اصطلاح «اولیالامر» تنها در مورد مسلمانان به کار میرود و هرگز برای غیرمسلمانان به کار نمیرود. این امر شاهد دیگری است بر اینکه کسانی که در قدرت و مرجعیتاند باید مسلمان باشند. از آنجا که خلیفه در بالاترین جایگاه قدرت قرار دارد و مسئول نصب دیگران در مناصب مرجعیت، مانند معاونانش، والیان و عاملان است، خود او نیز باید مسلمان باشد.
The phrase “Ulil-Amr” is only used when referring to Muslims and never when referring to non-Muslims. This provides further evidence that those in authority must be Muslim. Since the Khalifah is in the highest position of authority and is responsible for appointing others to positions of authority such as his assistants, Walis and ‘amils, he himself, must be Muslim. .
۲. خلیفه باید مرد باشد۔
2. The Khalifah must be male. .
خلیفہ باید مرد باشد، نه زن۔ امام البخاری روایت میکنند که هنگامی که رسول الله ﷺ شنیدند مردم فارس دختر کسرا را به پادشاهی برگزیدهاند، فرمودند:
The Khalifah must be a man, not a woman. It is narrated by Al-Bukhari that when the Messenger of Allah (S.A.W) heard that the people of Persia had appointed the daughter of Chosroes (Kisra) as queen, he said: .
«مردمی که زنی را به امارت (ولّوا) برگزینند، هرگز رستگار نخواهند شد.» [البخاری، صحیح، شماره ۴۴۲۵].
“People who appoint (Wallau) a woman as their leader will never succeed.” [Bukhari, Sahih. #4425] .
با نسبت دادن شکست به انتصاب زنی به عنوان حاکم، پیامبر خدا ﷺ نشان میدهد که این کار بر مسلمانان حرام است. این حدیث به صورت درخواستی است که کسانی را که زنی را برای اداره امور خود برمیگزینند سرزنش میکند. این امر قرینهای است بر این که این درخواست قاطع است، یعنی منعِ انتصاب زن به عنوان حاکم.
By associating failure with the appointment of a woman as ruler, the Messenger of Allah (S.A.W) indicates that it is forbidden for Muslims. This hadith is in the form of a request that admonished those who appoint a woman to run their affairs. This gives an indication (qarinah) that the request is decisive which means a prohibition on appointing a woman as a ruler. .
اس حقیقت کا کہ یہ بات درخواست کی صورت میں آئی، اور ان لوگوں کو ملامت کرنے کی صورت میں آئی جو اپنے معاملات چلانے کے لیے کسی عورت کو مقرر کرتے ہیں اور اس طرح ان کی کامیابی سے محروم رہتے ہیں، ایک ایسا مفہوم (قرینہ) نکلتا ہے جو قطعیت پر دلالت کرتا ہے۔ چنانچہ عورت کو حاکم مقرر کرنے سے منع کرنا یہاں ایسے مفہوم کے ساتھ جڑا ہوا آیا ہے جو قطعی ممانعت پر دلالت کرتا ہے۔ لہٰذا عورت کو ولیِ امر مقرر کرنا حرام ہے۔ اس میں حکمرانی کا ہر منصب شامل ہے، خواہ وہ خلافت کا منصب ہو یا حکمرانی میں تفویضِ اختیار کا کوئی اور منصب۔ اس کی وجہ یہ ہے کہ حدیث کا موضوع کسریٰ کی بیٹی کو ملکہ بنانا ہے، اور یہ حکمرانی کے مسئلے ہی سے متعلق ہے، لیکن یہ خاص طور پر کسریٰ کی بیٹی یا ملکہ کے مرتبے سے متعلق نہیں۔ اور یہ حدیث عام (عام لفظ) بھی نہیں کہ حکمرانی سے متعلق ہر چیز کو شامل ہو، اس لیے یہ عدلیہ کے عہدوں، مجلسِ شوریٰ، حکمرانوں کے محاسبے، یا حاکم کے انتخاب کو شامل نہیں کرتی۔ بلکہ یہ سب امور عورت کے لیے جائز ہیں، جیسا کہ متعلقہ مباحث میں اس کی وضاحت آئے گی۔
The fact that this came in the form of a request, which came in the form of reproaching those who appoint a woman to run their affairs by denying them success, implies a meaning (Qarinah) which indicates decisiveness. Thus, the forbiddance from appointing a woman as a ruler came here linked with a connotation that indicates the decisive forbiddance. So the appointment of a woman as wali amr is prohibited (haram). This includes any post in ruling, whether it is the position of Khalifah or any other post with delegated authority in ruling. This is because the subject of the hadith is the appointment of the daughter of Chosroes as a Queen, and is related to the issue of ruling itself but not specifically to Chosroes’s daughter or the status of a Queen. The Hadith is also not general (‘am) to cover everything related to ruling so it does not include positions within the judiciary, the shura council, accounting the rulers or the election of the ruler. Rather, all of this is allowed for the woman as will be explained in the relevant sections. .
۳. خلیفہ کا بالغ ہونا ضروری ہے۔
3. The Khalifah must be mature. .
این که کودکی را پیش از آن که بالغ شود، که با گذشتن از سن بلوغ به صورت جسمانی مشخص میشود، به خلافت برگزینند، حرام است. ابوداود از علی بن ابی طالب روایت کرده که گفت: رسول الله ﷺ فرمود:
It is forbidden to appoint a child as Khalifah before he becomes mature, which is physically marked by passing puberty. Abu Dawud narrated from ‘Ali Ibn Abi Talib who said that the Messenger of Allah (P.B.U.H) said: .
«سه کس از مسئولیت برداشته شده است: کسی که خوابیده است تا بیدار شود، پسر (نوجوان) تا به بلوغ برسد، و دیوانه تا عقلش بازگردد.» (ابوداوود، السنن، شماره ۴۳۹۸).
“Accountability is lifted off three persons: The one who is asleep until he awakes, the boy (adolescent) until he reaches maturity and the deranged until he regains his mind.” (Abu Dawud, Sunan, #4398). .
همچنین از علی (رضی الله عنه) روایت شده که پیامبر ﷺ فرمود:
It has also been narrated from ‘Ali (ra) that Prophet (P.B.U.H) said: .
«قلم از سه نفر برداشته شده است: دیوانه تا زمانی که عقلش را بازیابد، کسی که خواب است تا زمانی که بیدار شود، و نوجوان تا زمانی که به بلوغ برسد.»
“The pen has been lifted off three persons: The deranged in his mind till he restores his mind, the one who sleeps till he wakes up and the adolescent till he reaches maturity.” .
بنابراین، کسی که قلم از او برداشته شده، برای خودش مسئول نیست و از نظر شریعت نسبت به اعمالش بازخواست نمیشود. از این رو، برای او حرام است که خلیفه شود یا هیچ مقام اجراییای را بر عهده بگیرد، زیرا او نسبت به اعمال خودش مسئول نیست. همچنین به آنچه البخاری از ابو عقیل زهره بن معبد روایت کرده، استدلال میشود؛ او از جدش عبدالله بن هشام، که در زمان رسول الله ﷺ زندگی میکرد، نقل میکند که مادرش زینب بنت حمید او را نزد رسول الله ﷺ برد و گفت: «ای رسول خدا، از او بیعت بگیر.» پس رسول الله ﷺ فرمود: «او کوچک است.» و سر او را مسح کرد و برایش دعا نمود. [البخاری، صحیح، شماره ۷۲۱۰].
Therefore, the person from whom the pen is raised is not responsible for himself, and he is not accountable for his actions under the Shariah. Therefore it is prohibited for him to become Khalifah or to hold any post of authority for he is not responsible for his own actions. Evidence is also derived from what Al-Bukhari narrated from Abu Aqil Zahrah Ibn Ma’bad who reported on the authority of his grand-father Abdullah Ibn Hisham who lived during the time of the Messenger of Allah (P.B.U.H) , that his mother Zainab bint Hamid took him to the Messenger of Allah (P.B.U.H) and said: “O Messenger of Allah, take a bayah from him.” Upon this the Messenger of Allah (P.B.U.H) said: ‘He is young and He (P.B.U.H) wiped over his head and prayed for him.” [Bukhari, Sahih, #7210]..
بنابراین، اگر بیعت کودک معتبر نباشد، و او حتی نتواند با خلیفه بیعت کند، روشن است که خودش نمیتواند خلیفه شود.
Therefore, if the Bay’ah of the little boy is not valid, and he cannot even give Bayah to a Khalifah, he clearly cannot become Khalifah himself. .
۴. خلیفہ کا عاقل ہونا ضروری ہے۔
4. The Khalifah must be sane. .
ناروا است که خلیفهای که بر اثر جنون عقلش را از دست داده، زمامدار باشد، به دلیل حدیثی از پیامبر خدا ﷺ که در بند سوم روایت شده و بیان میکند که «قلم برداشته شده است...» از «... دیوانهای که عقلش را از دست داده، تا زمانی که عقلش را بازیابد.»
It is unlawful to have a Khalifah who has become insane due to the hadith from Allah’s Messenger (P.B.U.H) narrated in point 3 indicating that the “pen has been lifted...” from “... the deranged in his mind until he restores his mind.”.
۵۔ کسی شخص سے جس کے سر سے قلم اٹھا لیا گیا ہو، مؤاخذہ نہیں ہوتا، کیونکہ کسی شخص کے اپنے اعمال کا ذمہ دار ٹھہرنے کے لیے عقل ضروری ہے۔ خلیفہ احکام نافذ کرتا ہے اور تمام شرعی واجبات کو قائم کرتا ہے، لہٰذا دیوانہ خلیفہ مقرر کرنا ناجائز ہے، کیونکہ جو شخص دیوانہ ہو وہ اپنے ہی اعمال کا ذمہ دار نہیں ہو سکتا، اور جب یہ ثابت ہے تو بطریقِ اولیٰ وہ لوگوں کے امور کی دیکھ بھال کی ذمہ داری بھی نہیں اٹھا سکتا۔ خلیفہ کا عادل ('ادل) ہونا لازم ہے۔
5. The person off whom the pen is raised is not accountable because the mind is required for a person to be responsible for his actions. The Khalifah enacts the rules and executes all the legal duties, it is therefore unlawful to have an insane Khalifah because an insane person cannot even be responsible for his own actions and hence by greater reasoning cannot be responsible to look after the affairs of the people. The Khalifah must be just (‘adl). .
شایسته نیست که خلیفه «فاسق» باشد. عدالت (درستکاری) شرط واجب برای انعقاد خلافت و برای تداوم آن اهمیت دارد. زیرا خداوند (سبحانه و تعالی) عادل بودن شاهد را مقرر کرده است. او (سبحانه و تعالی) میفرماید:
It would not be right for the Khalifah to be a ‘Fasiq’. Integrity is an obligatory condition for contracting the Khilafah and is important for its continuity. This is because Allah (P.B.U.H) has stipulated that the witness must be just. He (S.W.T) says: .
«{وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِّنكُمْ}» - [TMQ; 65:2].
“And seek the witness of two just men from amongst you” - [TMQ; 65:2].
اگر شاهد باید عادل باشد، پس خلیفهای که مقامی بالاتر دارد و خود بر شاهد حکم میراند، به طریق اولی باید عادل باشد؛ زیرا اگر عدالت برای شاهد شرط شده است، وجود آن در خلیفه به طریق اولی لازم است.
So if the witness must be just, then the Khalifah who holds a higher post and rules over the witness himself should, by greater reason, be just. For if justice was stipulated for the witness, its presence in the Khalifah must exist by greater reason..
۶. خلیفہ کا آزاد مرد ہونا ضروری ہے۔
6. The Khalifah must be a free man. .
هر بردهای تحت اقتدار اربابش است، بنابراین نمیتواند امور خویش را اداره کند، و در نتیجه نمیتواند قدرت ادارهی امور دیگران و حکومت بر ایشان به او داده شود۔ ۷۔ خلیفه باید توانایی انجام وظیفهی خلافت را داشته باشد۔
Any slave is under his master’s authority and so he cannot run his own affairs and therefore he cannot be given the power to run other people’s affairs and rule over them. 7. The Khalifah must be able to carry out the task of the Khilafah. .
کسی که به هر دلیلی از انجام این وظیفه ناتوان باشد، نمیتواند وظیفهٔ ادارهی امور مردم را بر اساس کتاب و سنت — که بر آن بیعت گرفته شده — به عهده گیرد. دادگاه مظالم را اختیار الزامی است تا تعیین کند که آیا خلیفه توانایی انجام وظیفهاش را دارد یا نه، و نیز تا انواع «ناتوانی» موجود را مشخص کند.
One who is unable to perform the job for whatever reason cannot perform the duty of running the people’s affairs by the Book and the Sunnah upon which he took the pledge of allegiance (Bayah). The Court of unjust acts has mandatory powers to determine whether a Khalifah has the ability to perform his job and the types of “inability” that may exist. .