17.2 Shartnoma tuzish (in'iqad). Xalifalik
17.2 Contracting (in’iqad) The Khilafah
Xalifalik rozilik va ixtiyor asosida tuzilgan shartnomadir, chunki u hokimiyat egalari orasidagi itoat huquqiga ega bo‘lgan kishiga itoat qilish va’dasidir. Shuning uchun xalifalik lavozimini egallash uchun bay’at berilgan shaxsning roziligi hamda bay’at beruvchilarning roziligi zarurdir. Agar kimdir xalifa bo‘lishdan bosh tortib, uni rad etsa, uni bunga majburlab bo‘lmaydi, balki uning o‘rniga boshqa shaxs tanlanadi. Shuningdek, odamlardan zo‘rlik bilan bay’at olish joiz emas, chunki bunday holatda bay’at shartnomasi zo‘rlikka zid bo‘lgani uchun qonuniy deb hisoblanmaydi. Xalifalik boshqa har qanday shartnoma kabi majburlashsiz, faqat rozilik va ixtiyor asosida tuzilgan shartnomadir. Ammo agar bay’at shartnomasi bay’ati e’tiborga olinadigan shaxslar tomonidan amalga oshirilsa, bay’at tuzilgan bo‘ladi va saylangan shaxs itoat qilinishi lozim bo‘lgan hokimiyat egasiga aylanadi. Bu nuqtada unga berilgan bay’at shartnoma bay’ati emas, balki itoat bay’atiga aylanadi. Bunday holatda u qolgan odamlarni unga bay’at berishga majburlashi mumkin, chunki bu Shar’iy jihatdan majburiy bo‘lgan itoat bay’atidir. Majburlashni noqonuniy deb aytish to‘g‘ri emas, chunki bu holatdagi bay’at xalifalik uchun tuziladigan shartnoma bay’ati emas. Demak, bay’at dastlab faqat rozilik va ixtiyor asosidagina qonuniy bo‘ladigan shartnomadir. Ammo shartnoma bay’ati xalifaga berilgandan so‘ng, bay’at uning amriga itoat qilish tusiga kiradi va majburlash esa Allohning (swt) amrini ijro etishga ruxsat berilganidan kelib chiqadi. Xalifalik shartnoma bo‘lgani uchun, uning qonuniy bo‘lishi uchun shartnomani tuzuvchi bo‘lishi shart, xuddi sud tizimida bo‘lgani kabi: kishi boshqa birov tomonidan bu lavozimga tayinlanmaguncha sudya bo‘la olmaydi, imorat (rahbarlik)da esa uni shu lavozimga tayinlaydigan shaxs bo‘lmasa, hech kim amir bo‘la olmaydi. Xuddi shunday, Xalifalikda hech kim, bu lavozimga Xalifa sifatida tayinlanmagan bo'lsa, Xalifa bo'la olmaydi.