapat dalam firman Allah,

Scholars are divided, however, on the validity of arguments based on mafhoom al-mukhaalafah. An example of it is contained in the verse,

Ayat ini menunjukkan bahawa maklumat yang dibawa oleh orang yang soleh hendaklah diterima tanpa keperluan untuk disahkan. Satu lagi contoh terdapat dalam ayat mengenai hukuman bagi orang yang menuduh wanita secara palsu dengan tuduhan zina.

This verse implies that information brought by a righteous person should be accepted without the necessity of confirmation. Another example is contained in the verse on the punishment for one who slanders a woman by falsely accusing her of fornication or adultery:

Mafhum di sini ialah bahawa mereka hendaklah diberi tidak lebih dan tidak kurang daripada lapan puluh sebatan. Juga, dalam ayat mengenai berburu semasa haji,

The mafhoom here is that they should be given no more nor less than eighty lashes. Also, in the verse concerning hunting during hajj,

Mafhoom di sini bermaksud bahawa pembunuhan haiwan secara tidak sengaja tidak mewajibkan korban. Dalam setiap kes yang disebut sebelum ini, mafhoom al-mukhaalafah menghasilkan hukum yang sah. Walau bagaimanapun, apabila mantooq ialah penerangan tentang keadaan lazim yang tidak benar dalam semua kes, mafhoom al-mukhaalafah akan menjadi tidak sah. Sebagai contoh, dalam ayat yang melarang perkahwinan dengan anak tiri perempuan,

the mafhoom meaning here is that the accidental killing of an animal does not necessitate a sacrifice. In each of the preceding cases, the mafhoom almukhaalafah yields a valid ruling. However, where the mantooq is a description of a common circumstance which is not true in all cases, the mafhoom almukhaalafah will be false. For example, in the verse prohibiting marriage to stepdaughters,

Mafhoom al-mukhaalafah itu ialah bahawa anak tiri perempuan yang tidak berada dalam jagaan kamu boleh dinikahi. Walau bagaimanapun, ini bukanlah keadaannya. Frasa "berada dalam jagaan kamu" hanya menyatakan keadaan yang lazim dan bukan syarat larangan. Tafsiran ini, yang telah disepakati oleh empat mazhab, dikukuhkan lagi oleh hakikat bahawa ayat tersebut menyebut dua kualifikasi bagi anak-anak tiri itu:

the mafhoom al-mukhaalafah is that stepdaughters not under your care may be taken in marriage. However, this is not the case. The phrase “under your care” only addresses the usual situation and not a condition of prohibition. This interpretation, agreed upon between the four math-habs, is strengthened by the fact that the verse mentions two qualifications for the step-daughters:

Ia kemudian menyatakan secara jelas bahawa jika syarat kedua tidak wujud, larangan itu tidak terpakai. Ia tidak menyebut apa-apa tentang pengecualian ini apabila syarat pertama tidak wujud.

It then goes on to explicitly state that if the second condition does not hold, the prohibition doesn’t apply. It makes no mention of this exception when the first condition is missing.

Kes lain bagi mafhum al-mukhalafah yang salah ialah apabila mantuq itu merupakan penjelasan tentang sesuatu realiti. Sebagai contoh, firman Allah:

The other case of an incorrect mafhoom al-mukhaalafah is when the mantooq is an explanation of a certain reality. For example, the verse,

Mafhum ayat ini ialah bahawa sesiapa yang mempunyai bukti tentang kewujudan tuhan lain, maka dia boleh menyembahnya bersama Allah. Ini adalah tidak betul, kerana tiada bukti yang sah tentang kewujudan mana-mana tuhan lain, kerana tiada tuhan lain yang wujud selain Allah. Frasa "tanpa sebarang bukti tentang kewujudannya" ditambah untuk penegasan dan untuk mengejek mereka yang menyembah tuhan-tuhan lain (berhala) selain Allah. Oleh itu, majoriti ulama menerima hukum-hukum yang diperoleh daripada mafhum al-mukhalafah selagi syarat-syarat al-mantuq itu bukan gambaran tentang keadaan yang biasa berlaku atau penjelasan tentang hakikat.134

The mafhoom of the verse is that if someone has proof of another god’s reality, he may worship it along with Allaah. This is incorrect, because there is no valid proof of any other god’s reality, since no other god exists besides Allaah. The phrase “with no proof of it being real” was added for emphasis and to ridicule those who worship other gods (idols) besides Allaah. Hence, the majority of scholars accept the rules derived from the mafhoom al-mukhaalafah as long as the conditions of the mantooq are not descriptions of a common circumstance or an explanation of reality.134