10.17 Yangi Isroil joy nomlari va landshaft: Yevropa landshaftini unutish va o‘chirish maydoni sifatida shakllantirish
10.17 The New Israeli Place Names And Landscape: Fashioning A European Landscape As A Site Of Amnesia And Erasure
1948-yilgi Nakba haqida haqiqatning ochilishi va Falastinlik qochqinlarning o‘z shaharlari va qishloqlariga, ya’ni endi Isroil deb atalgan hududga qaytishi ehtimoli haqidagi "dahshatli" istiqbol Isroil davlatining dastlabki yigirma yilida isroilliklarda chuqur xavotir uyg‘otgan edi. Romanchi A. B. Yehushuaning eng dastlabki yirik asarlaridan biri bo‘lgan "Daraxtzorga qarshi" (Facing the Forests) 1963-yilda nashr etilgan. Asar 1948-yilda Falastin qishlog‘ining vayron qilinishi va uning xarobalari ustiga JNF o‘rmonining ekilishi tasviri bilan boshlanadi.
In the first two decades of the state Israelis had a deep anxiety about the discovery of the truth about the 1948 Nakba and the ‘nightmarish’ prospect of Palestinian refugees returning to their towns and villages in what had become Israel. Facing the Forests, one of novelist A. B. Yehushua’s first major works, was published in 1963. It opens with the destruction of a Palestinian village in 1948 and the planting of a JNF forest on its ruins.
Roman bu Isroillik talaba haqida hikoya qiladi, u Lotin salibchilari tarixi bilan "band" bo'lib qolgan. Dam olish va yolg'izlik izlagan talaba o'rmon qo'riqchisi bo'lib ishga joylashadi. U JNF o'rmonidagi qo'riqxona uyiga kelganida, tili kesilgan bir arab odamni va uning qizini ko'radi. Kelganidan ko'p o'tmay talaba qo'rqinchli tushlarni ko'ra boshlaydi va doimo falokatni kutib yuradi. Yoz davom etar ekan, talaba odamning qiziga ishqiy intila boshlaydi. Ikki o'rtasidagi keskinlik kuchayadi va birdan arab odam o'rmonga o't qo'yadi, butun o'rmon yonib ketadi. Tong otganda talaba "tutun va tumanli tog'larga qaraydi, qoshlarini chimiradi. Anavi tutun va dimdan vayron bo'lgan qishloq ko'z o'ngida paydo bo'ladi; asosiy chizgilari bilan mavhum chizma kabi qaytadan tug'ilgan, o'tgan va ko'milgan barcha narsalar kabi". Talaba Lotin salibchilari haqidagi tadqiqotida ochilgan haqiqatlarni ko'rmaydi, lekin yong'in ularni ochib beradi. Roman o'rmonning vayron bo'lishi va arab qishlog'ining qayta paydo bo'lishi bilan yakunlanadi (Yehoshua 1975: 385).
The novel recounts the story of an Israeli student who is ‘obsessed’ with the history of the Latin Crusaders. The student, looking for a break and solitude, finds a job as a forest ranger. When he arrives at the watch house in the JNF forest he finds an Arab man whose tongue had been cut out and the man’s daughter. Shortly after his arrival the student begins to suffer from nightmares and he is constantly anticipating a catastrophe. As the summer continues the student begins to desire the man’s daughter. The tension between the two escalates and suddenly the man sets fire to the forest and the whole forest burns down. At dawn the student ‘turns his gaze to the fire-smoking hills, frowns. There out of the smoke and haze, the ruined village appears before his eyes; born anew, in its basic outlines as an abstract drawing, as all things past and buried’. While the student fails to see the truths unearthed by his research on the Latin Crusades, the fire reveals it. The novel ends with the destruction of the forest and the re-emergence of the Arab village (Yehoshua 1975: 385).
JNF o‘rmonlari, masalan Karmil milliy bog‘i, Isroildagi va isroilcha ivrit adabiyotidagi sionistik milliy uyg‘onish ramziga aylandi; ular Yevropa sionistik loyihasining qadimiy vatan va muqaddas manzarada “ildiz otishidagi” muvaffaqiyatini ifodalardi. Bolalarga ko‘pincha daraxt nomlari qo‘yilar, bolalar uchun yozilgan ivrit adabiyotida esa yosh daraxtlar bolalar sifatida tasvirlanardi (Zerubavel 1996). Ilan (daraxt), Oren (qarag‘ay), Tomer va Tamar (xurmo daraxti uchun erkak va ayol nomlari), Amir (daraxt uchi) yoki Elon va Allon (eman daraxti) kabi ismlar Isroilda juda keng tarqalgan. “Falastin emani” (بلوط فلسطين) tabiiy o‘rmonlari tarixiy Falastinning ko‘p hududlarini, ayniqsa Yuqori Jalil, Karmil tog‘i, Tabor tog‘i (arabcha: Jabal al-Tur) va boshqa tepalik mintaqalarini qoplagan. Jalildagi ba’zi mahalliy falastinlik musulmon an’analari hatto qadimiy eman daraxtlariga muqaddaslik xislatini bergan. Qadimiy Falastin emani va uning barglari nafaqat Falastinda, balki dunyoning ko‘plab mamlakatlarida kuch va chidamlilik ramzi sifatida qaralgan. Yevropadagi Masihiygacha bo‘lgan va o‘rta asr xristian an’analarida Falastin emani daraxtlariga sig‘inish yaxshi ma’lum.
The JNF’s forests, such as the Carmel National Park, became an icon of Zionist national revival in Israel and in Israeli Hebrew literature, symbolising the success of the European Zionist project in ‘striking roots’ in the ancient homeland and sacred landscape. Children were often named after trees and children’s Hebrew literature described young trees as children (Zerubavel 1996). Names such as Ilan (tree), Oren (pine tree) Tomer and Tamar (male and female for palm tree), Amir (tree top), or Elon or Allon (oak tree) are very common in Israel. Natural woodlands of ‘Palestine Oak’ ( (بلوط فلسطين covered many areas of historic Palestine, especially in upper Galilee, Mount Carmel, Mount Tabor (Arabic: Jabal al-Tur) and other hilly regions. Some local Palestinian Muslim traditions in Galilee have even attributed holiness to ancient oak trees. The ancient Palestine Oak tree and its leaves have been seen as a symbol of strength and endurance not only in Palestine but in many countries across the world. European pre-Christian and medieval Christian traditions of veneration of Palestine Oak trees are well known.
Eman daraxtining barglari an'anaviy ravishda Germaniya armiyasi belgilarining muhim qismi bo'lgan va AQSH armiyasida unvonlarni ifodalaydi. Qadimgi Falastinda bu daraxt mahalliy diniy an'analardan kelib chiqqan holda mahalliy afsonalarda o'z kultiga ega bo'lgan; u hayot bilan bog'liq bo'lib, dunyo boshlanganidan beri o'sib kelgan deb hisoblangan (Niesiolowski-Spano 2011: 132–137).
The leaves of the oak were also traditionally an important part of German army regalia and symbolise ranks in the US army. In ancient Palestine, this tree had its own cult in local mythology, derived from local religious traditions; it is associated with life and is supposed to have grown since the beginning of the world (Niesiolowski-Spano 2011: 132–137).
Lekin Isroildagi JNF (Yevropa uslubidagi) o‘rmonlariga sig‘inish ham o‘ylab topilgan sionistik dunyoviy jamoaviy xotiraning markaziga aylangan. Venada Amos Shternbax nomi bilan tug‘ilgan va 1933 yilda Falastinga ko‘chib kelgan isroillik tarixchi va jurnalist Amos Elon o‘z ismini Amos Oakka o‘zgartirgan. Xuddi shunday, 1948 yilda Palmax qo‘mondoni general Yigal Allon Yigal Paykovich nomi bilan tug‘ilgan va ismini ibroniycha jaranglovchi Allon (emon daraxti) ga almashtirgan. Yuqorida ko‘rganimizdek, “qadimiy o‘rmonlar” va o‘rmonga sig‘inish an’anasi Markaziy Yevropadagi romantik millatchilik tushunchalaridan kelib chiqqan. 2004 yilda Amos Elon 1967 yildan keyin Isroildagi voqealardan ko‘ngli qolganini bayon qilib, Italiyaga ko‘chib ketgan. “The Israelis” kitobida:
But the worship of the JNF (European-style) forests in Israel has also become central to an invented Zionist secular collective memory. Israeli historian and journalist Amos Elon, who was born in Vienna as Amos Sternbach and immigrated to Palestine in 1933, changed his name to Amos Oak. In similar vein, General Yigal Allon, commander of the Palmah in 1948, was born Yigal Paicovitch and changed his name to the Hebrewsounding Allon (oak tree). As we have seen above, this tradition of the ‘ancient woods’ and wood worship was derived from central European notions of romantic nationalism. In 2004 Amos Elon moved to Italy, citing disillusionment with developments in Israel since 1967. In The Israelis:
"Founders and Sons" da Elon yozadi: "[F]ew things are as evocatively symbolic of the Zionist dream and rationale as a 'Jewish National Fund Forest'" (Elon 1983: 200). Isroilning Yevropa uslubidagi o'rmonlari va o'rmonlarni qayta tiklash siyosati G'arb qo'llab-quvvatlashiga ega. "Muqaddas tuproq" va "muqaddas landshaft"da Yevropa uslubidagi o'rmon barpo etish Isroil (va, demak, G'arbning) Sharqdagi loyihasining shubhasiz axloqiy qadriyatini tasdiqlaydi. Aforestatsiya (o'rmon barpo etish) moddiy va ramziy jihatdan Yevropadagi Holokost bilan ham bog'liq, va yo'qolgan jamoalar va alohida qurbonlar xotirasiga minglab daraxtlar ekilgan (Elon 1983: 200). Falastinliklar uchun esa, Nakbadan so'ng JNFning mashhur roliga bundan yaxshiroq misol kam (Jamjoum 2010).
Founders and Sons, Elon writes: ‘[F]ew things are as evocatively symbolic of the Zionist dream and rationale as a “Jewish National Fund Forest”’ (Elon 1983: 200). Israel’s European-style forests and reforestation policies enjoy Western support. Planting a European-style forest in the ‘sacred soil’ and ‘sacred landscape’ confirms the undeniable ethical value of Israel’s (and by extension the West’s) project in the East. Afforestation is also linked, materially and symbolically, to the European Holocaust, and thousands of trees have been planted in memory of the lost communities and individual victims (Elon 1983: 200). For Palestinians, however, few things better encapsulate the notorious role of the JNF since the Nakba (Jamjoum 2010).