9.4 Madaniy harakat
9.4 The Cultural Movement
Musulmonlar islom da’vatini xalqlarga yetkazish maqsadida yerlarni zabt etdilar. Islom da’vatini yetkazish o‘z mohiyatiga ko‘ra madaniy harakatning mavjudligini taqozo etadi. Chunki islom o‘rganish, tadqiq qilish va o‘qishni talab qiladigan xabardir va uning tabiatining o‘zi uni o‘rganish va tushunishni zaruriy qiladi. Unga e’tiqod qilgan kishidan hayot darajasini yuksaltirishga ta’sir qiladigan har qanday narsani o‘rganish talab etiladi. Shunday ekan, yerlarni ochgan odamlarning ko‘pchiligi ulamo, Qur’onni qiroat qilishda mohir qorilar (qori’in) va yozuvchi kotiblar (kotibin) edi. Ular yangi zabt etilgan yerlarda ta’lim berish uchun olimlar, qorilar va kotiblar bilan birga borardilar, chunki zabt etilgan har bir yerda ibodat va erkaklar, ayollar hamda bolalarni o‘qitish maqsadida masjid qurilardi. Ulamo xalqqa Qur’on, hadis va ahkomni o‘rgatish mas’uliyatini o‘z zimmalariga oldilar. Ular islomni tarqatish mas’uliyatini ham o‘z zimmalariga oldilar. Shunday qilib, madaniy harakat islomni o‘rgatish va yoyishga qaratilgan edi. Bu islomiy madaniy harakat edi. Shu bilan birga, u tarixiy, lingvistik va adabiy jihatlarni ham o‘z ichiga olardi.
The Muslims conquered lands in order to carry the Islamic Da’wah to its people. The nature of carrying the Islamic Da’wah necessitates the presence of a cultural movement. This is because Islam is a message which requires study, research and reading and since its very nature necessitates that it is studied and understood. It requires the one who has conviction in it to study anything that has an effect in elevating the standard of life. Thus, many of those people who opened up lands were scholars (ulama), proficient in the recitation of the Qur’ān (qari’een), and those who could write (katibeen). They were accompanied by the scholars, reciters and scribes so as to teach in the newly conquered lands because in every conquered land a mosque would be built for prayer and for the purpose of teaching men, women and children. The Ulama were the ones who assumed the responsibility of teaching the people the Qur’ān, hadīth and ahkām. They also assumed the responsibility of spreading Islam. Thus, the cultural movement aimed at teaching and spreading Islam. It was an Islamic cultural movement. However, in addition to that it also used to include historical, linguistic and literary aspects.