د تفویض شوي وزیر دنده دا ده چې هغه کار چې کول یې غواړي، خلیفه ته وړاندې کړي. بیا خلیفه ته هغه څه راپور ورکوي چې د حکمونو له پلوه یې ترسره کړي دي او د مدیریت او ټاکنو له پلوه یې څه پوره کړي دي، ترڅو وزیر د خپلو واکونو له مخې د خلیفه په څیر نشي. له همدې امله د هغه دنده دا ده چې خپل کتنه وړاندې کړي، بیا یې ترسره کړي، پرته له دې چې خلیفه یې له دې کار منع کړي.

The task of the delegated assistant is to submit to the Khalifah all the work he intends to perform. He then reports to the Khalifah what he has executed in terms of decisions and what he has discharged in terms of management and appointment, so that the assistant would not become like the Khalifah in his powers. Therefore, his job is to submit his review and then execute it, unless the Khalifah stops him from doing so. .

اس کی دلیل مُعاوِن کی نوعیت ہے، جو اپنے مخصوص کردہ معاملے میں خلیفہ کا نائب ہوتا ہے۔ نائب اُس شخص کی جانب سے کام کرتا ہے جس نے اسے اپنا نائب مقرر کیا ہو۔ پس وہ خلیفہ سے آزاد نہیں ہو جاتا، بلکہ ہر کام کا جائزہ اُس کے ساتھ لیتا ہے، جیسے عُمر (رض) جب ابوبکر (رض) کے وزیر تھے تو وہ ابوبکر کے ساتھ اُس کام پر مشورہ کرتے جو وہ کرنا چاہتے تھے، پھر اُسی کے مطابق اسے انجام دیتے۔ خلیفہ کے ساتھ جائزہ لینے کا یہ مطلب ضروری نہیں کہ ہر چھوٹی بڑی تفصیل میں اُس سے اجازت لی جائے، کیونکہ یہ مُعاوِن کی نوعیت کے خلاف ہے۔ اس کا مطلب بس یہ ہے کہ معاملے پر اُس سے بات چیت کی جائے۔ یہ معاملات کسی صوبے کے لیے ایک قابل والی مقرر کرنے کی ضرورت سے متعلق ہو سکتے ہیں، بازار میں غذائی قلت کے بارے میں لوگوں کی شکایات سے نمٹنے سے متعلق ہو سکتے ہیں، یا ریاست کے کوئی اور امور ہو سکتے ہیں۔ وہ کوئی معاملہ اُس کے سامنے پیش کرنے کی صورت میں بھی لا سکتا ہے، یعنی بطور تجویز، جس کے بعد مستقبل میں مُعاوِن کے لیے اُس معاملے کو اپنی تمام تفصیلات کے ساتھ انجام دینا جائز ہو سکتا ہے، بغیر اجازت طلب کیے۔ البتہ اگر خلیفہ کسی معاملے پر عمل روکنے کا حکم دے تو اُس پر عمل نہیں کیا جائے گا۔ لہٰذا پیشکش محض ایک تجویز پیش کرنا اور اس پر خلیفہ کے ساتھ مشورہ کرنا ہے، اور اس کا مطلب کام انجام دینے کی اجازت طلب کرنا نہیں۔ مُعاوِن متعلقہ کام انجام دے سکتا ہے جب تک خلیفہ اُسے ایسا کرنے سے نہ روکے۔

The evidence for this is the nature of the Mu’awin who is s a deputy of the Khalifah in the issue designated to him. A deputy acts on behalf of the person who appointed him as his deputy. Thus he does not become independent from the Khalifah, but rather reviews with him every action just as ‘Umar (ra) used to do when he was a wazir to Abu Bakr, whereby he would review with Abu Bakr what he intended to perform, then executed it accordingly. Reviewing with the Khalifah does not necessarily mean that he needs to ask his permission in every single detail, for this contradicts the nature of the Mu’awin. It rather means discussing the matter with him. These matters may be regarding the need of appointing a capable wali to one of the provinces, dealing with the complaints of the people regarding food shortage in the market, or any other affair of the state. He may also submit a matter to him, in the form of a presentation, which in the future may make it legitimate for the Mu’awin to carry out the matter with all its details, without the need for permission to act. However, if the Khalifah issues orders to stop the implementation of any matter, then it should not be executed. Hence, the presentation is simply the putting forward of a proposal and the consultation with the Khalifah about it; and it does not mean seeking permission to carry out the task. The Mu’awin can execute the task in question as long as the Khalifah does not stop him from doing so. .

خلیفہ باید د معاون (مرستیال) کاروایانو او د هغه د چارو د مدیریت بیاکتنه وکړي، ترڅو هغه څه چې سم دي تصویب کړي او هغه څه چې ناسم دي سم کړي. دا ځکه چې د امت د چارو سپارنه خلیفې ته شوې ده او هغه دا چارې د خپل اجتهاد له مخې ترسره کوي. دې ته دلیل د رعیت د مسؤولیت حدیث دی چې په هغه کې رسول الله ﷺ فرمایلي دي: .

The Khalifah should review the actions of the Mu’awin and his management of affairs, in order to approve what is right and redress what is wrong. This is so because the management of the Ummah’s affairs is commissioned to the Khalifah and discharged according to his own ijtihad. The evidence for this is the Hadith of responsibility over the subjects where the Messenger of Allah (PBUH) said: .

«امام محافظ دی او هغه د خپلو رعیت په اړه مسؤل دی.» [بخاری، صحیح، #893].

“The Imam is a guardian and he is responsible over his subjects.” [Bukhari, Sahih. #893].

لہٰذا خلیفہ حکومت کے کام کا حق رکھتا ہے اور وہی اپنی رعیت کے بارے میں ذمہ دار ہے، جبکہ تفویض شدہ معاون (معاوِن) رعیت کے بارے میں ذمہ دار نہیں، بلکہ صرف اپنے اعمال کا ذمہ دار ہے۔ رعیت کی ذمہ داری صرف خلیفہ پر محدود ہے۔ اس لیے خلیفہ پر لازم ہے کہ وہ معاوِن کے اعمال اور اس کی کارکردگی کا جائزہ لے تاکہ رعیت کے تئیں اپنی ذمہ داری پوری کرے۔ اس کے علاوہ، تفویض شدہ معاون بعض اوقات غلطیاں کر سکتا ہے، اور خلیفہ کو ایسی غلطیوں کی اصلاح کرنی ہوتی ہے، اس لیے اس پر لازم ہے کہ معاون کے تمام اعمال کا جائزہ لے۔ لہٰذا انہی دو وجوہات کی بنا پر، یعنی رعیت کے تئیں ذمہ داری پوری کرنے اور تفویض شدہ معاون کی ممکنہ غلطیوں کی اصلاح کرنے کے لیے، خلیفہ پر لازم ہے کہ معاوِن کے تمام اعمال کا جائزہ لے۔

Therefore, the Khalifah is entitled to the task of government and he is responsible over his subjects, whereas the delegated Mu’awin is not responsible over the subjects, but he is merely responsible for his own actions. The responsibility over the subjects is confined to the Khalifah alone. Therefore, the Khalifah is obliged to review the actions of the Mu’awin and his performance in order to fulfil his duty towards his subjects. Aside from this, the delegated assistant can sometimes make errors, and the Khalifah has to redress such errors, so he has to review all the assistant’s actions. Therefore, it is for these two reasons: fulfilling responsibility towards his subjects and redressing potential errors made by the delegated assistant, that the Khalifah is obliged to review all of the Mu’awin’s actions. .

که معاون یو موضوع فیصله کړي او خلیفه یې تصویب کړي، نو معاون کولای شي هغه له کومې بدلون پرته عملي کړي. که خلیفه د معاون په عملي کړي شوي کار اعتراض وکړي، نو په دې صورت کې موضوع په کتنه کې نیول کیږي. که معاون یو حکم په سمه توګه عملي کړي یا یې پیسې په سمو برخو کې یا ځانګړو پروژو کې ولګوي، نو د معاون نظر نافذ دی، ځکه په اصل کې دا د خلیفه نظر دی، او خلیفه حق نه لري د هغو قواعدو یا پیسو په اړه بدلون راولي چې معاون یې عملي کړي دي. خو که معاون نور ډول کارونه کړي وي، لکه د والي ټاکل یا د لښکر چمتو کول، نو خلیفه حق لري د معاون پریکړه بدله کړي او خپل نظر نافذ کړي، په دې ترتیب د معاون کړنې لغوه کیږي. دا ځکه چې خلیفه حق لري د خپلو کړنو بدلون وکړي، نو د خپلو مرستیالانو د کړنو بدلون هم ورته حق لري.

If the delegated assistant decided a matter and the Khalifah approved of it, the Mu’awin could then execute it without any alterations. If the Khalifah objected to what the Mu’awin executed, then in this case the matter would be examined. If the Mu’awin correctly carried out a verdict or if he spent some funds in the correct areas or in certain projects then the Mu’awin’s opinion comes into force, for in principle, it is the Khalifah’s opinion, and the Khalifah has no right to redress what the Mu’awin executed in terms of rules or funds he spent. However, if the Mu’awin had performed other types of actions, such as the appointment of a Wali or the preparation of an army, the Khalifah has the right to reverse the Mu’awin’s decision and enforce his own opinion, thus nullifying the Mu’awin’s actions. This is because the Khalifah has the right to redress his own actions so he has the right to redress the actions of his assistants. .

دا د مُعاوِن د دندو د ترسره کولو د طریقې او د خلیفه د لخوا د مُعاوِن د کړنو د کتنې د طریقې بیان دی. دا د هغو کړنو پر بنسټ دی چې خلیفه یې د اصلاح حق لري او د هغو کړنو پر بنسټ چې یې اصلاح ته اجازه نشته، ځکه چې د استازولۍ مُعاوِن کړنې د خلیفه کړنې ګڼل کیږي. د دې لپاره دلیل دا دی: استازوی مُعاوِن ته اجازه ده چې پخپله حکم وکړي او والیان وټاکي، لکه څنګه چې خلیفه ته اجازه ده، ځکه چې د حکومت شرایط هغه ته سپارل شوي دي. همدارنګه هغه ته اجازه ده چې د شکایتونو څیړنه وکړي یا د دې لپاره یو چا ته وظیفه وسپاري، ځکه چې د شکایتونو شرایط د هغه لپاره تایید شوي دي.

This is the description of the way in which the Mu’awin performs his duties and the way in which the Khalifah reviews the Mu’awin’s actions. It is derived from the actions the Khalifah is allowed to redress and the actions he is not allowed to redress, because the actions of the delegated Mu’awin are considered as actions of the Khalifah. As an explanation for this, it is allowed for the delegated assistant to rule by himself and to appoint rulers as it is allowed for the Khalifah. This is so, because the conditions of ruling have been conferred to him. He is also entitled to investigate the complaints or to deputize someone to do so, because the conditions of complaints have been verified for him. .

هغه همدارنګه حق لري چې د جهاد مشري پخپله په غاړه واخلي، یا څوک د دې کار لپاره وټاکي، ځکه د جګړې شرطونه د هغه لپاره تایید شوي دي. هغه حق لري چې هغه کارونه چې پریکړه یې کړې وي عملي کړي، یا څوک د هغه په استازیتوب د دې کارونو د عملي کولو لپاره وټاکي، ځکه د نظر څرګندولو او اداره کولو شرطونه هغه ته ورکړل شوي دي. په دې سره سره، دا معنا نه لري چې هغه څه چې معاون یې ترسره کړي وي د خلیفه له خوا نشي ناتمامولی، تر هغه وخته چې هغه ورڅخه خبر شوی وي. بلکې دا معنا لري چې هغه د خلیفه سره ورته واکونه لري، مګر هغه د خلیفه په استازیتوب عمل کوي، نه له هغه سره خپلواکه. له همدې امله، خلیفه حق لري چې د معاون سره مخالفت وکړي او هغه څه اصلاح کړي چې ترسره شوي دي، یا د هغه کومه هم عمل بیرته واخلي، په دې پام کې لرلو سره چې دا یوازې د هغو کړنو لپاره دی چې خلیفه یې د خپلو کړنو په څیر اصلاح کولی شي.

He is also entitled to take charge of Jihad by himself, or appoint someone to do so, for the conditions of war have been verified for him. He is entitled to execute matters he has decided or to deputize someone to execute them on his behalf, for the conditions of voicing an opinion and management are conferred to him. However, this does not mean that whatever the Mu’awin performed can’t be reversed by the Khalifah, as long as he had been briefed about it. It rather means that he possesses the same powers as the Khalifah, but he acts on his behalf and not independent of him. Therefore, the Khalifah is entitled to disagree with the Mu’awin and redress what has been executed or reverse any of his actions, bearing in mind that this applies only to the sort of actions which the Khalifah can redress of his own actions. .

که معاون یو حکم په سمه توګه تطبیق کړی یا مال یې په سمو ځایونو کې مصرف کړی، نو د خلیفه اعتراضات ناسم به وي او د معاون پریکړه به تطبیق شي. دا ځکه چې په اصل کې دا د خلیفه خپله پریکړه ده، او په داسې حالاتو کې خلیفه پخپله نشي کولی خپله پریکړه بدله کړي یا هغه څه ناکاره کړي چې خپله یې تطبیق کړي. له همدې امله هغه نشي کولی د خپل معاون عمل بدل کړي. خو که معاون یو والي، اداري مامور، د لښکر قوماندان یا بل کوم ټاکل شوی کس وټاکي، یا یو اقتصادي ستراتیژي، نظامي پلان، صنعتي پروګرام یا دې ته ورته کوم کار وضع کړي، نو خلیفه ته اجازه ده چې هغه لغوه کړي. دا ځکه چې که څه هم دا د خلیفه نظریات ګڼل کیږي، خو دا هغه پریکړې دي چې خلیفه پخپله هم حق لري چې بدلې یې کړي، نو هغه کولی شي د معاون پریکړې هم بدلې کړي. پایله دا ده چې د معاون د عملونو د لغوه کولو حق خلیفه ته ورکړل شوی دی. په دې اړه بنسټیز قاعده دا ده: خلیفه کولی شي د معاون هر هغه عمل بدل کړي چې پخپله خلیفه یې بدلولی شي؛ خو هر هغه عمل چې خلیفه پخپله نشي بدلولی، هغه د معاون له خوا هم ترسره شي نو خلیفه ته اجازه نشته چې بدل یې کړي.

If the Mu’awin executed a rule correctly or spent funds in the right areas then the Khalifah’s objections would be illegitimate and the Mu’awin’s decision would be executed. This is because in principle, it is the Khalifah’s own decision and in such cases he himself cannot reverse his decision or nullify what he himself had executed. Hence, he could not reverse his Mu’awin’s action. However, if the Mu’awin had appointed a Wali, an administrator, an army commander or any other appointee or if he had laid down an economic strategy, a military plan or an industrial program or any similar undertaking, then the Khalifah is allowed to nullify it. This is because, although they are considered as being the Khalifah’s opinions they fall under the category of decisions which the Khalifah is entitled to redress even when done by himself. Accordingly he could redress the Mu’awin’s decisions. In conclusion it is allowed for the Khalifah to nullify the actions of the Mu’awin. The basic rule concerning this would be as follows: the Khalifah can redress any action undertaken by the Mu’awin as long as the action is from those which he can redress when undertaken by himself; whereas any action the Khalifah cannot redress of himself, he is not permitted to redress the same action if performed by his Mu’awin. .

د تفویض شوی معاون په اداري نظام کې د کومې ځانګړې څانګې، لکه د ښوونې او روزنې څانګې ته نه ټاکل کېږي، ځکه هغه څوک چې د اداري چارو مسؤولیت په غاړه لري کارمندان دي نه واکمنان؛ په داسې حال کې چې تفویض شوی معاون واکمن دی، نه کارمند. د هغه دنده د چارو سرپرستي کول دي، نه دا چې د کارمندانو ځای ونیسي.

The delegated Mu’awin is not designated to any particular department of the administration system, like the education department, because those who take charge of the administration matters are civil servants and not rulers; whilst, the delegated assistant is a ruler, rather than a civil servant. His task is to take charge of the affairs and not to occupy the role of civil servants. .

دا هغه سبب دی چې هغه اداري چارې نه چلوي. په هرصورت، دا دا معنا نه لري چې هغه له هرې اداري اقدام څخه منع دی. بلکې هغ ته عمومي مسؤولیت ورکول کیږي او هغه یوازې اداري دندو پورې محدود نه دی.

This is the reason why he does not run the administrative matters. However, it does not mean that he is prevented from carrying out any administrative action. Rather he is given general responsibility and is not confined to the administrative functions.