د بیت المال (د دولت خزانه)
11 Bayt al-mal (the state treasury)
بیت المال یو مرکب اضافی ترکیب دی، او هغه ځای ته اشاره کوي چیرې چې د دولت عاید تر هغه وخته ساتل کیږي تر څو خرچ شي. دا د هغه ادارې معنا هم ورکولی شي چې د مسلمانانو لپاره حق لرونکي مالونه ترلاسه کول او خرچول یې د هغې مسؤولیت دی.
Bayt al-Mal is a compound phrase construction, and indicates the place where the State's revenues are kept till they are spent. It could also mean the authority responsible for receiving and spending the funds entitled for the Muslims. .
موږ دا مخکې ومنلې ده چې والي ته داسې ځانګړی واک ورکول کیږي چې لشکر، عدلیه او مالي بیت المال پکې شامل نه وي. په دې ترتیب سره ټول لشکر یوه مرکزي ادارې (چې د امیر الجهاد په مشرۍ وي) ته بدلیږي. عدلیه یوه مرکزي ادارې (چې عدلیه نومیږي) ته بدلیږي، او ټول مالي بیت المال یوه مرکزي ادارې (چې بیت المال نومیږي) جوړوي، چې د دولت له هر بل تشکیل څخه جلا ده او د خلیفه تابع ده، لکه د نورو ادارو په شان.
We have already adopted that the wali is given a special authority that excludes the army, judiciary and funds. Thus, the whole army will be a central department (presided over by Amir al-Jihad). The judiciary will be a central department (known as judiciary), and the entire funds form a central department (known as bayt al-mal), which is separate from any other organisation in the State, and follows the Khalifah as do the other organisations. .
بیت المال د پیغمبر ﷺ یا خلیفه، یا هغه څوک چې دوی یې د هغې د سرپرستۍ لپاره ټاکلی وای، په مستقیم واک کې و. ډیری دلیلونه شته چې دا ښيي. د الله رسول ﷺ ځینې وختونه پیسو سره په مستقیم ډول معامله کوله، چېرې چې د دوی لپاره یو خوندي ځای و. هغه به پیسې ترلاسه کولې، ویشلې به یې او په خپل ځای کې به یې لګولې. ځینې نورو وختونو کې به هغه ﷺ یو چا ته دا کار سپارلی و. دا همغه څه وو چې خلفاي راشدین د هغه وروسته کول، چې یا به دوی پخپله د بیت المال مسؤولیت په غاړه اخیست یا به یې نورو ته د دوی په استازیتوب دا کار سپاره. د الله رسول ﷺ به پیسې په مسجد کې ایښودلې، لکه څنګه چې البخاري د انس څخه روایت کړی، هغه وویل: "د بحرین څخه پیسې پیغمبر ﷺ ته راوړل شوې. هغه وفرمایل: ‘دا په مسجد کې خپره کړئ’" [البخاري، صحیح، #421]. ځینې وختونه به دا پیسې د خپلو میړنو ښځو د کوټو په یوه کوټه کې هم ایښودلې، لکه څنګه چې البخاري د عقبه څخه روایت کړی، هغه وویل:
There are abundant evidences that the bayt al-mal was under the direct authority of the Messenger (PBUH) or the Khalifah, or whoever he appointed to preside over it. The Messenger of Allah (PBUH) used to on occasions deal directly with the funds, where they had a safe. He used to receive the funds, distribute them and spend them in their due place. On other occasions He (PBUH) used to appoint somebody to take care of that. This is what the Khulafaa' Rashidun used to do after him, where they either they took charge of the Bayt al-mal by themselves or they delegated others to do that on their behalf.. The Messenger of Allah (PBUH) used to place the funds in the mosque, as Al-Bukhari narrated from Anas, he said:. "Some funds were brought to the Prophet (PBUH) from Bahrain. He said: ‘Spread it in the mosque’" [Bukhari, Sahih, #421].. He would sometimes put it in one of the rooms of his wives, as it was narrated by Al-Bukhari from Uqbah, he said: .
زه را ونیسه، او ما امر وکړ چې دا ووېشل شي". بله داسې، هغه دا ډالۍ د خپل خوندي ځای (صندوق) کې ساتل، لکه څنګه چې مسلم د عمر څخه روایت کړی چې هغه ویلي:
hold me back, and I ordered it should be divided’". He otherwise kept them in his safe as Muslim narrated from ‘Umar that he said: .
ني ورته وویل: "د الله رسول چیرته دی؟" هغې وویل: "هغه په خپل کوټه کې د لرګیو په کړکۍ کې دی." ما د الله د رسول ﷺ په کوټه کې وکتل، او ناڅاپه مې د کوټې په یوه اړخ کې د یوه صاع (یوه کوچنۍ کچې اندازه) په اندازه وربشي او د جوس لپاره کارول شوي د ونو میوو په اندازه مقدار ولید. مې دا هم ولید چې په کوټه کې یو نه ټاکل شوی پوستکی ځوړ دی. زما سترګې وژړلې. پیغمبر ﷺ وویل: "ای د خطاب زویه، څه شی تا ژاړولی دی؟" ما وویل: "ای د الله پیغمبره! ولې به زه ونه ژاړم کله چې دا چټايي ستا په اړخ باندې اغیزه کړې ده او دا ستا کوټه ده چې په کې زه هغه څه نه ګورم مګر هغه څه چې ما لیدلي دي."
"So I said to her, ‘Where is the Messenger of Allah (PBUH)?’ She said ‘He is in his safe in the wooden oriel.’ I gazed in the safe of the Messenger of Allah (PBUH), and I suddenly saw an amount of barley of about one sa' (a small cubic measure) and equal to that of tree fruits used for juice on one side of the room. I saw as well an untanned skin hanging in the room. My eyes wept. The Prophet said ‘What does make you weep, son of Al-Khattab?’ I said ‘O Prophet of Allah! Why I should not weep when this mat has influenced your side and this is your safe in which I do not see except that which I see’.” .
په خلفای راشدینو کې د هغه ځای لپاره چې مالونه پکې ساتل کیدل، بیت المال نومېدل شو. سعد په الطبقات کې د شبل بن ابي هیثمه او نورو له لارې روایت کړي دي: «ابوبکر په السنح کې یو کور درلود چې هیڅوک یې ساتونکی نه درلود. نو ورته وویل شو: ولې یو چا ته د ساتلو دنده نه سپاري؟ هغه وویل: دا قفل لري. هغه هغه څه ویشل چې پکې وو، تر دې چې خالي شو. کله چې مدینې ته لاړ، هغه یې هم ځای پر ځای کړ او په خپل کور کې یې کېښود.»
At the time of the khulafa’ al-rashidun, the place in which funds were kept came to be known as bayt al-mal. Sa'd mentioned in Al-Tabaqaat from Shall ibn Abi Haythma and others: "Abu Bakr used to have a house in Al-Sanh not guarded by anybody. So it was said to him, ‘Why do you not put somebody to guard it?’ He said, ‘It has a lock.’ He used to give out that which was in it till it became empty. When he moved to Madinah, he moved it and placed it in his house." .
حماد د الزهد په کتاب کې د انس له لارې، د ښه سند سره روایت کوي، ویلي یې دي: "یو سړی د عمر ته راغی او وې ویل: اې د مؤمنانو امیر! ما سره مرسته وکړه، ځکه زه د جهاد لپاره تلل غواړم. عمر وویل: د هغه لاس ونیسئ او بیت المال ته یې بوځئ، ترڅو هغه هغه پیسې واخلي چې غواړي." الشافعي د "الأم" په کتاب کې روایت کوي، چې ابن حجر یې صحت تایید کړی دی، د عبدالله بن وديعة له لارې، هغه ویلي: "سالم، د ابو حذيفة غلام، د یوې ښځې غلام و چې له موږ څخه وه او سلمی بنت یعار نومیده، هغې هغه د جاهلیت په زمانه کې آزاد کړ. کله چې هغه د یمامې په جګړه کې ووژل شو، د هغه میراث عمر بن خطاب ته راوړل شو. نو هغه وديعة بن خداش ته راغی او وې ویل: دا ستا د غلام میراث دی، او ته ددې ډیر حقدار یې. هغه وویل: اې د مؤمنانو امیره! الله موږ له هغه څخه بې نیازه کړي دي. زموږ ښځې هغه بې شرطه آزاد کړی و، نو موږ نه غواړو چې د هغه له امله ځانونه سپک او یا زیانمن کړو. نو عمر د هغه میراث مال بیت المال ته واچاوه." البيهقي او الدارمي روایت کړی، او ابن حزم یې سمون ورکړی چې: "سفیان بن عبدالله بن ربیعة الثقفي یوه چرمینه کڅوړه وموندله او د عمر بن خطاب ته یې راوړه. عمر وویل: یو کال یې اعلان کړه؛ که څوک یې وپیژندل شو، نو ورکړه یې، که نه، نو دا ستا ده."
Hinad narrated in Al-Zuhd through a good narration from Anas, he said: "A person came to ‘Umar and said, ‘O Amir ul-Mu'minin! Support me for I want to go in Jihad. ‘Umar replied, ‘Hold his hand and take him to bayt al-malso he can take the funds he wants." Al-Shafi'i narrated in Al-Umm, which was authenticated by Ibn Hajar from ‘Abdullah ibn Wadi’ah, he said: "Salim, the servant of Abu Hudhayfah was a servant to a woman from us called Salma bint Yeaar, she freed him in her days of Jahiliyyah. When he was killed in Al- Yamamah, his heritage was brought to ‘Umar ibn Al-Khattab. So he called upon Wadeeah ibn Khidham and said, ‘This is the heritage of your servant, and you deserve it more.’ He said, ‘O Amir ul-Mu'minin. Allah has made us of no need to him. Our woman has freed him unrestricted; so we do not want to bring disgrace to ourselves, (or to bring loss upon us) from his matter.’ So, ‘Umar put his heritage wealth in the Bayt al-Mal." Al-Bayhaqi and Al-Darimi narrated, and Ibn Hazim corrected that "Sufyan ibn Abdullah ibn Rabeeah Al- Thaqafy found a leather bag and brought it to ‘Umar ibn Al-Khattab. He said, announce it for one year; and if it was recognised then give it, otherwise it is yours.’ .
ہ چا وکړه، څوک یې ونه پیژاند، نو هغه په بل کال کې ورسره وليدل او دا خبره ورته وکړه. عمر وویل: «دا ستا ده، ځکه چې رسول الله ﷺ مورې ته امر کړی و» ... «ما د مازیګر لمونځ په مدینه کې د رسول الله ﷺ تر شا وکړ. هغه د لمانځه په پای کې سلام واچاوه او ژر ودریده. د هغه تر شا د مسلمانانو کرښې یې وویشلې او د خپلو ځینو ښځو کوټو ته ولاړ. خلکو د هغه د چټکتیا څخه حیرانتیا وښوده. هغه بیرته ورته راغی او ولیدل چې دوی د هغه د چټکتیا څخه حیران دي. هغه وفرمایل: زه په یاد لرم چې زموږ سره یو څه د سرو زرو دوړې پاتې دي، نو مې خوښه نه وه چې دا ما ته د لمانځه څخه پاتې کړي، نو ما امر وکړ چې ووېشل شي»۔ ... او بل یې په خپل ګنج کې ساتل، لکه مسلم د عمر څخه روایت کړی چې هغه وویل: «نو ما هغې ته وویل: رسول الله ﷺ چیرته دی؟ هغې وویل: هغه په خپل ګنج کې دی، چې په لرګیو کوټه کې دی. ما د رسول الله ﷺ په ګنج کې وکتل، او ناڅاپه مې د یوې کوټې په یوه اړخ کې د یو صاع په اندازه جوار وليدل او د هغه په برابر د ونو میوې چې د رس لپاره کارول کیږي. ما په کوټه کې یو نه ټیټ شوی پوټکی هم وليد چې ځوړند و. زما سترګې وژړېدې. پیغمبر ﷺ وفرمایل: ستا د ژړا سبب څه دی، ای د خطاب زویه؟ ما وویل: ای د الله پیغمبره! ولې زه ونه ژاړم کله چې دا حصیر ستا په اړخ اغیزه کړې ده او دا ستا ګنج دی چې زه یې له هغه څخه بل څه نه ګورم چې ګورم.»
Nobody recognised it, so he met him the next year and mentioned it to him. ‘Umar said, ‘It is yours, for the Messenger of Allah (PBUH) ordered us "I prayed the asr behind the Prophet (PBUH) in Madinah. He gave salam at the end of the prayer and stood up quickly. He crossed the lines of the Muslims behind him going to some of his wives' rooms. The people were amazed of his speed. He came back to them, and saw they were surprised of his speed. He said, ‘I remembered some gold dust with us, so I hated it would hold me back, and I ordered it should be divided’". He otherwise kept them in his safe as Muslim narrated from ‘Umar that he said: "So I said to her, ‘Where is the Messenger of Allah (PBUH)?’ She said ‘He is in his safe in the wooden oriel.’ I gazed in the safe of the Messenger of Allah (PBUH), and I suddenly saw an amount of barley of about one sa' (a small cubic measure) and equal to that of tree fruits used for juice on one side of the room. I saw as well an untanned skin hanging in the room. My eyes wept. The Prophet said ‘What does make you weep, son of Al-Khattab?’ I said ‘O Prophet of Allah! Why I should not weep when this mat has influenced your side and this is your safe in which I do not see except that which I see’.” .
د خلفاء راشدينو په زمانه کې هغه ځای چې چې پیسې پکې ساتل کیدې، بیت المال په نوم مشهور شو. سعد په الطبقات کې د شلّ بن ابي هیثمه او نورو څخه روایت کړي: «ابوبکر په السنح کې یو کور درلود چې د هیڅوک ساتنه پکې نه وه. ورته وویل شو: ولې څوک د ساتنې لپاره نه ټاکئ؟ هغه وویل: دې کور ته قفل لګیدلی دی. هغه به هغه څه ویشل چې په کې وو تر دې چې خالي شو. کله چې مدینې ته راغی، نو هغه یې هم له ځانه سره راوست او په خپل کور کې یې کیښود.» هناد په الزهد کې د انس څخه یو ښه روایت سره روایت کړی، هغه وویل: «یو سړی عمر ته راغی او ویې ویل: ای امیرالمؤمنین! ماسره مرسته وکړه، ځکه غواړم جهاد ته لاړ شم. عمر وویل: لاس یې ونیسه او بیت المال ته یې بوځه، ترڅو هغه پیسې واخلي چې غواړي.» الشافعي په الأم کې روایت کړی، چې ابن حجر یې صحت تایید کړی، د عبدالله بن وديعة څخه، هغه وویل: «سالم، د ابوحذیفه غلام، زموږ د یوې ښځې غلام و چې سلمی بنت یعار نومیده، هغې په جاهلیت کې ازاد کړ. کله چې هغه په یمامه کې وژل شو، د هغه میراث عمر بن الخطاب ته راوړل شو. نو هغه وديعة بن خداش ته راوغوښت او وې ویل: دا ستا د غلام میراث دی، او ته له نورو ډېر حق لرې. هغه وویل: ای امیرالمؤمنین! الله موږ د هغه څخه بې نیازه کړي یو؛ زموږ ښځې هغه بې قید ازاد کړی و، نو موږ نه غواړو چې د هغه له کبله ځانونه ریسوا کړو، یا د هغه له امله تاوان وګورو. نو عمر د هغه میراث مال بیت المال کې کیښود.» البیهقي او الدارمي روایت کړی، او ابن حزم سم کړی چې: «سفیان بن عبدالله بن ربیعه الثقفي یوه چرمي بکس وموند او عمر بن الخطاب ته یې راوړه. هغه وویل: یو کال یې اعلان کړه؛ که څوک یې وپیژندل، نو هغه ورکړه، که نه نو ستا ده.»
At the time of the khulafa’ al-rashidun, the place in which funds were kept came to be known as bayt al-mal. Sa'd mentioned in Al-Tabaqaat from Shall ibn Abi Haythma and others: "Abu Bakr used to have a house in Al-Sanh not guarded by anybody. So it was said to him, ‘Why do you not put somebody to guard it?’ He said, ‘It has a lock.’ He used to give out that which was in it till it became empty. When he moved to Madinah, he moved it and placed it in his house.". Hinad narrated in Al-Zuhd through a good narration from Anas, he said: "A person came to ‘Umar and said, ‘O Amir ul-Mu'minin! Support me for I want to go in Jihad. ‘Umar replied, ‘Hold his hand and take him to bayt al-malso he can take the funds he wants." Al-Shafi'i narrated in Al-Umm, which was authenticated by Ibn Hajar from ‘Abdullah ibn Wadi’ah, he said: "Salim, the servant of Abu Hudhayfah was a servant to a woman from us called Salma bint Yeaar, she freed him in her days of Jahiliyyah. When he was killed in Al- Yamamah, his heritage was brought to ‘Umar ibn Al-Khattab. So he called upon Wadeeah ibn Khidham and said, ‘This is the heritage of your servant, and you deserve it more.’ He said, ‘O Amir ul-Mu'minin. Allah has made us of no need to him. Our woman has freed him unrestricted; so we do not want to bring disgrace to ourselves, (or to bring loss upon us) from his matter.’ So, ‘Umar put his heritage wealth in the Bayt al-Mal." Al-Bayhaqi and Al-Darimi narrated, and Ibn Hazim corrected that "Sufyan ibn Abdullah ibn Rabeeah Al- Thaqafy found a leather bag and brought it to ‘Umar ibn Al-Khattab. He said, announce it for one year; and if it was recognised then give it, otherwise it is yours.’ .
کله چې هیچا ونه پیژندل، نو هغه بل کال هغه سره ولیدل او دا خبره ورته وکړه. عمر وویل: «دا ستا ده، ځکه رسول الله ﷺ مور ته امر کړی و چې داسې وکړو.» هغه وویل: «زه یې نه غواړم.» عمر هغه واخیست او بیت المال ته یې واچاوه. الدارمي د عبدالله بن عمرو څخه روایت کړی، هغه وویل: «د عثمان په زمانه کې یو غلام مړ شو او هیڅ خپلوان یې نه درلودل. نو هغه امر وکړ چې د هغه مال بیت المال ته ورکړل شي.» ابن عبدالبر په «الاستذكار» کې د انس بن سیرین څخه روایت کړی: «علي به مالونه وېشل تر دې چې بیت المال خالي شو. بیا به یې پاکوله او په هغه کې به ناست شو.» دا د بیت المال لومړي معنا پورې اړه لري، کوم چې ځای دی. د دویمې معنا په اړه، یعنې د مسؤل ادارې په توګه، دا ځکه ضروري ده چې مالونه ځینې وخت په یوه ځای کې نه ساتل کېږي، لکه د ځمکو، د تیلو او ګازو کوهیو، کانونو او هغه زکات چې له مال څخه اخیستل کېږي او خپلو مستحقو ته ورکول کېږي پرته له دې چې په یوه ځای کې وساتل شي. بیت المال ځینې وخت د مسؤل ادارې په معنا هم کارول شوی، لکه څنګه چې البیهقي، احمد په «المسند» کې، او عبدالرزاق په خپل «المصنف» کې د لاحق بن حمید څخه روایت کړي: «ابن مسعود د قضا او بیت المال د اداره کولو لپاره واستول شو.» دا معنا نه لري چې عمر هغه د بیت المال د دروازې ساتونکی په توګه واستاوه، بلکه د مالونو د راټولولو او خرڅولو مسؤلیت ورسره و. دا هماغه معنا ده چې ابن المبارک په «الزهد» کې د حسن څخه روایت کړې، کله چې د بصرې امیران له ابو موسی الاشعري سره راغلل او له هغه څخه یې وغوښتل چې د خوړو لپاره ورته برابرې وټاکي. هغه د خبرو په پای کې ورته وویل: «ای د امیرانو ټولنه! ما تاسو ته د بیت المال څخه دوه پسونه او دوه غریب (یو کرل کېدونکی ټوټه ځمکه) وټاکل.» نو دا کېدای شي د مسؤل ادارې معنا ولري.
Nobody recognised it, so he met him the next year and mentioned it to him. ‘Umar said, ‘It is yours, for the Messenger of Allah (PBUH) ordered us to do that.’ He said, ‘I do not want it.’ ‘Umar took it and put it in the Bayt al- mal." Al-Darimi narrated from Abdullah ibn Amru, he said: "A servant passed away at the time of ‘Uthman without having a relative. So, he ordered that his wealth be put in Bayt al-mal." Ibn Abd al-Barr narrated in Al-Istidhkar from Anas ibn Sirin “Ali used to divide the funds until the bayt al-mal became empty. It would then be cleaned and he would sit in it.". This is in regards to the first meaning of Bayt al-mal, which is the place. With regards to the second meaning, which is the responsible authority, this is necessitated by the fact that the funds are sometimes not kept in a place, such as like the lands, oil wells, gas wells, mines, and the charity funds that are taken from the wealth and paid to its deserved people without being kept in a place. The Bayt al-malis sometimes used to mean the responsible authority as narrated by Al-Bayhaqi, Ahmad in Al-Musnad, and ‘Abd al-Razzaq in His Musannaf, from Lahiq ibn Humayd "Ibn Mas'ud was sent to preside over the judiciary and bayt al-mal.” It would not mean that ‘Umar sent him as a doorman to the bayt al-mal, rather with responsible authority of collecting and spending the funds. This is the same meaning as narrated by Ibn Al- Mubarak in Al-Zuhd from Al-Hasan, when the amirs of Al-Basrah came with Abu Musa Al-Ash’ari and requested from him to assign food for them. He said in concluding his words to them: "O folk of amirs! I have assigned to you from the Bayt al-maltwo sheep and two gareeb (a patch of arable land)", thus it can mean the responsible authority.
د بیت المال عوایدو ته واک لرونکی او د مصارفو تنظیم کوونکی خلیفه دی۔
The one that disposes of the revenues and deals with the expenses of bayt al- mal is the Khalifah.
د الله رسول ﷺ هغه څوک و چې د سختۍ لښکر (جیش العسرة) ته د عثمان مرستې یې په خپل غیږ کې واخیستې. احمد روایت کړی دی، او ترمذي د حسن او غریب په توګه روایت کړی دی، او حاکم دا روایت کړی او تصحیح یې کړی ده، او ذهبي د هغه سره موافقت کړی دی، د عبدالرحمن بن سمرة څخه چې هغه وویل:
The Messenger of Allah (PBUH) was the one that received the donations of ‘Uthman to the army of hardship ('usrah) in his lap. Ahmad narrated and Al-Tirmidhi narrated from hasan and gharib, and Al-Hakim narrated it and corrected it, Al-Dhahabi agreed with him, from Abdul Rahman ibn Samrah that he said: .
د عثمان رضي الله عنه په هغه وخت کې چې د تبوک غزا لپاره لښکر تیاروله، د زرو دیناره سره پیغمبر ﷺ ته راغی او هغه یې د پیغمبر ﷺ په غېږ کې واچاوه. هغه وویل: پیغمبر ﷺ دا دیناره په لاس راګرځول او ویې ویل: عثمان به د نن ورځې وروسته هیڅ هغه کار چې کوي زیان ونهګوري، او دا خبره یې ډېر ځلې تکرار کړه. هغه ځینې وخت دا دیناره په خپله وېشل. البخاري د انس رضي الله عنه څخه روایت کړی دی:
"‘Uthman came to the Prophet (PBUH) with one thousand dinar when he prepared the army of the hardship (ghazwah of Tabuk) and he emptied it in the lap of the Prophet (PBUH). He said the Prophet (PBUH) started to turn them around and say: ‘Uthman will not be harmed by any work he does after today, and he said that many times". He used sometimes to divide them by himself. Al-Bukhari narrated from Anas: .
د بحرین مالونه رسول الله ﷺ ته راوړل شول. هغه وفرمایل: "دا په مسجد کې خپاره کړئ." کله چې هغه لمونځ پای ته ورساوه، هغه د دې مالونو سره نږدې کېناست او هیڅ داسې سړی یې پرې نږدې نه پریښود چې ولیدل شي، مګر هغې ته یې ورکړه. نو کله چې رسول الله ﷺ پاڅید، نو د دې مالونو سره یو درهم هم پاتې نه شو. ابوبکر صدیق رضي الله عنه د بحرین مالونه په خپله ویشل خپله مسؤلیت وګرځاوه. البخاري د جابر رضي الله عنه څخه روایت کړی، هغه وویل: .
"Funds from Bahrain were brought to the Prophet (PBUH). He said spread them in the mosque. When he finished the prayer, he sat down close to them and left nobody he saw without giving him. So, when the Messenger of Allah (PBUH) stood up there was no single dirham left with them.". Abu Bakr took responsibility of dividing by himself the funds coming from Bahrain. Al-Bukhari narrated from Jabir, he said: .
رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: «اگر بحرین سے مال آیا تو میں تمہیں اتنا اور اتنا اور اتنا دوں گا»، یعنی تین مرتبہ۔ جب رسول اللہ ﷺ کا انتقال ہو گیا اور بحرین سے مال آیا، تو ابوبکر نے ایک شخص کو حکم دیا کہ اعلان کرے: جس کا رسول اللہ ﷺ کے ذمے کوئی قرض ہو یا کوئی چیز (وعدہ) ہو، وہ ہمارے پاس آئے۔ تو میں ان کے پاس گیا اور کہا کہ رسول اللہ ﷺ نے فرمایا تھا: میرے لیے اتنا اور اتنا ہے، تو انہوں نے مجھے تین مرتبہ (اتنا مال) دیا۔
"The Messenger of Allah (PBUH) said: ‘If funds came from Bahrain, I would give you thus and thus and thus, i.e. three times. When the Messenger of Allah (PBUH) passed away and the funds came from Bahrain, Abu Bakr ordered somebody to call: Whoever has some debt or something with the Messenger of Allah (PBUH) let him come to us. So I went to him and said the Messenger of Allah (PBUH) said: ‘for me is thus and thus, so he gave me three times.’".