6.1 Falastin Suriyoniy Aramiy, Falastin arabchasi va Falastin toponimlari
6.1 Palestinian Syriac Aramaic, Palestinian Arabic And Palestinian Toponyms
Kech Bronza davri Peleset va yunon-rim-vizantiya davridagi Palaestina arablar tomonidan moslashtirilib, Islom davrida, 638-yildan boshlab Filastin deb ataldi.
Late Bronze Age Peleset and Hellenic/Roman/Byzantine Palaestina were adapted by the Arabs and became Filastin under Islam from 638
AD dan keyin. VII asrning o'rtalarida Falastin aholisining aksariyati nasroniy edi, asosan Falastin suriyaliy-aramiy tilida gaplashadigan nasroniy dehqonlar bo'lib, ular Iso tilida, ya'ni ilk islom davrida ham gaplashishda davom etishgan. Biroq Falastinda topilgan eng qadimgi arabcha yozuvlar Rim va Vizantiya davrlariga borib taqaladi va bir necha asr davomida arablar Vizantiyaning uchta Palaestina viloyati bilan chambarchas bog'liq bo'lgan; aslida Vizantiya davrida Provincia Arabia o'zi Palaestina Salutarisning bir qismiga aylangan, poytaxti esa qadimgi Nabatey arablarining poytaxti bo'lgan Petra shahrida joylashgan edi. Shuningdek, VII asrda arablar Falastinni egallagandan keyin, Yunon tilida so'zlashuvchi Vizantiya ma'muriyati tomonidan ishlatilgan Falastindagi ko'plab joy nomlari arab ma'muriyati tomonidan ham qo'llanishda davom etdi; shu sababli Vizantiyacha Παλαιστινη nomining uchta arabcha shakli paydo bo'ldi: Falastin, Filastin va Filistin (Schiller 2009:
AD onwards. In the mid-7th century the population of Palestine was predominantly Christian, mostly Palestinian Syriac Aramaic-speaking Christian peasants who continued to speak the language of Jesus throughout early Islam. However, the earliest Arabic inscriptions found in Palestine go back to the Roman and Byzantine periods, and for several centuries the Arabs were closely linked with the three Byzantine provinces of Palaestina; in fact, under the Byzantines Provincia Arabia itself became part of Palaestina Salutaris, with its capital located in Petra, the old capital of the Nabataean Arabs. Also after the Arabs took over Palestine in the 7th century many place names in Palestine that were used by the Greek-speaking Byzantine administration continued to be used by the Arab administration; hence the emergence of the three Arabic forms of Byzantine Παλαιστινη: Falastin, Filastin and Filistin (Schiller 2009:
85; Sharon 2003).
85; Sharon 2003).
Falastinda arablarning mavjudligi miloddan avvalgi V asrda Gerodot tomonidan qayd etilgan, Rim davridan boshlab esa Falastinda arabcha yozuvlar topilgan. Falastin arab tiliga yaqin bo'lgan til Falastin suriya aramiy tili bo'lib, u shimoliy-g'arbiy semit tillari guruhiga kirgan va mamlakat oddiy xalqining tili edi. Falastin suriya aramiy tili Rim va Vizantiya davridagi Falastinda, shuningdek, dastlabki islom davridagi Falastinda norasmiy, xalq darajasida rivojlanishda davom etdi va zamonaviy falastin arab jonli tili bilan chambarchas bog'landi.
The presence of Arabs in Palestine was noted by Herodotus in the 5th century BC and Arabic inscriptions in Palestine were discovered from the Roman era. Closely related to Palestinian Arabic is Palestinian Syriac Aramaic, which was part of the north-west Semitic group of languages and was the language of ordinary people in the country. Palestinian Syriac Aramaic continued to flourish at a non-official popular level in Roman and Byzantine Palestine and in early Islamic Palestine and became closely related to the modern Palestinian Arabic colloquial language.
IV–VII asrlarning boshida "Uchta Falastin" hududidagi G'assoniy arablar Suriya Monofizit cherkovining himoyachilari va homiylari bo'lgan.
In the 4th‒early 7th centuries the Ghassanid Arabs of the ‘Three Palestines’ were champions and protectors of the Syriac Monophysite Church.
Ularning arab tilida so'zlashuvchi shoirlari, episkoplari va shohlari (hamda Palaestina Prima, Palaestina Secunda va Palaestina Tertia filarxlari) nafaqat Vizantiya imperiyasining umumiy tili (yunon tili), balki Buyuk Falastinning suriyscha aramiy shevasini ham bilgan bo'lishlari kerak.
Their Arabic-speaking poets, bishops and kings (and phylarchs of Palaestina Prima, Palaestina Secunda and Palaestina Tertia) must have been familiar not only with the lingua franca of the Byzantine Empire (Greek), but also with the Syriac Aramaic dialect of greater Palestine.
Falastin aramiy tili Rim va Vizantiya davrida Falastin yahudiylari orasida ham keng tarqalgan edi (Sokoloff 2003). Bugungi kunda Falastin aramiy tilining ko'plab so'zlari ham standart arab tilida, ham Falastin qishloqlarining ko'pchilik sheva-tilida uchraydi. Yana qiziqarli tomoni shundaki, XX asr boshlarida zamonaviy ibroniy tilini yaratgan Yevropalik sionistlar, uni qadimiylashtirish va mahalliylashtirish maqsadida, Falastin aramiy tilidan va qadimgi yunon tilidan so'zlarni keng miqdorda o'zlashtirdilar.
Palestinian Aramaic was also spoken by Palestinian Jews during the Roman and Byzantine period (Sokoloff 2003). Today a significant number of Palestinian Aramaic words are found in both standard Arabic and in the vernacular language of many Palestinian villages. Also interestingly, in the early 20th century the European Zionist inventors of modern Hebrew, in pursuit of indigenising and antiquating strategies, borrowed heavily from Palestinian Aramaic and ancient Greek vocabulary.
Falastin al-Aramiyya ham ko'plab zamonaviy Falastin va arab toponimlarida saqlanib qolgan, jumladan:
Palestinian Aramaic has also survived in a large number of modern Palestinian and Arab toponyms including:
Ramallah (aramiycha “Ram” — balandlik degan ma’noni anglatadi va “Allah” — Xudo degan ma’noni beruvchi arabcha so‘z), Falastin Milliy Ma’muriyatining qarorgohi bo‘lgan shahar.
• Ramallah (Aramaic ‘Ram’, meaning height, and ‘Allah’, the Arabic word for God), a city which is the headquarters of the Palestinian National Authority.
• Ar-Rama (balandlik), Yuqori Galileya hududidagi falastinlik shahar.
• Al-Rama (height), a Palestinian town in upper Galilee.
Al-Ram — Quddusdan shimoli-sharqda joylashgan Falastin shaharchasi.
• Al-Ram, a Palestinian town north-east of Jerusalem.
Al-Majdal (ma'nosi "qal'a"), 1948 yilda Isroil tomonidan aholisi ko'chirilgan Tiberiya yaqinidagi arab qishlog'i.
• Al-Majdal (meaning fortress), an Arab village near Tiberias depopulated by Israel in 1948.
Al-Majdal ('Asqalan), qadimgi Filistin shahri.
• Al-Majdal (‘Asqalan), the ancient Philistine city.
Majdal Shams — Golan tepaligining shimolidagi druz arab shaharchasi.
• Majdal Shams, a Druze Arab town north of the Golan Heights.
Al-Mujaydil, Nazaretning janub-g'arbida joylashgan arab qishlog'i bo'lib, 1948 yilda Isroil tomonidan aholisi ko'chirilgan.
• Al-Mujaydil, an Arab village south-west of Nazareth depopulated by Israel in 1948.
Al-Tur (tog'), Falastindagi uchta tog'li joy nomi.
• Al-Tur (mountain), the name of three mountainous place names in Palestine.